Zegar eucharystyczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Kocmyrzów-Luborzyca
Miejscowość
Czulice
Tagi
malarstwo XVIII wieku zegar eucharystyczny
Miejsce przechowywania
plebania
Identyfikator
DZIELO/01152
Kategoria
inne dzieła sztuki
Ilość
1
Czas powstania
przed 1783 roku
Technika i materiał
olej na desce
Wymiary podstawowe
szerokość – 50 cm
wysokość – 40 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

W aktach wizytacji biskupa Michała Jerzego Ciołka z 1783 roku zapisano: „Tablice w Zakrystyi drewniane; iedna pro signo renovationis S[anctis]simi, druga do wieszania przed Kościołem, na znak Odpustu, na ktorey Monstrancya iest malowana, dwie”. O istnieniu dwóch tablic w pierwszej połowie XIX wieku świadczy również zapis w inwentarzu z 1827 roku: „Tablic drewnianych, iedna okazująca wystawienie, druga czas Renowacyi Sanctissimi”. Niestety do czasów współczesnych zachowała się tylko tablica „okazująca (...) czas Renowacyi Sanctissimi”, czyli zegar do renowacji postaci świętych (hostii i komunikantów).

Opis

Zegar w kształcie stojącego prostokąta. W części centralnej okrągła tarcza z pejzażem oraz kołem pośrodku, ozdobionym kielichem z hostią, od którego odchodzą dwie fantazyjnie wycięte wskazówki. Wokół tarczy z pejzażem dwa okręgi, w pierwszym liczby od 1 do 31, w drugim, zewnętrznym – łacińskie nazwy miesięcy. W górnej części kompozycji biała banderola z napisem: „Renovatio Sanctissimi Sacramenti”. Poniżej, wpisany w koło na czerwonym tle monogram Chrystusa. Tło czarne.

Zarys problematyki artystycznej

Zegar do renowacji postaci świętych (hostii i komunikantów) służył do oznaczania terminu odnawiania zapasów hostii, aby uniknąć niebezpieczeństwa ich zepsucia. Do konsekracji nie wolno było używać hostii, które zostały wypieczone przed dwoma lub trzema miesiącami. W tym celu, aby ściśle przestrzegać terminu zmiany postaci świętych, należało wykonać „zegar”, który wskazywałby datę sporządzenia i datę konsekracji. Przyrząd ten był zwłaszcza stosowany w kościołach, gdzie ruch komunikujących był nieduży. Zegar miał składać się z tarczy podzielonej na 31 dni, dwóch okienek do tabliczek z miesiącami i dwoma wskazówkami: jedna z napisem „sporządzone”, druga „konsekrowane” ustawionymi na miejscu dat wyżej wymienionych czynności. Tablica miała być również oznaczona symbolami eucharystycznymi tak jak w kościele w Czulicach (kielich z hostią) i być „bardzo starannie wykonana ad hoc przez artystę grafika”, co również potwierdza jakość wykonania czulickiego dzieła. Ze względu na małą ilość zachowanych tego typu obiektów zegar czulicki stanowi wyjątkowy przykład „Renovatio Sanctissimi Sacramenti”. Spośród zachowanych zegarów do renowacji postaci świętych można wskazać jeszcze znacznie późniejszy, dziewiętnastowieczny przykład tego typu przedmiotu znajdujący się w kościele św. Wincentego w Krakowie.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry, nieliczne przetarcia warstwy malarskiej.

Streszczenie

Zegar do renowacji postaci świętych (hostii i komunikantów) służył do oznaczania terminu odnawiania zapasów hostii. Został wykonany przed 1783 rokiem, na co wskazuje zapis w wizytacji biskupiej. Ze względu na małą ilość zachowanych przykładów tego typu obiektów zegar czulicki stanowi wyjątkowy przykład „Renovatio Sanctissimi Sacramenti”.

Bibliografia

Zieliński Chwalisław, "Sztuka sakralna. Co należy wiedzieć o budowie, urządzeniu, wyposażeniu, ozdobie i konserwacji Domu Bożego. Podręcznik opracowany na podstawie przepisów kościelnych", Poznań 1959

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Maria Działo, "Zegar eucharystyczny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/zegar-eucharystyczny-1

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności