Ambona

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
proszowicki
Gmina
Koniusza
Miejscowość
Biórków Wielki
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Wawrzeńczyce
Parafia
Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
Tagi
ambona ks. Walenty Bańkowski
Miejsce przechowywania
nawa główna
Identyfikator
DZIELO/00633
Kategoria
ambona
Ilość
1
Czas powstania
czwarta ćwierć XVIII wieku
Fundator
ks. Walenty Bańkowski (?)
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie, snycerskie, polichromowanie, złocenie
Wymiary podstawowe
wysokość – 350 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ambona powstała w czwartej ćwierci XVIII wieku, zapewne w czasie gdy proboszczem parafii, a jednoczesnym fundatorem ołtarzy był ksiądz Walenty Bańkowski (1771-1801).

Opis

Ambona przyścienna, wisząca. Kosz czworoboczny, wybrzuszony z przodu na rzucie łuku odcinkowego. Na narożach flankowany pilastrami, zdobionymi wolutami. Ścianki korpusu dekorowane płycinami w kształcie leżącego prostokąta. Parapet w formie profilowanego gzymsu. Na ściance przedniej, w partii gzymsu, uskrzydlona główka aniołka, spod której zwisa girlanda utworzona z kampanul. Kosz ambony ścięty od dołu prosto. Zaplecek ujęty parą pilastrów, z płycinami zdobionymi w części górnej zwisami ze stylizowanych kampanul, z nałożonymi u szczytu konsolkami, pełniącymi funkcję kapiteli, które wspierają odcinki przerwanego belkowania. Pośrodku zaplecka płycina w kształcie stojącego prostokąta zamknięta od góry łukiem wklęsłym, nad nią stylizowana muszla palmetowa, poniżej zwis utworzony z gałązki róży. Zwieńczenie w formie promienistej glorii, usytuowanej pomiędzy dwiema wolutami osadzonymi na odcinkach belkowania na osiach pilastrów. Gloria utworzona z rozszerzających się wiązek promieni o nierównej długości, pośrodku gołębica Ducha Świętego w otoku chmur. Struktura ambony malowana w kolorze białym, płyciny i detale w kolorze beżowo-kremowym, ornamentyka i profilowania złocone i srebrzone.

Zarys problematyki artystycznej

Wyposażenie architektoniczno-rzeźbiarskie w kościele w Biórkowie Wielkim zostało wykonane w tym samym warsztacie rzeźbiarskim. Fundatorem ołtarzy, a być może również ambony był ksiądz Walenty Bańkowski. Reprezentuje ona typ ambony pozbawionej baldachimu, a zwieńczonej glorią promienistą z gołębicą Ducha Świętego, który rozpowszechnił się w Małopolsce głównie za przykładem dzieł Antoniego Frączkiewicza. Frączkiewicz po raz pierwszy zastosował takie rozwiązanie w 1727 roku w Tuchowie. Czerpał inspiracje z postberninowskiej twórczości Baltazara Fontany, który tego rodzaju glorię umieszczał zamiast zwieńczenia w tworzonych przez siebie ołtarzach. W ten sposób typ ambony z glorią rozpowszechnił się i był wielokrotnie powtarzany również w drugiej połowie XVIII wieku. W tym przypadku formy ambony wykazują już pewne uspokojenie w stosunku do dzieł późnobarokowych, brak jest także ornamentyki rokokowej, co przesądza o późnym datowaniu zabytku. Niestety źródła archiwalne nie ujawniły wykonawcy dzieła.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

Ambona została wykonana w czwartej ćwierci XVIII wieku w nieznanym warsztacie rzeźbiarskim. Reprezentuje typ ambony pozbawionej baldachimu, a zwieńczonej glorią promienistą z gołębicą Ducha Świętego. Prawdopodobnie fundatorem ambony, jak i ołtarza głównego oraz dwóch ołtarzy bocznych był ksiądz Walenty Bańkowski (proboszcz parafii w latach 1777-1801).

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Przybyszewski Bolesław, "Rys historyczny parafii i kościoła pod wezwaniem Wniebowzięcia Matki Bożej w Biórkowie Wielkim", Biórków Wielki 1981

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Maria Działo, "Ambona", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ambona-15

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności