Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Jerzmanowice-Przeginia
Miejscowość
Racławice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Bolechowice
Parafia
Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
malarstwo XVIII wieku Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny
Miejsce przechowywania
ołtarz przytęczowy południowy, predella
Identyfikator
DZIELO/06033
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
1700-1703
Fundator
ksiądz Andrzej Strzałkowski
Technika i materiał
olej na płótnie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Prawdopodobne obraz powstał wraz z całym ołtarzem w latach 1700-1703 z fundacji księdza Andrzeja Strzałkowskiego. Ołtarz po raz pierwszy odnotowano w dwóch aktach wizytacji z 1728 roku: „Altaria […] 2-dum in majori choro à parte dextra S. Petri ad vincula elegantis structurae portatile. Mensam habet muratam”, następnie w wizytacji z 1748 roku „4tõ In majori choro S. Petro dicatõ, deaurato, ejus mensa murata per medium scissa, gradus unicus lapideus ruptus”, a także w 1783 roku „trzeci ołtarz […] z obrazem Sgo Piotra i Sgo Antoniego”. Pierwotnie na tym ołtarzu była ustawiona gotycka rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem, która obecnie znajduje się w Muzeum Archidiecezjalnym Kardynała Karola Wojtyły w Krakowie. Ołtarz wraz z rzeźbami oraz obramieniami obrazów został odnowiony w 1823 roku staraniem księdza Jana Tymińskiego, który „kazał poodnawiać ołtarzów pięć nadpsutych przez zaciekanie deszczów”. Prace przeprowadził miejscowy organista Wojciech Kozub „tak co do dorabiania sztuk snycerskich w figurach popsutych przez zaciek deszczów, iż snycerz lepiey nie potrafi, iako też przez danie nowego grontu i farb, niemniey srebra y złota tymże figurom i ramom w ołtarzach”. Kolejną konserwację ołtarza przeprowadził Bronisław Stelmachniewicz w 1885 roku, na której koszt złożyli się parafianie z Czubrowic, Szklar i Zawady, co zostało odnotowane z tyłu ołtarza. Ostatnia konserwacja została przeprowadzona w latach dziewięćdziesiątych XX wieku.

Opis

Obraz w kształcie medalionu z przedstawieniem sceny Zaśnięcia Matki Boskiej. Kompozycja wielopostaciowa. W centrum łoże, zasłane białym prześcieradłem z białą poduszką, na którym leży Matka Boska z głową z prawej strony obrazu, z dłońmi złożonymi na piersiach. Twarz owalna z drobnymi ustami, długim nosem i zamkniętymi oczami, okolona długimi i ciemnobrązowymi włosami. Wokół głowy ma promienisty nimb. Ubrana jest w białą suknię z długimi rękawami, gęsto drapowaną, a do pasa przykrywa ją niebieska narzuta zdobiona w złote gwiazdki. Po obu stronach obrazu stoją dwie grupy apostołów, po sześciu z każdej strony. Apostołowie są zwróceni ku Matce Bożej, w dłoniach trzymają długie, wąskie i zapalone świece. Po lewej stronie obrazu, jako pierwszy ukazany jest św. Jana Ewangelista, który w lewej dłoni trzyma kociołek, a w prawej kropidło. Ubrany jest w zieloną suknię oraz czerwony płaszcz. U góry obrazu jest podwieszona poziomo czerwona kotara, spośród której przebija się smuga żółtego światła. Przed łóżkiem ustawiony jest niski stołek i para butów [?]. Kolorystyka obrazu ciemna, stonowana z odznaczającymi się czerwonymi elementami. Rama wąska, profilowana i złocona. Obraz ujęty jest rzeźbionym wieńcem wawrzynu w kolorach zielonym i złotym spiętym u góry i na dole dwoma srebrno-złotymi kwiatkami.

Zarys problematyki artystycznej

Obraz przedstawia Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny – scenę, która nie została opisana na kartach Pisma Świętego. W sztuce często więc wykorzystywano pisma apokryficzne, poświęcone temu wydarzeniu tj. „Księga o przejściu Marii” z II wieku, „Księga o zaśnięciu Marii” z VII wiek, czy „Złota Legenda” Jakuba de Voragine z XIII wieku. Omawiany obraz nawiązuje do kompozycji wykształconych jeszcze w sztuce bizantyjskiej, w których Matkę Bożą ułożoną horyzontalnie na łożu ze skrzyżowanymi na piersi rękami otacza grupa apostołów. Od XV wieku scena ta została umieszczona we wnętrzu architektonicznym przez niderlandzkich artystów. U góry zawieszona jest czerwona kotara, sugerująca że jesteśmy świadkami tajemnicy, która właśnie została przed nami odsłonięta. Niestety nie znany jest autor dzieła. Fundatorem ołtarza, w którym umieszczono omawiany obraz jest ksiądz Andrzej Strzałkowski, pleban racławicki w latach 1684-1704, a wcześniej wikary w kościele Wszystkich Świętych w Krakowie. W świątyni w Racławicach, na ścianie zachodniej, pod chórem muzycznym znajdują się jego portret oraz epitafium. Drugi wizerunek duchownego został umieszczony na ołtarzu Ukrzyżowania w obrazie stanowiącym tło krucyfiksu w polu głównym nastawy. Fundator został ukazany wraz z pięcioma członkami Bractwa Ubogich Chrystusa Pana między Matką Bożą, a krucyfiksem. Z jego ust płynie modlitwa: „Qui me plasmasti miserere mei” („Któryś mnie utworzył, zmiłuj się nade mną”).

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Warstwa malarska silnie ściemniała i zabrudzona, spłowiały werniks.

Streszczenie

Prawdopodobne obraz powstał wraz z całym ołtarzem w latach 1700-1703 z fundacji księdza Andrzeja Strzałkowskiego. Obraz przedstawia Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny – scenę, która nie została opisana na kartach Pisma Świętego. W sztuce często więc wykorzystywano pisma apokryficzne, poświęcone temu wydarzeniu tj. „Księga o zaśnięciu Marii” z VII wieku i „Księga o przejściu Marii” z II wieku, czy „Złota Legenda” Jakuba de Voragine z XIII wieku. Omawiany obraz nawiązuje do kompozycji wykształconych jeszcze w sztuce bizantyjskiej, w których Matkę Bożą ułożoną horyzontalnie na łożu ze skrzyżowanymi na piersi rękami otacza grupa apostołów. Od XV wieku scena ta została umieszczona we wnętrzu architektonicznym przez niderlandzkich artystów. U góry zawieszona jest czerwona kotara, sugerująca że jesteśmy świadkami tajemnicy, która właśnie została przed nami odsłonięta.

Bibliografia

"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Tomczyk Kazimierz, "Dzieje wsi i parafii Racławice. Od średniowiecza do czasów współczesnych", Kraków 2000
Tomczyk Kazimierz, "Kościół parafialny pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Racławicach", Racławice 2014
Wiśniewski Jan, "Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Olkuskiem", Marjówka Opoczyńska 1933
Skrudlik Mieczysław, "Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny w nauce Kościoła i sztuce", Gostyń 1937

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maria Działo, "Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/zasniecie-najswietszej-marii-panny

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności