Ambona

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wadowicki
Gmina
Spytkowice
Miejscowość
Spytkowice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Zator
Parafia
Św. Katarzyny Aleksandryjskiej
Kościół
Św. Katarzyny Aleksandryjskiej
Miejsce przechowywania
kościół
Identyfikator
DZIELO/06717
Kategoria
ambona
Ilość
1
Czas powstania
XVII/XVIII wiek
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i snycerskie, polichromowana, złocona
Wymiary podstawowe
wysokość – 450 cm
Autor noty katalogowej
Józef Skrabski
Uznanie autorstwa 4.0

Dzieje zabytku

Dokładny czas powstania ambony nie jest znany. Na podstawie analizy ornamentu akantowego można tylko hipotetycznie stwierdzić, iż powstała na przełomie XVII i XVIII wieku. Po raz pierwszy została wymieniona w aktach wizytacji z 1729 roku. Ambonę odnowiono w 1885 roku.

Opis

Ambona wisząca, przyścienna, umieszczona na ścianie łuku tęczowego, z parapetem dziś nieistniejących schodów od strony prezbiterium i usytuowanej przy nim kaplicy. Kosz ambony założony na rzucie trójliścia z trójkątnymi występami, wsparty na puklowanej konsoli z podwieszoną szyszką. Dolna część ambony wybrzuszona, pokryta rozłożystymi liśćmi akantu, kosz prosty na rzucie odcinków koła z prostokątnymi płycinami wypełnionymi liśćmi akantu, zakończony profilowanym gzymsem. Zaplecek z profilowaną płyciną zakończoną łukiem półkolistym nadwieszonym. Nad koszem baldachim powielający rzut kosza, zwieńczony silnie wystającym gzymsem, z podwieszoną w podniebieniu gołębicą Ducha Świętego na tle glorii promienistej. Nad baldachimem kabłąki w formie spływów wolutowych opatrzonych liśćmi akantu, podtrzymujące koronę zamkniętą z kulą i krzyżem. Parapet schodów z dekoracją w postaci trzech płycin w kształcie równoległoboku obwiedzionych profilowanymi ramami. Płycina w polu łączącym parapet schodów z podestem przed amboną w formie stojącego prostokąta z uszakami, ujętego motywami roślinnymi. Ambona w kolorze czarnym, z zielonymi i czerwonymi imitacjami marmoryzacji, ze złoconymi ornamentami.

Zarys problematyki artystycznej

Ambona, miejsce odczytywania słowa Bożego w liturgii, w polskiej terminologii często nazywana kazalnicą (od niemieckiego słowa Kanzel), umieszczana była w miejscu, skąd kapłan był najlepiej słyszany przez wiernych, w czasach nowożytnych na zbiegu prezbiterium i nawy lub nawet pośrodku samej nawy kościoła. Jej dekoracje często wiązały się z symboliką kazania, przekazywania słowa Bożego, stąd częsty motyw czterech ewangelistów na koszu i gołębica Ducha Świętego, przez którego obecność Bóg przemawia do wiernych za pośrednictwem kapłana. Forma artystyczna kazalnicy w Spytkowicach jest prosta. Ubogaca ją jedynie wysuszony ornament akantowy popularny w sztuce Europy Środowej na przełomie XVII i XVIII wieku, widoczny w wielu dziełach na terenie Małopolski i Krakowa.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

W 2002 roku skradziono część dekoracji ornamentalnej, m.in. ażurowe, akantowe wicie w zaplecku, które zrekonstruowano w czasie restauracji w ostatnich latach.

Streszczenie

Ambona w kościele w Spytkowicach powstała na przełomie XVII i XVIII wieku, o czym świadczy ornament akantowy w jej dekoracji. Po raz pierwszy została wspomniana w aktach wizytacji biskupiej z 1729 roku. Należy do dzieł skromniejszych pod względem artystycznym.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Warzecha Julian, Mostowik Paweł, "Spytkowice w zapisach księży proboszczów" , [w:] "Księga jubileuszowa 800 lat Spytkowic" , red.Warzecha Julian, Fabin Joanna, Mostwoik Paweł , Ząbki 2000 , s. 77-89

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Józef Skrabski, "Ambona", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2020, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ambona-1

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności