Dwa anioły w zwieńczeniu

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Nowy Targ
Miejscowość
Krempachy
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niedzica
Parafia
Parafia Św. Marcina Apostoła
Tagi
rzeźba XVIII wieku Spisz
Miejsce przechowywania
zwieńczenie ołtarza głównego
Identyfikator
DZIELO/02997
Kategoria
rzeźba
Ilość
2
Czas powstania
druga połowa XVIII wieku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Spisz
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, złocenie, srebrzenie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Ołtarz główny jest trzecim z kolei ołtarzem w kościele św. Marcina. Według części badaczy dziejów kościoła w Krempachach ołtarz powstał około 1725 roku, o czym ma świadczyć zapis w kronice parafialnej z tego samego roku, w której zanotowano informację o nowo wyrzeźbionej nastawie, pomalowanej, posrebrzonej i pozłoconej przez austriackiego malarza Jana Grimma „S. Martini aram noviter sculptam per Senem Joannnem Grimm Rakussiensem Pictorem, pictam, inargentatam et inauratam fuisse”. Jednakże ołtarz główny jest obficie dekorowany ornamentem rokokowym, co przesuwa jego datowanie na drugą połowę XVIII wieku. Budowa nowej nastawy, bądź silna przebudowa starej mogła być związana z pożarem kościelnego dachu, który miał miejsce w 1788 roku. Być może ucierpiała wtedy również poprzednia nastawa sprzed 1725 roku. Jedynie dwie pary aniołów (flankujące tabernakulum oraz figury znajdujące się w zwieńczeniu ołtarza) zostały wykonane wraz z całą nastawą w drugiej połowie XVIII wieku. Pozostałe figury z pierwotnego zespołu rzeźbiarskiego ołtarza zostały wymienione na nowe w późniejszych epokach.

Opis

Figury aniołów usadzone na przyczółku zwieńczenia ołtarza, ukazane frontalnie, w pozycji siedzącej, delikatnie skierowane ku ołtarzowi, anioł po lewej ze złożonymi na piersi rękami, anioł po prawej z prawą ręką złożoną na piersi, a lewą odsuniętą w bok. Anioły jedną nogę mają schowaną pod szatą, a drugą ugiętą w kolanie, widoczną do wysokości kolana. Jedno skrzydło szeroko rozłożone, drugie (od strony ołtarza) skierowane w dół. Twarze owalne, z wąskimi i delikatnie rozchylonymi ustami, długimi i szerokimi na końcu nosami, oczami o migdałowatym kształcie. Włosy jasnobrązowe, długie, z przedziałkiem pośrodku, zasłaniające uszy i opadające dużymi puklami na plecy. Figury odziane w srebrne szaty ze złoconą podszewką, z długimi rękawami, założone na jedną rękę, odsłaniające klatkę piersiową i drugie ramię. Polichromia w odsłoniętych partiach ciała naturalistyczna, szaty i skrzydła złocone i srebrzone.

Zarys problematyki artystycznej

Figury ukazują aniołów w zwieńczeniu ołtarza głównego, adorujących i wychwalających Boga. Warto zwrócić uwagę, iż rzeźby posiadają subtelny modelunek ciała oraz ukazują ekspresję ujęcia w okazałych gestach i mimice twarzy, co świadczy o ich rokokowej proweniencji. Powstały zatem wraz ze strukturą ołtarza w drugiej połowie XVIII wieku. Niestety nieznana jest atrybucja rzeźb. Anioły zgodnie z tradycją ikonograficzną ubrane są w tuniki podwiązane pasem i przedstawiają młodzieńców o męskich cechach twarzy. Mają bose stopy, które symbolizują gotowość spełnienia boskich poleceń oraz skrzydła oznaczające szybkość przenoszenia się z miejsca na miejsce. Według Molanusa, kontrreformacyjnego katolickiego teologa, z którego poglądów na temat chrześcijańskiej ikonografii często czerpali nowożytni artyści, pas ten oznacza duchową gotowość do posług, powściągliwość i czystość. W sztuce nowożytnej jeden pas przechodzi często przez piersi anioła, a drugi opasuje jego biodra. Misję posłańców najlepiej odzwierciedla również polskie tłumaczenie greckiego słowa „angelos”, czyli „poseł”.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry, zabrudzenia powierzchni.

Streszczenie

Figury aniołów w zwieńczeniu ołtarza głównego oraz figury aniołów znajdujące się po bokach tabernakulum zostały wykonane w tym samym czasie, co cała struktura ołtarza – w drugiej połowie XVIII wieku. Figury ukazują aniołów adorujących i wychwalających Boga. Niestety nieznana jest atrybucja rzeźb. Anioły zostały ukazane zgodnie z tradycją ikonograficzną: mają bose stopy i są ubrane w tuniki podwiązane pasem, oznaczające ich gotowość do misji – posłańców Boga. Pozostałe figury z zespołu rzeźbiarskiego ołtarza zostały wymienione na nowe w późniejszych epokach.

Bibliografia

Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły polskiego Spisza", Kraków 2001
Apostoł Stanisław, "Szlak Gotycki. Nowy Targ-Kieżmark-Nowy Targ", Nowy Targ 2003
Janicka-Krzywda Urszula, "Zabytkowe kościoły Orawy, Spisza, Podhala, Gorców i Pienin", Kraków 1987
Zieliński Chwalisław, "Sztuka sakralna. Co należy wiedzieć o budowie, urządzeniu, wyposażeniu, ozdobie i konserwacji Domu Bożego. Podręcznik opracowany na podstawie przepisów kościelnych", Poznań 1959
Moisan-Jabłońska Krystyna, "Obrazowanie walki dobra ze złem", Kraków 2002
Skorupa Andrzej, "Sztuki plastyczne doby baroku na Polskim Spiszu, cz. 1: Rzeźba" , „Almanach Nowotarski” , s. 107-124

Jak cytować?

Maria Działo, "Dwa anioły w zwieńczeniu", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/dwa-anioly-w-zwienczeniu-4

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności