Biórków Wielki

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
proszowicki
Gmina
Koniusza
Tagi
Mikołaj I partyzantka potop szwedzki pożar rzeź galicyjska strajk chłopski wojska siedmiogrodzkie
Autor opracowania
Stanisław Witecki
Uznanie autorstwa 4.0

Zabytki

Parafie

Ludzie

Opis topograficzny

Biórków Wielki to wieś w gminie Koniusza w powiecie proszowickim województwa małopolskiego. Znajduje się na terenie płaskowyżu proszowickiego stanowiącego południową część niecki nidziańskiej. Krajobraz wsi charakteryzuje się łagodnymi wzniesieniami i brakiem większych cieków wodnych. W centrum miejscowości jest natomiast kilka dużych stawów rybnych. Biórków Wielki zlokalizowany jest kilkaset metrów na północ od historycznego traktu Kraków – Wiślica.

Streszczenie dziejów

Pierwsze informacje o Biórkowie pochodzą z XIV wieku. W latach 1343-1358 właścicielami wsi byli rycerz Wilczko i jego żona Małgorzata, prawdopodobnie fundatorka miejscowego kościoła. W XIV i XV wieku miejscowość przechodziła w różne ręce. W 1452 roku ufundowano nowy kościół parafialny, a w latach 1470-1480 Jana Długosz odnotował istnienie dworu. W 1581 roku należący do rodziny Stadnickich Biórków był zamożną wsią parafialną, w której mieszkało kilku rzemieślników i funkcjonował młyn. W 1629 roku właścicielem miejscowości był Teofil Szembek, który w 1633 roku ufundował nowy kościół parafialny. W 1777 roku wieś kupił Józef Puszet i wzniósł nowy klasycystyczny dwór. W 1795 roku w wyniku trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej Biórków został włączony do habsburskiej Galicji Zachodniej, a po pokoju w Schönbrunn w 1809 roku znalazł się w granicach Księstwa Warszawskiego. Na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego w 1815 roku wieś weszła w skład Królestwa Polskiego. Powstanie granicy z Rzeczpospolitą Krakowską znacznie utrudniło sprzedaż zboża. W 1846 roku część miejscowych włościan napadała na dwory i podróżującą szlachtę. W konsekwencji powstania styczniowego władze carskie ogłosiły uwłaszczenie chłopów. Pod koniec XIX wieku wielu mieszkańców wyemigrowało za pracą do Zagłębia Dąbrowskiego. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 roku Biórków znalazł się na terenie województwa kieleckiego. W okresie międzywojennym w okolicy powstawały koła Stronnictwa Ludowego i młodzieżowego Związku Młodzieży Polskiej „Wici”, a w 1937 roku chłopi uczestniczyli w zakazanym przez policję zlocie ludowym w Racławicach. W czasie okupacji wieś znalazła się na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Latem 1944 roku polskie podziemie wyparło wojsko niemieckie i utworzyło tzw. Rzeczpospolitą Proszowsko-Kazimierską, której władze działały przez około miesiąc. Armia Czerwona wkroczyła do wsi w połowie stycznia 1945 roku. Po drugiej wojnie światowej majątek ziemski w Biórkowie przeszedł na własność skarbu państwa, a pałac w kolejnych latach często zmieniał swoje funkcje. W 1997 roku wyprowadziło się z niego będące ostatnim gospodarzem przedszkole i od tego czasu popada w coraz większą ruinę. Obecnie wieś jest sołectwem gminy Koniusza i siedzibą Szkoły Podstawowej im. Józefa Piłsudskiego.

Dzieje miejscowości

Pierwsze informacje o miejscowości zwanej początkowo Birkowem pochodzą z XIV wieku. W latach 1343-1358 właścicielem wsi funkcjonującej na prawie niemieckim był podstoli sandomierski, a od 1348 do 1373 roku kasztelan sandomierski Wilczko wraz z żoną Małgorzatą, która prawdopodobnie ufundowała miejscowy kościół, po raz pierwszy odnotowany w spisach świętopietrza w 1374 roku. W latach 1382-1389 jako dziedziczkę osady wzmiankowano Annę z Wiercicowa, wdowę po marszałku królestwa Janie Kolczku z Birkowa, a następnie majątek przejął jej szwagier Spytek Kolczek, podczaszy sandomierski. W 1410 roku nadał on klasztorowi Dominikanów w Krakowie 4 grzywny rocznego czynszu z karczmy w Birkowie położonej przy drodze z Krakowa do Proszowic. Po śmierci Spytka w 1411 roku część wsi odziedziczyli wdowa po nim Jadwiga i syn Zaklika, który w 1412 roku wykupił pozostały fragment od Jagienki wdowy po Grzegorzu z Łownicy, a następnie spłacił swoich przyrodnich braci Mikołaja i Andrzeja. Zaklika Kolczek zmarł w 1426 roku, a Birków przejęła wdowa Jagienka z Krzelowa i dzierżyła zapewne do śmierci w 1434 roku. Dokumenty z lat 1440-1448 poświadczają, że właścicielem wsi był Jan Birkowski, a w latach 1452-1473 Mikołaj Birkowski, miecznik krakowski, obaj herbu Topór. Nie wiadomo, czy byli oni spokrewnieni z rodziną Kolczków. W 1452 roku ufundowano nowy, drewniany kościół parafialny. W latach siedemdziesiątych XV wieku, jak wiadomo z opisu Jana Długosza, w Birkowie znajdował się dwór i osiem łanów kmiecych. W latach 1480-1482 właścicielem wsi był Jan Birkowski, a następnie miejscowość trafiła w ręce jego sióstr. W dokumencie z 1490 roku wymieniona jest Anna wdowa po Janie Gałce, a w 1492 roku wzmiankowano Barbarę, wdowę po Mikołaju Stadnickim ze Żmigrodu, wojewodzie bełskim i kasztelanie przemyskim. Para ta doczekała się trzech synów – Andrzeja, Jana i Stanisława, którzy odziedziczyli wieś po rodzicach i ciotce Annie w 1499 roku. W 1510 roku bracia dokonali podziału dóbr, a Birków przypadł Andrzejowi Stadnickiemu.
Według lustracji z 1564 roku w Biórkowie było siedem łanów kmiecych, z których pobierano podatki na rzecz skarbu królewskiego. W rejestrze poborowym z 1581 roku wymieniono natomiast 9 i pół łanu kmiecego, 4 gospodarstwa zagrodników z rolami, 14 gospodarstw zagrodników bez ról, 3 komorników z bydłem, 25 komorników bez bydła oraz 8 rzemieślników. Należąca w dalszym ciągu do Stadnickich wieś była bardzo zamożna. W rejestrze poborowym województwa krakowskiego z 1629 roku odnotowano, że właścicielem Biórkowa był Teofil Szembek, który dzierżawił majątek Janowi Pomykale. We wsi było wówczas 9 i pół łanu kmiecego, 4 zagrody z rolami, 12 zagród bez ról, 2 komorników z bydłem, 13 komorników bez bydła, 2 rzemieślników, piekarz i rzeźnik. Działały także dwa młyny. W 1627 roku spłonął kościół parafialny, a właściciel wsi wspomógł ukończoną w 1633 roku budowę nowej, istniejącej do dzisiaj, drewnianej świątyni. W 1657 roku w czasie potopu szwedzkiego wieś zajęli żołnierze siedmiogrodzcy, którzy skatowali na śmierć plebana Marcina Brzeskiego. W okresie szwedzkiej okupacji gospodarka biórkowska najwidoczniej nie uległa zniszczeniu, ponieważ według rejestru poborowego z 1680 roku we wsi w dalszym ciągu funkcjonowało 9 i pół łanu kmiecego oraz 4 zagrody z rolami, 12 zagród bez ról, 13 komór bez bydła, 2 rzemieślników, piekarz, rzeźnik i dwa młyny. Właścicielami majątku pozostawała rodzina Szembeków.
Pewne wiadomości na temat wsi można znaleźć w aktach osiemnastowiecznych wizytacji parafialnych. Według protokołów z 1728 roku właścicielem wsi i kolatorem parafii był wojewoda podolski Stefan Humiecki. Jego syna Józefa Humieckiego, od 1754 roku kasztelana kamienieckiego, odnotowano jako dziedzica Biórkowa w 1747 roku. W latach siedemdziesiątych XVIII wieku Biórków i okoliczne wsie należały do Józefa Czartoryskiego, który w 1777 roku sprzedał majątek za 240 tysięcy złotych Franciszkowi Puszetowi. W latach 1783-1791 Biórków Wielki składał się̨ z dwóch części. W pierwszej, szlacheckiej, znajdowały się: nowo wybudowany dwór, 3 folwarki, 3 karczmy, 2 młyny, browar oraz 7 gospodarstw kmiecych, 20 zagrodniczych, 16 chałupniczych, jedna zagroda chałupnika bez ogrodu i gruntu oraz 10 gospodarstw rzemieślniczych. W jednym z młynów mieszkał ponadto felczer. W drugiej, parafialnej części wsi były plebania, organistówka, pozbawiony stałego funduszu mały szpital dla ubogich, dwie zagrody chałupników z ogrodami, pięć zagród chałupników bez ogrodu i gruntu oraz cztery zagrody bez ogrodu i gruntu. Przy kościele funkcjonowała szkoła parafialna, w której naukę̨ pobierało 10 uczniów. Łącznie w 1787 roku we wsi mieszkało 467 osób, w tym kilkunastu żydów. W 1794 roku chłopi z ziemi proszowickiej, w tym z Biórkowa, licznie zasili szeregi powstańcze pod dowództwem Tadeusza Kościuszki. W nieodległej Koniuszy naczelnik zebrał wojsko, które następnie odniosło zwycięstwo pod Racławicami.
W 1795 roku w wyniku trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej Biórków został włączony do habsburskiej Galicji Zachodniej. Podczas wojen napoleońskich, po pokoju w Schönbrunn znalazł się natomiast w granicach Księstwa Warszawskiego. W 1812 roku zmarł w Krakowie Józef Puszet, pozostawiwszy majątek synowi Stanisławowi Ignacemu. Po klęsce cesarza Francuzów, na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego z 1815 roku wieś znalazła się w granicach województwa krakowskiego Królestwa Polskiego. Powstanie granicy z Rzeczpospolitą Krakowską znacznie utrudniło sprzedaż zboża, co źle wpłynęło na miejscową gospodarkę. Z pewnością nie pomogła w trudnej sytuacji postawa Stanisława Puszeta, który niemal doszczętnie roztrwonił majątek odziedziczony po ojcu. W 1827 roku w Biórkowie były 32 domy i tylko 310 mieszkańców. W okolicy nie doszło do walk w czasie powstania listopadowego, ale przez wieś przeszedł zapewne niejeden ochotnik z monarchii habsburskiej i Wolnego Miasta Krakowa. W 1837 roku województwo krakowskie przekształcono w gubernię krakowską, a w 1841 roku kielecką. W 1844 roku z połączenia tej ostatniej oraz guberni sandomierskiej utworzono gubernię radomską. W 1846 roku do ziemi proszowickiej dotarły informacje o odbywającej się rzezi galicyjskiej, a część miejscowych chłopów także dopuściła się napadów na dwory i podróżującą szlachtę. Sytuacja była na tyle poważna, że południowo-zachodnie krańce Królestwa Polskiego odwiedził car Mikołaj I, by ogłosić dekret o nieusuwalności poddanych z uprawianej przez nich ziemi. W połowie XIX wieku właścicielem Biórkowa został Alfred Milieski późniejszy poseł na Sejm Galicyjski. Około 1857 roku przebudował on dwór biórkowski, prawdopodobnie według projektu Filipa Pokutyńskiego.
W czasie powstania styczniowego w nieodległej Igołomi doszło do kilku potyczek z oddziałami rosyjskimi, a pod Goszczą dyktatorem ogłoszono Mariana Langiewicza. W konsekwencji zrywu władze carskie ogłosiły uwłaszczenie chłopów, aczkolwiek włościanie dostali wyłącznie uprawianą przez siebie ziemię, a ponadto musieli zapłacić podatek, który przeznaczono na wypłatę odszkodowań dla ziemian. Przeprowadzona w ten sposób reforma rolna, brak rynków zbytu i lokalnego przemysłu skłoniły wielu mieszkańców ziemi proszowickiej do poszukiwania pracy poza miejscem zamieszkania, najczęściej w Zagłębiu Dąbrowskim. W 1867 roku przeprowadzono reformę administracyjną, w wyniku której Biórków stał się częścią gminy Wierzbno w powiecie miechowskim guberni kieleckiej. W 1885 roku we wsi było 38 domów i 312 mieszkańców, którzy gospodarowali na 182 morgach. Własność́ dworska, czyli folwarki w Biórkowie Wielkim, Biórkowie Małym, Wiktorii i Zielonej obejmowała łącznie 996 mórg. We wsi istniała wtedy szkoła elementarna. W XIX wieku miejscowość uległa podziałowi na Wysiółek Biórkowski, Podświercze (obecnie wieś Zielona), Gościniec (zwany dzisiaj Biórkowem Małym) oraz Biórków Wielki. W 1894 roku majątek ziemski w Biórkowie kupił od Alfreda Milieskiego Ignacy Paderewski. Transakcję zawarto przy złej koniunkturze, a zniszczony przez pożar folwark nie dawał dochodu nawet z uprawy buraków cukrowych, pszenicy i jęczmienia. Obawiając się̨ dalszych strat, znany pianista polecił rozparcelować i sprzedać dobra. Część ziemi wraz z dworem kupił w 1899 roku Marcjan Woźniakowski ożeniony z Marią, córką malarza Henryka Rodakowskiego. Według spisu obywateli ziemskich z 1909 roku Woźniakowski był właścicielem majątku składającego się z Biórkowa, Łyszkowic, Polikarcic i Rudna Dolnego. W 1916 roku córka dziedzica, Janina wyszła za Henryka Straszewskiego, który na mocy decyzji teścia przejął zarząd majątkiem.
Już na początku pierwszej wojny światowej wojska austro-węgierskie zajęły przygraniczne tereny Królestwa Polskiego, a w czasie walk w 1914 roku spłonęła cześć dworu Woźniakowskich. Okupanci bardzo szybko zaczęli zabiegać o przychylność miejscowej ludności. Już w 1915 roku zezwolili na wprowadzenie języka polskiego do szkół i administracji. W latach wojennych w okolicznych wsiach rozwinęło się życie polityczne, głównie za sprawą działalności organizacji wywodzących się z Galicji, zwłaszcza PSL-Piast i Polskiej Organizacji Wojskowej.
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w 1918 roku Biórków pozostał częścią gminy Wierzbno w powiecie miechowskim należącym wówczas do województwa kieleckiego. Po śmierci Marcjana Woźniakowskiego w 1927 roku dwór przeszedł w ręce jego syna Henryka Woźniakowskiego, miłośnika koni i założyciela stadniny w Widzowie. Wcześniej, 23 kwietnia 1920 urodził się̨ Jacek Woźniakowski, historyk sztuki, pisarz eseista, założyciel wydawnictwa Znak i prezydent Krakowa latach 1990-1991. W okresie międzywojennym w okolicach Biórkowa prężnie rozwijał się ruch ludowy. Powstawały koła Stronnictwa Ludowego i Związku Młodzieży Polskiej „Wici”. Chłopi organizowali demonstracje i obchody świąt ludowych. W 1937 roku uczestniczyli w zakazanym przez policję zlocie ludowym w Racławicach.
Wojska niemieckie zajęły Biórków i podeszły pod Proszowice już 7 września 1939. Wieś wraz całym województwem kieleckim włączono w skład Generalnego Gubernatorstwa. Od początku okupacji w okolicy działała partyzantka, aczkolwiek większe akcje zaczęto przeprowadzać po scaleniu różnych organizacji w Armię Krajową w 1943 roku. Latem 1944 roku polskiemu podziemiu udało się wyprzeć wojsko niemieckie i utworzyć tzw. Rzeczpospolitą Proszowsko-Kazimierską, której władze działały przez około miesiąc. Armia Czerwona wkroczyła do wsi w połowie stycznia 1945 roku.
Po drugiej wojnie światowej majątek ziemski w Biórkowie został przejęty przez skarb państwa, a Henryk Woźniakowski przeprowadził się do Krakowa, gdzie oddał się malarstwu, którego w dzieciństwie uczył go Jacek Malczewski. W wyniku reformy administracyjnej z 1954 roku Biórków stał się gromadą w gminie Koniusza województwa krakowskiego. Do 1972 roku we dworze siedzibę miała rada gromadzka, a poszczególne pomieszczenia zajmowali byli pracownicy dworscy. W części budynku znajdowały się też biblioteka i klubokawiarnia. W 1972 roku dwór stał się siedzibą Gminnego Ośrodka Zdrowia. Po przemianach ustrojowych z 1989 roku przywrócono samorząd terytorialny, a mieszkańcy Biórkowa uzyskali wpływ na politykę gminy Koniusza. W latach 1995-1997 we dworze znajdowało się przedszkole, ale później budynek sukcesywnie niszczał i dzisiaj stanowi ruinę. Według uchwalonej w 2016 roku Strategii Rozwoju Gminy Koniusza należący do fundacji „Wczoraj i dziś” dwór w Biórkowie ma zostać do 2023 roku wyremontowany i stać się siedzibą centrum kultury. Obecnie wieś jest sołectwem gminy Koniusza i siedzibą Szkoły Podstawowej im. Józefa Piłsudskiego.

Ciekawostki

Córką ostatniego właściciela majątku biórkowskiego Jacka Woźniakowskiego jest europosłanka Roża Thun.

Kalendarium

1
14 wiek

Pierwsze informacje o miejscowości zwanej początkowo Birkowem.

2
od 1343 do 1373

Właścicielem wsi na prawie niemieckim był podstoli sandomierski, później kasztelan sandomierski Wilczko wraz z żoną Małgorzatą.

3
1374

Spis świętopierza, w których ujęty jest po raz pierwszy miejscowy kościół, prawdopodobnie ufundowany przez żonę Wilczka, Małgorzatę.

4
1374

Pierwsza w pełni wiarygodna informacja o parafii Biórkowskiej pochodząca z rejestrów świętopietrza.

5
od 01.01.1382 do 31.12.1389

Właścicielką wsi była Anna z Wiercicowa, wdowa po marszałku królestwa Janie Kolczku z Birkowa.

6
1383

Plebanem biórkowskiej parafii był ksiądz Marcin.

7
od 14 wiek do 15 wiek

Właścicielem wsi jest Spytek Kolczek, który nadał dominikanom krakowskim cztery grzywny rocznego czynszu z karczmy w Birkowie położonej przy drodze z Krakowa do Proszowic.

8
1400

Plebanem biórkowskiej parafii był ksiądz Maciej.

9
1411

Część wsi odziedziczyła wdowa Jadwiga i syn Zaklika.

10
1426

Zmarł Zaklika Kolczek , a Birków przejęła wdowa Jagienka z Krzelowa.

11
1433

Plebanem biórkowskiej parafii był ksiądz Adam.

12
od 1440 do 1448

Właścicielem wsi był Jan Birkowski.

13
1452

Fundacja nowej świątyni, po spaleniu poprzedniej.

14
od 1452 do 1473

Właścicielem wsi był Mikołaj Birkowski, który ufundował nowy drewniany kościół parafialny.

15
od 1470 do 1480

Pleban Biórkowa pobierał dziesięcinę z folwarku rycerskiego natomiast chłopi płacili ją na rzecz prebendy św. Piotra i Pawła przy kościele parafialnym w Koniuszy.

16
od 1480 do 1482

Właścicielem wsi był Jan Birkowski.

17
15 wiek

Miejscowość dziedziczą siostry Jan Birkowskiego, Anna, a następnie Barbara.

18
1510

Trzej synowie Barbary i Mikołaja Stadnickiego: Andrzej, Jan i Stanisław, którzy odziedziczyli wieś po rodzicach a także po ciotce Annie w 1499 roku, dokonali podziału dóbr, a Birków przypadł Andrzejowi Stadnickiemu.

19
1529

Informacja z księgi uposażeń biórkowskiej parafii mówi o tym, że pleban pobierał dziesięcinę z folwarku wartą siedem grzywien oraz z pięciu ról zwanych „jutrzyny” i z trzech zagród wartych 3 grzywny. Ponadto otrzymywał kopę groszy czynszu z karczmy.

20
od 16 wiek do 17 wiek

Wieś nadal należąca do Stadnickich była bardzo zamożna.

21
1598

Drewniany kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny był konsekrowany, a w jego pobliżu stała plebania z ogrodem i sadem, wikarówka i dom dla nauczyciela szkoły parafialnej.

22
od 1622 do 1657

Plebanem świątyni w Biórkowie ksiądz Marcin Brzeski.

23
1627

Spłonął kościół parafialny.

24
1627

Kościół spłonął od uderzenia pioruna.

25
1629

Właścicielem wsi był Teofil Szembek, który po pożarze kościoła, wspomógł budowę nowej świątyni.

26
1633

Wybudowanie nowego kościoła dzięki staraniom plebana Marcina Brzeskiego.

27
1657

W czasie potopu szwedzkiego wieś zajęli żołnierze siedmiogrodzcy.

28
od 1658 do 1691

Posługa proboszcza Bartłomieja Celejowicza.

29
1665

Odwiedziny parafii przez biskupa pomocniczego krakowskiego Mikołaja Oborskiego, który uroczyście konsekrował kościół i ustanowił dzień poświęcenia na pierwszą niedzielę po uroczystości św. Jakuba.

30
1668

Uzyskanie od Stolicy Apostolskiej zgodę na założenie Bractwa Szkaplerzowego, które rozpoczęło działalność trzy lata później, szybko zdobywając popularność nawet poza parafią.

31
17 wiek

Właścicielami wsi jest rodzina Szembeków.

32
1691

Następnym plebanem Biórkowa został Kazimierz Starachowski.

33
1713

Michał Morsztyn, właściciel należących do parafii biórkowskiej Skrzeszowic uposażył bractwo Szkaplerzowe odsetkami od sumy zapisanej na ziemi w swojej wsi dziedzicznej.

34
18 wiek

Właścicielem wsi i kolatorem parafii był wojewoda podolski Stefan Humiecki.

35
od 1724 do 1736

Plebanem parafii biórkowskiej jest ksiądz Wojciech Piętasiewicz.

36
od 1736 do 1776

Plebanem biórkowskim jest Maciej Kolkiewicz. W czasie posługi m.in. zakupił wielką odpustową puszkę na komunikanty oraz sprowadził do parafii relikwie św. Tekli .

37
1747

Właścicielem wsi i kolatorem parafii jest Józef Humiecki, syn Stefana Humieckiego.

38
18 wiek

Biórków i okoliczne wsie należały do Józefa Czartoryskiego.

39
1777

Józef Czartoryski sprzedał ziemie Biórkowa i okolicznych wsi Franciszkowi Puszetowi.

40
od 1783 do 1791

Biórków Wielki składał się z dwóch części: ze szlacheckiej i parafialnej.

41
od 1779 do 1780

Za zgodą Stolicy Apostolskiej i konsystorza krakowskiego w Biórkowie zaczęto odprawiać odpusty na dzień św. Tekli i św. Ksawerego

42
od 1779 do 1801

Posługa plebańska księdza Walentego Bańkowskiego.

43
1787

We wsi mieszkało 467 osób w tym kilkunastu Żydów.

44
1794

Chłopi z ziemi proszowickiej w tym z Biórkowa zasili licznie szeregi powstańcze Tadeusza Kościuszki.

45
1795

Biórków został do włączony habsburskiej Galicji Zachodniej.

46
1795

W wyniku trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej Biórków trafił pod zabór austriacki.

47
1797

Wybudowanie nowej plebanii oraz dwie chaty dla poddanych kościelnych.

48
19 wiek

W wyniku pokoju w Schönbrunn Biórków Wielki znalazł się w granicach Księstwa Warszawskiego.

49
od 1801 do 1809

Proboszczem parafii biórkowskiej jest ksiądz Kazimierz Kudasikiewicz.

50
od 1809 do 1829

W parafii biórkowskiej pełni posługę proboszcza ksiądz Walenty Skrodzki.

51
1812

Stanisław Ignacy Puszet przejmuje wieś po śmierci ojca Józefa Puszeta.

52
1815

Wieś znalazła się granicach województwa krakowskiego Królestwa Polskiego.

53
1846

Część miejscowych chłopów podjęło się napadów na dwory i podróżującą szlachtę ze względu na posłyszanych wiadomościach o rzezi galicyjskiej.

54
19 wiek

Właścicielem wsi zostaje Alfred Milieski.

55
1857

Alfred Milieski przebudował dwór biórkowski prawdopodobnie według projektu Filipa Pokutyńskiego.

56
1867

Reforma administracyjna, w wyniku której Biórków stał się częścią gminy Wierzbno w powiecie miechowskim guberni kieleckiej.

57
1815

Na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego Biórków znalazł się na terenie Królestwa Polskiego. W konsekwencji zmian granicznych do parafii dołączono wsie Wronin i Wroniec, które oddzielono od Czulic włączonych w skład Rzeczypospolitej Krakowskiej.

58
1894

Majątek ziemski w Biórkowie kupił od Alfreda Milieskiego Ignacy Paderewski. Obawiając się strat pianista kazał majątek rozparcelować i sprzedać.

59
1899

Część ziemi wraz z dworem kupił Marcjan Woźniakowski ożeniony z Marią córką malarza Henryka Rodakowskiego.

60
1916

Córka Marcjana Woźniakowskiego, Janina wyszła za Henryka Straszewskiego, który na mocy decyzji teścia przejął zarząd majątkiem.

61
1914

Wojska austro-węgierskie zajęły przygraniczne tereny Królestwa Polskiego, a w czasie walk spłonęła cześć dworu Woźniakowskich.

62
1918

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę Biórków pozostał częścią gminy Wierzbno w powiecie miechowskim, teraz należącym do województwa kieleckiego.

63
1927

Po śmierci Marcjana Woźniakowskiego dwór przeszedł w ręce jego syna Henryka Woźniakowskiego

64
od 01.01.1921 do 31.12.1940

Rozwój ruchu ludowego wśród mieszkańców Biórkowa.

65
01.01.2016

Uchwalenie Strategii Rozwoju Gminy Koniusza dotyczącej należącego do fundacji „Wczoraj i dziś” dworu w Biórkowie, który ma zostać do 2023 roku wyremontowany i stać się siedzibą centrum kultury.

66
07.09.1939

Wojska niemieckie zajęły Biórków i podeszły pod Proszowice. Wieś wraz całym województwem kieleckim włączono w skład Generalnego Gubernatorstwa.

67
01.1945

Armia Czerwona wkroczyła do wsi w połowie stycznia.

68
1954

Po wojnie Biórków przeszedł na skarb państwa. W wyniku reformy administracyjnej stał się gromadą w gminie Koniusza województwa krakowskiego.

69
od 01.01.1951 do 31.12.1972

W dworze siedzibę miała rada gromadzka, a poszczególne pomieszczenia zajmowali byli pracownicy dworscy.

70
1972

Dwór stał się siedzibą Gminnego Ośrodka Zdrowia.

71
1989

Po przemianach ustrojowych przywrócono samorząd terytorialny, a mieszkańcy Biórkowa uzyskali wpływ na politykę gminy Koniusza.

72
od 1829 do 1876

Proboszczem biórkowskim jest Jakub Olesiński.

73
1883

Parafia biórkowska została włączona w skład nowo utworzonej diecezji kieleckiej.

74
1900

Rodzina Kleszczyńskich ze Skrzeszowic wyłożyła pieniądze na odnowienie kościoła w tym na wymianę ścian.

75
od 20 wiek do 20 wiek

Proboszczem parafii biórkowskiej jest Franciszek Kwiecień , który m. in. postawił nową stodołę i spichlerz. Z jego inicjatywy wybudowano również dom katolicki.

76
1925

Po postanowieniach dotyczących podziału administracyjnego polskiego kościoła, od parafii biórkowskiej odłączono należące do niej od zawsze wsie Skrzeszowice i Łososkowice, które pozostały w diecezji kieleckiej jako części parafii w Koniuszy. Parafianie nie chcieli się jednak zgodzić na tę zmianę i po proteście wspieranym przez proboszcza Stolica Apostolska ponownie przyłączyła obie wsie do parafii biórkowskiej i archidiecezji krakowskiej.

77
od 1938 do 1964

Proboszczem parafii biórkowskiej jest ksiądz Franciszek Gałuszek, który podejmuje projekt powiększenia i wyremontowania kościoła.

78
od 1967 do 1975

Proboszczem jest ksiądz Władysław Biśta.

79
20 wiek

Funcję proboszcza biórkowskiego pełnił Jan Pajdzik, który m. in. wystawił nową plebanię, uporządkował on również cmentarz parafialny, a komitet parafialny dokończył remont organów.

80
21 wiek

Proboszczem w parafii biórkowskiej jest ksiądz Wawrzyniec Gut.

Bibliografia

Przybyszewski Bolesław, "Rys historyczny parafii i kościoła pod wezwaniem Wniebowzięcia Matki Bożej w Biórkowie Wielkim", Biórków Wielki 1981
"Rejestr poborowy województwa krakowskiego z roku 1629", Wrocław 1956
"Rejestr poborowy województwa krakowskiego z roku 1680 wraz z aneksem miast według rejestru z roku 1655", Wrocław 1959
"Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu, cz. 1",
"Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich", Warszawa 1880-1902

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji kapitulnych
Compendium actorum visitationis exterioris ecclesiarum existentium in et sub decanatu Pilsnensi, Mielecensi, Ropczicensi, Biecensi, Jaslensi et Żmigrodensi, ad archidiaconatum Sandecensem pertinentium, per R. D. Christophorum Kazimirski, praepositum Tarnoviensem mandato Illustrissimi et Reverendissimi Domini Georgii S. R. E. Cardinalis praesbiteri Radziwiłł nuncupati, episcopatus Cracoviensis administratoris perpetui, in Olyka et Nieswierz ducis a. D. 1595 factae
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji kapitulnych
Visitatio ecclesiarum parochialium in decanatibus Leloviensi, Kijensi, Łukoviensi, Proszoviensi, Parczoviensi et Wrocimoviensi in annis 1609 - 1614 peracta, nec non visitatio ecclesiae parochialis s. Jacobi in Casimiria per R. D. Hieronymum Reczajski, archidiaconum cathedralem Cracoviensem vigore specianuarii facta. Visitatio ecclesie parochialis in oppido Mussinensi per R. D. Andream Łukomski, Wladislaviensem et Sandomieriensem canonicum ex dommissione R. D. Petri Tylicki, episcopi Cracoviensi die 1 Julii peracta.
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji kapitulnych
Acta visitationis exterioris decanatuum: Wielicensis, Proszoviensis, Lipnicensis et Skalensis per R. D. Joannem Foxium, archidiaconum Cracoviensem ex commissione R. D. Andreae Lipski, episcopi Cracoviensis in a. D. 1628 - 1629 factae.
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji kapitulnych
Acta visitationis per me Alexandrum Mathiam Rudzki Commissarium ad hoc nunus in dusbus decanatibus Lipnicensis et Voynicensis

Autor: Aleksander Maciej Rudzki

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji kapitulnych
Wizytacja kanoniczna przeprowadzona w dn. 28 kwietnia 1728 r. przez bpa Michała Kunickiego...
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji kapitulnych
Acta visitationis decanatus Proszoviensis et Vitoviensis vigore instrumenti delegationis a R. D. Andrea Stanislao Kostka in Załuskie Załuski, episcopo Cracoviensi, duce Severiae - emanati in persona R. D. Mathiae Josephi a Łubna Łubiński, canonici cathedralis et consistorii generalis Cracoviensis iudicis surrogati, praepositi Ressoviensis a. D. 1747 factae
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji biskupich
Akta wizyty pod rządem dyecezyą J.O. Michała Jerzego Ciołka Xsiążęcia Poniatowskiego, biskupa płockiego, księcia pułtuskiego, koadiutora z całą jurysdykcją krakowksiego, xiążęcia siewierskiego, opata kommendataryusza czerwińskiego, dziekana warszawskiego, orderów Orła Białego i Świętego Stanisława kawalera, trzech dekanatów: proszowickiego, xiążnickiego i andrzejewskiego przez W.IMC.X Jacka Kochańskiego, kanonika sandomierskiego, plebana trojeckiego w roku 1783 odprawioney wypisane
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji biskupich
Visitatio archidiaconatus Cracoviensis (Decanatus: Skalensis - 1727; Vitoviensis - 1727; Prossoviensis - 1728; Novi Montis - 1728; Scawinensis - 1729; Xsiążnensis - 1731; Woynicensis - 1731; Zatoriensis - 1729; Lipnicensis - 1730; Dobczycensis - 1730; Andreoviensis - 1731; Żyvecensis - 1732; Oswiemensis - 1732; Wielicensis - 1741; postea sequntur inventaria ecclesiarum decanatus Dobczycensis, Woynicensis, Andreoviensis) per R.D. Michaelem de Magna Kunice Kunicki, episcopum Arsiacensem, suffraganeum et archidiaconum Cracoviensem annis 1727 - 1741 peracta

Autor: Michał Kunicki

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji kapitulnych
Acta visitationis exterioris decanatuum: Pacanoviensis, Kijensis, Sokoliensis, Androwiensis, Wrocimoviensis, Proszoviensis, Vitoviensis et Bythomiensis, ad archidiaconatum Cracoviensem pertinentium in anno 1618 factae.

Jak cytować?

Stanisław Witecki, "Biórków Wielki", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/miejscowosci/biorkow-wielki

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności