Ołtarz boczny północny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wadowicki
Gmina
Brzeźnica
Miejscowość
Marcyporęba
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Wadowice Północ
Parafia
Św. Marcina
Tagi
Gegenbaur Antoni Matka Boska Nieustającej Pomocy ołtarz boczny św. Walenty
Miejsce przechowywania
północno-wschodnie naroże korpusu nawowego
Identyfikator
DZIELO/13582
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
druga połowa XVIII wieku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Kraków (?)
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie, snycerskie i rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie, srebrzenie
Wymiary podstawowe
szerokość – 220 cm
wysokość – 450 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Domena Publiczna

Opis

Ołtarz architektoniczny, jednokondygnacyjny, jednoosiowy ze zwieńczeniem. Ołtarz drewniany, sarkofagowy z drewnianą mensą. Retabulum ustawione na zdwojonym cokole o zryzalitowanych bokach. Kondygnacja ujęta jest parą ustawionych ukośnie do wewnątrz, zdwojonych pilastrów z nałożoną w dolnej partii parą spływów wolutowych, wspierających przełamujący się ponad nimi, silnie wysunięty gzyms. Woluty spływów retabulum zdobione wydatnym rocaille'm oraz parą rokokowych wazonów z gałązkami różyczek. Pole środkowe retabulum w kształcie stojącego prostokąta ujętego dołem odcinkowym łukiem nadwieszonym, od góry zamknięte łukiem wklęsło-wypukłym z uskokami; w polu obraz Matki Nieustającej Pomocy. Trzony pilastrów zdobione podwieszonymi gałązkami z różyczkami, a kapitele ornamentem rocaille'owym. Górną partię środkowego pola retabulum ozdabia ornament rocaille'owy. Zwieńczenie ujęte jest spływami wolutowymi o skośnie ustawionych dolnych partiach, zamknięte odcinkiem gzymsu w kształcie łuku wklęsło-wypukłego. Szczyt zwieńczenia w formie ażurowej, rocaille'owej konchy. Pole środkowe o wklęsłych bokach, ściętych dolnych narożach, zamknięte łukiem wklęsło-wypukłym, ujęte profilowaną złoconą ramą; w środku obraz św. Walentego. Krawędzie spływów wolutowych zdobione parą gałązek palmowych. Struktura polichromowana na biało, cokół w kolorze jasnoszarym z żółtym profilowaniem; partie detalu architektonicznego i ornamentyki złocone i srebrzone.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz boczny w kościele w Marcyporębie prawdopodobnie wykonał anonimowy pracownik Antoniego Gegenbaura w drugiej połowie XVIII wieku w stylu rokokowym. Artysta wykonał również w kościele w Marcyporębie ołtarz główny i ambonę, która jest jest niemal formalnym powtórzeniem ambony z kościoła w Sieciechowicach. Warsztat jego mistrza – Antoniego Gegenbaura należy do nurtu południowoniemieckiego, charakteryzującego się dużą ekspresją. W rzeźbie krakowskiej nurt ten wiązał się z twórczością artystów napływowych. Sam Gegenbaur przybył do Krakowa z Austrii w 1755 roku, a zmarł w 1773 roku. W tych latach można zamknąć okres jego działalności w Polsce. Jego dzieła można odnaleźć m. in. w krakowskich kościołach: Bernardynów, Bożego Ciała czy św. Marka. Z kolei anonimowemu pracownikowi Antoniego Gegenbaura m.in. przypisuje się autorstwo małej figurki św. Józefa z ołtarzyka Matki Boskiej Dobrej Rady w kościele Bernardynów w Krakowie, a także figury dwóch aniołów w ołtarzu św. Jana Chrzciciela w tym kościele (umowę na wykonanie tych dzieł podpisał Antoni Gegenbaur 13 listopada 1763). Rzeźby te nie posiadają charakterystycznej dla jego mistrza – Gegenbaura – ekspresyjnej maniery, lecz klasyczny kontrapost i wyczuwalną cielesność pod obfitymi draperiami. Dlatego można przypuszczać, iż mistrz zlecił to zadanie swojemu pomocnikowi. Podobne cechy mają figury w ołtarzu Jezusa Miłosiernego w kościele św. Floriana w Krakowie z 1761 roku, rzeźby w ołtarzu głównym w Sancygniowie (1763-1765), wyposażenie kościoła św. Andrzeja w Sieciechowicach, a także figury z dawnego ołtarza w kościele w Niegowici. Ponieważ ołtarz boczny w kościele w Marcyporębie nie posiada dekoracji figuralnej jest niezwykle trudno ostatecznie atrybuować dzieło temu artyście. Jednakże poszczególne elementy architektoniczne tj. delikatnie wklęsła nastawa, charakterystyczne spływy nałożone na pilastry i ozdobione ornamentyką rocaille’ową, a także fakt iż jest autorem ołtarza głównego i ambony może wskazywać że wykonał pozostałą część wystroju z tego okresu, czyli dwa ołtarze boczne.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry, zabrudzenie powierzchni.

Streszczenie

Ołtarz boczny w kościele w Marcyporębie prawdopodobnie wykonał anonimowy pracownik Antoniego Gegenbaura w drugiej połowie XVIII wieku w stylu rokokowym. W polu środkowym umieszczony jest obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, a w zwieńczeniu wizerunek św. Walentego.

Bibliografia

Siemionow Aleksy, "Ziemia wadowicka. Monografia turystyczno-krajoznawcza", 1984
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Dettloff Anna, "Rzeźba krakowska drugiej połowy XVIII w. Twórcy, nurty i tendencje", Kraków 2013
"Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, t. 2", Wrocław 1975

Jak cytować?

Maria Działo, "Ołtarz boczny północny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-polnocny-4

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności