Chrystus Frasobliwy

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Wielka Wieś
Miejscowość
Giebułtów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Bolechowice
Parafia
Parafia Św. Idziego
Kościół
Św. Idziego
Tagi
Chrystus Frasobliwy rzeźba XVI wieku
Miejsce przechowywania
północna strona nawy
Identyfikator
DZIELO/01390
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
XVI wiek
Technika i materiał
kamień, techniki rzeźbiarskie, polichromia
Wymiary podstawowe
wysokość – 104 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Rzeźba powstała w XVI wieku. Została wzmiankowana w aktach wizytacji biskupiej z 1783 roku: „Statua kamienna miłosiernego P(ana) Jezusa przèdziwnego rżnięcia pod bardzo złym dachem na Cmenatarzu umieszczona”.

Opis

Figura pełnoplastyczna przedstawiająca Chrystusa Frasobliwego. Chrystus ukazany w pozycji siedzącej na kamiennej ławie, wspierający lewą ręką głowę, a prawą opierający na prawym kolanie, której dłoń ułożona jest do trzymania niezachowanego atrybutu. Ciało o silnie podkreślonej muskularnej i krępej budowie. Twarz podłużna, z długim i wąskim nosem, oczami skierowanymi w dół, okolona gęstą i kręconą brodą. Włosy długie, ciemnobrązowe, skręcone w pojedyncze pukle opadają na ramiona i plecy. Na głowie Chrystus ma założoną szeroką koronę cierniową, złożoną z przeplatających się symetrycznie gałązek z wystającymi cierniami. Perizonium białe, ciasno oplatające biodra, silnie drapowane. Polichromia w odsłoniętych partiach ciała naturalistyczna. Spod korony cierniowej oraz po całym ciele spływają drobne strużki krwi.

Zarys problematyki artystycznej

Rzeźba w kościele w Giebułtowie jest dużych rozmiarów, zatem należy sądzić, iż od początku była przewidziana jako wyposażenie kościoła. Niestety nieznany jest autor dzieła. Cechy stylistyczne pozwalają datować rzeźbę na XVI wiek: czytelne jest jeszcze nawiązanie do koncepcji późnogotyckiej w aranżacji tematu ilustrującego cierpienie Chrystusa, równocześnie jednak ekspresja wyraźnie uległa złagodzeniu, a fałdy perizonium posiadają już niewiele cech typowych dla sztuki późnego średniowiecza. Przedstawienia Chrystusa Frasobliwego pojawiły się w Polsce w okresie późnego gotyku, na przełomie XV i XVI wieku, a w sztuce zachodnioeuropejskiej w XIV i XV wieku, przede wszystkim w plastyce niemieckiej, w kulcie prywatnym. Zestawienie polskich średniowiecznych wizerunków dewocyjnych Chrystusa Frasobliwego wykazuje dużą jednolitość ujęcia ikonograficznego. W każdej z rzeźb Chrystus siedzi na bloku skalnym i prawą ręką wspiera głowę (w przypadku rzeźby giebułtowskiej lewą ręką), a dłonią podtrzymuje koroną cierniową (później dłoń wspiera głowę). Mniejsze wizerunki Chrystusa Frasobliwego znalazły miejsce w kulcie dewocyjnym „devotio moderna”, który zalecał szukanie i odnajdywanie Boga poprzez rozpatrywanie zdarzeń ewangelicznych w czasie domowych modlitw i rozmyślań. Stąd rzeźby te w kościołach występowały w miejscach, w których można je było oglądać z bliska, np. w kaplicach bocznych, czasem w ołtarzach bocznych, w przedsionku, czy w specjalnie do tego celu wybudowanej niszy, którą z czasem zastawiano metalową kratą. Takie przedstawienie obrazujące zamknięcie Chrystusa w więzieniu można zobaczyć w Krakowie: w kościele oo. Dominikanów oraz w kościele oo. Franciszkanów. Nawiązuje ono do jednego z wydarzeń drogi krzyżowej, szeroko opisywanego w literaturze średniowiecznej, według której Chrystus przed ukrzyżowaniem miał siedzieć samotnie na kamieniu z Golgoty, znajdującym się w zagłębieniu nazywanym „Carcer Christi”. Najważniejszą cechą przedstawień Frasobliwego jest ukazanie go jako człowieka samotnego i udręczonego. Cała ekspresja dzieła skupia się na twarzy postaci. Chrystus stał się symbolem Boga-człowieka, który, sam opuszczony, najlepiej rozumie nędzę ludzką. Te właśnie cechy spowodują późniejszą niezwykłą popularność tematu Frasobliwego w sztuce ludowej.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry, powierzchnia figury zabrudzona.

Streszczenie

Rzeźba Chrystusa Frasobliwego, znajdująca się w kościele w Giebułtowie, powstała w XVI wieku. Przedstawia Chrystusa siedzącego na kamiennej ławie, z głową wspartą na dłoni z wyrazem ogromnego smutku na twarzy, w ostatniej scenie tuż przed ukrzyżowaniem. Rzeźba stanowi jeden ze starszych zachowanych przykładów tego typu przedstawień w Małopolsce. Przedstawienia Chrystusa Frasobliwego pojawiły się w Polsce w okresie późnego gotyku, na przełomie XV i XVI wieku.

Bibliografia

Natanek Piotr, "Informator Archidiecezji Krakowskiej 2000. Parafie i kościoły", Kraków 2000
Surdokaitè Gabija, "O znaczeniu pewnego wizerunku w życiu religijnym i sztuce: Chrystus Frasobliwy – jego funkcja i miejsce" , „Zarządzanie w Kulturze” , s. 115-132
Kunczyńska-Iracka Anna, "Chrystus Frasobliwy i jego miejsce w tradycyjnej religijności ludowej" , „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” , s. 143-152
Kunczyńska Anna, "Chrystus Frasobliwy w polskiej rzeźbie ludowej" , „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” , s. 211-229

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Maria Działo, "Chrystus Frasobliwy", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/chrystus-frasobliwy-1

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności