Ambona i konfesjonał

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Krzeszowice
Miejscowość
Paczółtowice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Krzeszowice
Parafia
Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny
Kościół
Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
barok snycerstwo barokowe sztuka barokowa sztuka XVIII wieku
Miejsce przechowywania
prezbiterium
Identyfikator
DZIELO/05133
Kategoria
ambona
Ilość
1
Czas powstania
pierwsza ćwierć XVIII wieku
Technika i materiał
drewno, cięte, rzeźbione, malowane, marmoryzowane, srebrzone, złocone
Wymiary podstawowe
wysokość – około 300 cm
Autor noty katalogowej
Justyna Kuska
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ambona została wymieniona w aktach wizytacji biskupa Michała Kunickiego z 1728 roku jako „nowa”. W dokumentacji Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie sporządzonej w 1970 roku odnotowano zły stan zachowania (spróchnienie drewna, liczne ubytki motywów ornamentalnych i przemalowania). W 1995 roku została zdemontowana i poddana kompleksowej konserwacji przez Wiktora Kuczewskiego z Krakowa.

Opis

Ambona przyścienna o formach architektonicznych; dostępna jednobiegowymi schodkami od strony prezbiterium. Kosz na rzucie wieloboku, ustawiony na znajdującym się poniżej konfesjonale, ujęty pilastrami o kompozytowych, złoconych kapitelach. Pilastry stojące na wysuniętych przed lico ambony profilowanych postumentach dźwigają wydatny, profilowany i wyłamujący się na osi podpór gzyms. Prostokątne pola kosza są wypełnione złoconym i srebrzonym „suchym” akantem. Fryz i architraw dekorowane złoconym ornamentem kwiatowym. Balustrada schodków pełna o podziałach identycznych jak korpus ambony. Zaplecek ujęty parą pilastrów o kompozytowych, złoconych kapitelach dźwigających pełne, wyłamane na osi podpór belkowanie zwieńczone profilowanym gzymsem. W polu obraz przedstawiający św. Franciszka z Asyżu na tle pejzażu w kształcie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem nadwieszonym. Święty został ukazany całopostaciowo, frontalnie w brązowym habicie przepasanym sznurem. W lewej dłoni trzyma zamkniętą księgę oraz lilię, prawą wykonuje gest oratorski. U jego lewego boku przedstawiony jeleń. Całość zaplecka ujęta ażurowymi uszami utworzonymi ze złoconego i srebrzonego „suchego” akantu. Baldachim na rzucie połowy ośmioramiennej gwiazdy, zwieńczony złoconą szyszką ustawioną na ażurowej konsoli utworzonej z akantowych wolut; w podniebiu płaskorzeźbiona gołębica Ducha Świętego na tle glorii promienistej. Struktura malowana na kolor jasnozielony z jasnobrązowymi elementami. Partie ornamentów złocone i srebrzone; trzony pilastrów marmoryzowane w odcieniach pastelowej zieleni. Konfesjonał na rzucie prostokąta. Przedpiersie ujęte parą pilastrów o gładkich, ciemnozielonych trzonach i złoconych, kompozytowych kapitelach. W polu prostokątna, „uszata” płycina malowana na ciemnozielono. Zaplecek gładki z prostokątną płyciną zamkniętą łukiem nadwieszonym mieszczącym złoconą muszlę palmetową. Boki o linii wklęsło-wypukłej zamknięte od góry akantowymi wolutami. Struktura malowana na kolor jasnobrązowy.

Zarys problematyki artystycznej

Analiza technicznych cech konstrukcji przeprowadzona podczas konserwacji obiektów w 1995 roku pozwoliła stwierdzić, że ambona i konfesjonał zostały wykonane według wspólnej koncepcji, w tym samym warsztacie. Dominujący w dekoracji ambony „suchy” akant, wypełniający pola między pilastrami na korpusie ambony oraz pojawiający się w dekoracji zaplecka, typowy dla sztuki powstałej około 1700 roku, wydaje się potwierdzać wiarygodność przekazów źródłowych i pozwala datować powstanie ambony na pierwszą ćwierć XVIII wieku (przed 1728 rokiem). Jak zauważyła Teresa Małkowska-Holcerowa, choć ambona i konfesjonał wydają się nosić nieco odmienne cechy stylowe od powstałych w podobnym okresie ołtarzy bocznych paczółtowickiej świątyni to ich charakter „mieści się w ramach sztuki barokowej omawianego okresu”.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry; konserwowana w latach 1994-1995 przez Wiktora Kuczewskiego w Krakowie.

Streszczenie

Drewniany konfesjonał i wsparta na nim ambona zostały wzniesione według wspólnej koncepcji, w tym samym warsztacie snycerskim w pierwszej ćwierci XVIII wieku. Datowanie obu obiektów potwierdza zapis w wizytacji biskupiej Michała Kunickiego z 1728 roku, w której zostały określone jako „nowe”. Dominujący w dekoracji ambony oraz pojawiający się na zaplecku konfesjonału „suchy” akant to ornament typowy dla sztuki powstałej około 1700 roku. Oba obiekty zostały poddane gruntownej konserwacji w 1995 roku. Prace prowadził Wiktor Kuczewski z Krakowa.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie, z. 12: Powiat olkuski", Warszawa 1953
Małkowska-Holcerowa Teresa , "Paczółtowice. Dzieje kościoła parafialnego pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny od średniowiecza po czasu współczesne", Kraków 1998
Strzelichowski Piotr , "Wiadomość o kościele parafialnym w Paczółtowicach w Dyecezyi krakowskiej oraz o jego plebanach, parafianach i dobrodziejach, zebrana na podstawie dokumentów historycznych", Kraków 1900
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016

Jak cytować?

Justyna Kuska, "Ambona i konfesjonał", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ambona-i-konfesjonal

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności