Pokrywa chrzcielnicy

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
suski
Gmina
Zembrzyce
Miejscowość
Zembrzyce
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Sucha Beskidzka
Parafia
Narodzenia św. Jana Chrzciciela
Tagi
Chrzest Chrystusa rzeźba XVIII wieku
Miejsce przechowywania
salka katechetyczna przy plebanii
Identyfikator
DZIELO/09909
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
druga połowa XVII wieku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Małopolska
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie, snycerskie i rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie; metal, techniki złotnicze
Wymiary podstawowe
wysokość – 113 cm
Inne wymiary – średnica: 57 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Pokrywa chrzcielnicy powstała w drugiej połowie XVII wieku i została przeniesiona ze starego kościoła św. Jana Chrzciciela w Zembrzycach.

Opis

Pokrywa chrzcielnicy na planie koła z dekoracją imitującą puklowanie. Na szczycie pokrywy umieszczona rzeźbiona scena przedstawiająca Chrzest Chrystusa w Jordanie. Po lewej stronie Jezus stopami zanurzony w wodach Jordanu, zwrócony trzy czwarte w stronę św. Jana Chrzciciela, z rękami złożonymi na piersiach w geście pokory. Twarz podłużna, okolona brodą z długim nosem i wzrokiem skierowanym w dół. Włosy długie, opadające na plecy. Ubrany jest w złocone perizonium, luźno zawiązane na biodrach. Po prawej św. Jan Chrzciciel klęczący na kamiennym postumencie, zwrócony w prawo, w lewej ręce trzymający krzyż, prawą polewający wodą Chrystusa. Twarz podłużna, okolona krótką brodą i długimi włosami. Ubrany jest w skórę wielbłądzią, odsłaniającą nagi tors i nogi. Krzyż długi z napisem na banderoli: „OTO BARANEK BOŻY”. Za nimi zatknięta jest duża, promienista gloria, pośrodku której znajduje się gołębica Ducha Świętego, a nad nią półpostać Boga Ojca wynurzająca się z obłoków z rozłożonymi szeroko rękami. Bóg Ojciec o rysach twarzy starszego mężczyzny z siwymi włosami i brodą, ubrany w złoconą suknię. Polichromia w odsłoniętych partiach ciała naturalistyczna, podstawa pokrywy, gloria i szaty złocone, obłoki srebrzone.


Zarys problematyki artystycznej

Na pokrywie chrzcielnicy w Zembrzycach przedstawiono scenę Chrztu Chrystusa, ilustrującą fragment Ewangelii św. Mateusza: „Wtedy przyszedł Jezus z Galilei nad Jordan do Jana, żeby przyjąć chrzest od niego. Lecz Jan powstrzymywał Go, mówiąc: «To ja potrzebuję chrztu od Ciebie, a Ty przychodzisz do mnie?» Jezus mu odpowiedział: «Pozwól teraz, bo tak godzi się nam wypełnić wszystko, co sprawiedliwe». Wtedy Mu ustąpił. A gdy Jezus został ochrzczony, natychmiast wyszedł z wody. A oto otworzyły Mu się niebiosa i ujrzał Ducha Bożego zstępującego jak gołębicę i przychodzącego na Niego. A głos z nieba mówił: «Ten jest mój Syn umiłowany, w którym mam upodobanie»” (Mt 3, 13-17). Scena Chrztu w Jordanie służyła do prezentacji ustanowienia sakramentu chrztu, dlatego często była wykorzystywana do ozdoby chrzcielnic. Ważnym elementem ikonografii tego przedstawienia jest pokorna postawa Chrystusa, który w ten sposób modli się, poddając woli Ojca, tak jak czyniła to Maria przy zwiastowaniu. Motyw, który zdobi podstawę pokrywy, zwany puklowaniem był charakterystyczny zwłaszcza dla sztuki w XVI i XVII wieku. Występował przede wszystkim w złotnictwie, na kropielnicach i na czaszach chrzcielnic. Niestety źródła archiwalne nie ujawniły autora dzieła.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry, figury pokryte warstwą brudu, złocenia przetarte do pulmentu, na podstawie odpryski gruntu.

Streszczenie

Pokrywa chrzcielnicy powstała w drugiej połowie XVII wieku i została przeniesiona ze starego kościoła św. Jana Chrzciciela w Zembrzycach. Przedstawiono na niej scenę Chrztu Chrystusa. Podstawę pokrywy zdobi motyw, zwany puklowaniem charakterystyczny zwłaszcza dla sztuki XVI i XVII wieku, ale również powtarzany w XVIII wieku. Niestety źródła archiwalne nie ujawniły autora dzieła.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Biernacka Małgorzata, "Ikonografia publicznej działalności Chrystusa w polskiej sztuce nowożytnej", Warszawa 2003
"Słownik terminologiczny sztuk pięknych", Warszawa 2011

Jak cytować?

Maria Działo, "Pokrywa chrzcielnicy", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/pokrywa-chrzcielnicy

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności