Ołtarz boczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Łapsze Niżne
Miejscowość
Kacwin
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niedzica
Parafia
Parafia Wszystkich Świętych
Tagi
mała architektura rocaille sztuka drugiej połowy XVIII wieku
Miejsce przechowywania
południowa strona ściany tęczowej
Identyfikator
DZIELO/02024
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
1773 rok
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie, srebrzenie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

W 1773 roku z inicjatywy księdza Walentego Kaczmarczyka wykonano ołtarz boczny pw. Matki Boskiej Bolesnej. Według „Liber rationum” został przywieziony z Krakowa. Jego polichromię wykonano w 1776 roku. Wymieniony był w aktach wizytacji z 1832 roku. Odnawiano go w latach 1903 i 1913.

Opis

Nastawa architektoniczna, jednoosiowa, jednokondygnacyjna ze zwieńczeniem, ustawiona na dwustrefowym cokole z wyodrębnionymi prostopadłościanami, ustawionymi pod kątem. Ołtarz sarkofagowy, wklęsło-wypukły, dekorowany w narożach ornamentem roślinnym, w polu zaś rocaille'owym kartuszem. Mensa szersza, drewniana. Nastawa na planie półowalu, ujęta dwiema parami pilastrów i stojącą na ich tle parą kolumn o kapitelach kompozytowych. Podpory dźwigają pełne belkowanie, wyłamane półkoliście na ich osi, przerwane nad polem środkowym. Fryz dekorowany rozetami, cokoły rocaille'm, a trzony pilastrów rocaille'm i zwisami roślinnymi. W polu środkowym wnęka w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem odcinkowym nadwieszonym z uskokiem, ujęta profilowaną ramą, zwieńczoną rocaille'owym szczytem, w polu obraz zdjęcia z krzyża. Wnękę flankują figury św. Jana Ewangelisty i św. Marii Magdaleny ustawione na rocaille'owych wspornikach. Na zewnętrzych krawędziach cokołu siedzą figury aniołów z arma Christi. Zwieńczenie o fantazyjnej, wklęsło-wypukłej formie, z uszakami i puttami, ujęte wolutami spływającymi na belkowanie, na których siedzą putta; obwiedzione rocaille'm, zakończone dwiema uskrzydlonymi główkami anielskimi. W polu płaskorzeźbione przedstawienie Boga Ojca tronującego pośród obłoków i uskrzydlonych główek anielskich. Struktura polichromowana na sposób imitujący marmoryzacje w różnych odcieniach zieleni, kolumny, ornamentyka i profile złocone, niektóre profile srebrzone.

Zarys problematyki artystycznej

Retabulum prezentuje popularny w XVIII wieku typ aediculowy, stosowany często dla skromniejszych od głównego, ołtarzy bocznych, w formie prostej jednokondygnacyjnej nastawy ujętej parą podpór dźwigających belkowanie ze zwieńczeniem. Cechą charakterystyczną dla ołtarzy powstających w tym czasie na terenie Spisza była przewaga dekoracji rzeźbiarskiej nad malarską, co w przypadku omawianego retabulum jest widoczne w zasadniczo dużej liczbie figur dekorujących strukturę oraz w płaskorzeźbach w polu zwieńczenia.
Najpewniej ten sam warsztat stolarsko-rzeźbiarski wykonał omawiany ołtarz z jego figurami oraz nastawę główną w kościele w Łapszach Wyżnych. Ołtarz z Kacwina posiada strukturę bardzo zbliżoną do osi środkowej łapszańskiego retabulum oraz podobne zwieńczenie z płaskorzeźbioną sceną. Bardzo zbliżone pod względem formalnym są również figury obu ołtarzy, a także ich dekoracja rzeźbiarska i ornamentalna.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

W 1773 roku z inicjatywy księdza Walentego Kaczmarczyka wykonano ołtarz boczny pw. Matki Boskiej Bolesnej. Według „Liber rationum” został przywieziony z Krakowa. Jego polichromię wykonano w 1776 roku. Retabulum prezentuje popularny w XVIII wieku typ aediculowy. Najpewniej ten sam warsztat stolarsko-rzeźbiarski wykonał omawiany ołtarz z jego figurami oraz nastawę główną w kościele w Łapszach Wyżnych.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Kornecki Marian, "Kultura artystyczna Zamagurza (w świetle zabytków)" , „Teki Krakowskie” , s. 5-48
Skorupa Andrzej, "Sztuki plastyczne doby baroku na Polskim Spiszu, cz. 1: Rzeźba" , „Almanach Nowotarski” , s. 107-124
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły polskiego Spisza", Kraków 2001
Szydłowski Tadeusz, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, cz. 3: Województwo krakowskie, t. 1, z. 1: Powiat nowotarski", Warszawa 1938
Šimončič Jozef, Karabová Katarína, "Kanonické vizitácie dunajeckého dekanatu v spišskom biskupstve z roku 1832", Krakov 2015
Skorupa Andrzej, Monita Rafał, "Kacwin. Kościół Wszystkich Świętych", Kraków 2015

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Ołtarz boczny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-137

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności