Krucyfiks podtrzymywany przez anioły

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
proszowicki
Gmina
Koniusza
Miejscowość
Biórków Wielki
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Wawrzeńczyce
Parafia
Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
Tagi
krucyfiks rzeźba XVIII wieku Znak Syna Człowieczego
Miejsce przechowywania
kościół
Identyfikator
DZIELO/00645
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
druga połowa XVIII wieku
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie
Wymiary podstawowe
szerokość – 50 cm
wysokość – 150 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Krucyfiks i rzeźba anioła powstały w drugiej połowie XVIII wieku.

Opis

Krucyfiks zawieszony w łuku tęczowym kościoła. Do prostego krzyża przybita trzema gwoździami figura umarłego Chrystusa. Postać ukazana w dużym zwisie, o szeroko rozłożonych ramionach, z głową opadającą na prawy bark, nogi lekko ugięte w kolanach. Twarz Chrystusa jest podłużna, o zamkniętych oczach, długim i wąskim nosie, okolona jest krótką brodą rozdzieloną na końcu na dwa pukle i długimi włosami w postaci wijących się pukli, opadających na plecy i prawe ramię. Na głowie szeroka korona cierniowa, a wokół niej krzyżowy nimb promienisty. Ciało o wyraźnie podkreślonej anatomii, z silnie zaznaczoną muskulaturą. Perizonium przewieszone przez podwójny sznur, odsłaniające lewe biodro. Krzyż prosty, gładki, malowany na kolor ciemnobrązowy. Po lewej stronie krzyża nadlatujący aniołek, widoczny z lewego profilu, przepasany złotą tkaniną. Nad głową Chrystusa na pionowej belce banderola z napisem „I.N.R.I.” Polichromia w odsłoniętych partiach ciała naturalistyczna, szaty i detale złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Rzeźba przedstawia dobrej klasy artystycznej dzieło z drugiej połowy XVIII wieku. Figura kształtowana jest swobodnie z delikatnym skrętem sylwetki. Ciało Chrystusa zostało przedstawione poprawnie pod względem anatomii z wyraźnym zaznaczeniem muskulatury. Niestety źródła archiwalne nie ujawniły twórcy zabytku. Wizerunek Ukrzyżowanego Chrystusa z figurami mu towarzyszącymi, Marią i św. Janem Ewangelistą, był obowiązkowym elementem wyposażenia właściwie każdego kościoła łacińskiego w średniowieczu. Oznaczał zwycięstwo, był również symbolem dobrowolnej ofiary Chrystusa i zapowiedzią Odkupienia. W epoce nowożytnej nastąpiła pewna zmiana w ikonografii tej sceny. Chrystus na belce tęczowej był przedstawiony w chwale, adorowany przez jednego lub dwa anioły. Ukazywano więc już nie przedstawienie historyczne sceny Ukrzyżowania, ale zapowiedź rzeczy przyszłych, oczekiwanych na końcu świata zgodnie z eschatologiczną wizją św. Mateusza, iż na niebie „[...] ukaże się Znak Syna Człowieczego” (Mt 24, 30). Święty Jan Chryzostom, ów znak Syna Człowieczego zinterpretował jako sztandar. Ikonografię tego przedstawienia najlepiej wyjaśnia wypowiedź siedemnastowiecznego teologa Pawła Ruszela: „Aniołowie i Archaniołowie ten znak Syna Człowieczego, to jest Krzyż poniosą na ramionach swoich jako przed cesarzem żołnierze zwykli chorągwie nosić”. W Polsce krucyfiks po raz pierwszy został ukazany w ten sposób w kolegiacie św. Anny w Krakowie. Jego ikonografię opracował ksiądz Sebastian Piskorski. Rzeźbę Chrystusa wykonał Kazimierz Kaliski, zaś stiukowe anioły, które go podtrzymywały były dziełem Baltazara Fontany. Za krakowskim przykładem w innych kościołach Małopolski na łuku tęczowym zamiast tradycyjnej grupy Ukrzyżowania zaczęły pojawiać się wizerunki Znaku Syna Człowieczego, np. w kościołach w Czulicach, w Gdowie, a także w omawianym dziele w kościele Biórkowie Wielkim.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry, nieznaczne zabrudzenia powierzchni.

Streszczenie

Rzeźba przedstawia dobrej klasy artystycznej dzieło z drugiej połowy XVIII wieku. Niestety źródła archiwalne nie ujawniły jego autora. Chrystus z aniołem reprezentuje temat ikonograficzny, zwany Znakiem Syna Człowieczego w nawiązaniu do słów św. Mateusza, iż na niebie „[...] ukaże się Znak Syna Człowieczego” (Mt 24, 30).

Bibliografia

Pencakowski Paweł, "Znak Syna Człowieczego w tęczy kolegiaty św. Anny w Krakowie" , „Wiadomości Konserwatorskie Województwa Krakowskiego” , s. 49-68

Jak cytować?

Maria Działo, "Krucyfiks podtrzymywany przez anioły", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/krucyfiks-podtrzymywany-przez-anioly-1

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności