Św. Jan Jałmużnik

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Jerzmanowice-Przeginia
Miejscowość
Racławice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Bolechowice
Parafia
Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
malarstwo gotyckie św. Jan Jałmużnik
Miejsce przechowywania
obecnie w Muzeum Archidiecezjalnym im. Kardynała Karola Wojtyły w Krakowie
Identyfikator
DZIELO/24519
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
XX wiek, kopia dzieła z około 1510-1520 roku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Kraków
Technika i materiał
tempera na desce, srebrzenie, złocenie, laserowanie, rzeźbienie, tłoczenie
Wymiary podstawowe
szerokość – 65 cm
wysokość – 122 cm
Inne wymiary – wysokość z pinaklami: 133 cm
Autor noty katalogowej
Maia Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Obraz jest kopią dzieła, zwieńczenia starej nastawy, które dopiero w XVIII wieku zostało przeniesione do kościoła w Racławicach Olkuskich. Być może pochodziło z kościoła Mariackiego, gdzie około 1521 roku wzmiankowano ołtarz Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Jana Jałmużnika. W kościele Mariackim stare nastawy ołtarzowe zastępowano nowymi w latach czterdziestych XVIII wieku. Altarysta z Bazyliki Mariackiej ksiądz Józef Marek Sypniewski był proboszczem w Racławicach Olkuskich w 1745 roku, co może być argumentem przemawiającym za przytoczoną hipotezą. Obraz wzmiankowano w kościele w Racławicach w aktach wizytacji biskupiej w 1783 roku. W 1839 roku dzieło znajdowało się na zasuwie ołtarza bocznego Najświętszej Marii Panny Niepokalanego Poczęcia. Następnie zawieszone było w kruchcie, a w 1953 roku na plebanii. W latach 1955-1957 oraz w 1994 roku obraz poddano konserwacji. Oryginał obrazu znajduje się w Muzeum Archidiecezjalnym im. Kardynała Karola Wojtyły w Krakowie.

Opis

Obraz w kształcie stojącego prostokąta zamknięty łukiem w tzw. ośli grzbiet, ujęty w profilowaną ramą, po bokach flankowaną pinaklami. W centrum kompozycji ukazany św. Jan Jałmużnik zwrócony trzy czwarte w prawo, który w lewej dłoni trzyma żółtą sakiewkę, a z prawej ofiarowuje monety stojącemu obok kalece. Święty ma szeroką twarz o linearnych rysach, duże oczy i prosty nos. Twarz okala długa broda, rozdzielona na dwie części. Ubrany jest w jasnobeżową suknię z długimi rękawami, brązowy płaszcz z jasną podszewką i krótkimi rękawami, a na głowie ma szeroki kapelusz z dwoma zielonymi sznurami. O lewe ramię świętego oparty jest złocony krzyż patriarszy, u góry zdobiony drogocennymi kamieniami. Święty jest otoczony przez cztery niewielkie postacie kalekich żebraków. Tło wyciskane w zaprawie (srebrzenia i laserunki z motywem odginającej się akantowej wici roślinnej).

Zarys problematyki artystycznej

Obraz ze św. Janem Jałmużnikiem stanowił środkową część zwieńczenia nastawy ołtarzowej. Omawiane przedstawienie znajduje wiele analogii ze środkowym obrazem z poliptyku z legendą św. Jana Jałmużnika znajdującego się pierwotnie w kaplicy Lanckorońskich w krużgankach kościoła augustianów w Krakowie (obecnie w Muzeum Narodowym w Krakowie, Pałac Biskupa Erazma Ciołka) oraz z dziełami warsztatu Mistrza Rodziny Marii (ołtarz w Dębnie Podhalańskim). Kult św. Jana Jałmużnika został przeszczepiony z Budy do Krakowa w 1502 roku po przywiezieniu relikwii świętego przez Mikołaja Lancokorńskiego. W omawianym dziele zwraca zwłaszcza uwagę perspektywa hieratyczna: święty został ukazany znacznie wyższy od otaczających go osób. Złocone tło dekorowane jest wyciskaną wicia roślinną w typie późnogotyckiego astwerku.

Streszczenie

Obraz św. Jana Jałmużnika powstał około 1510-1520 roku w nieznanym warsztacie malarskim. Dzieło jest zwieńczeniem starej nastawy, która dopiero w XVIII wieku została przeniesiona do kościoła w Racławicach Olkuskich. Być może pochodzi z kościoła Mariackiego, gdzie około 1521 roku wzmiankowano ołtarz Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Jana Jałmużnika.

Bibliografia

"Wawel 1000-2000, t. 2: Skarby archidiecezji krakowskiej, Muzeum Archidiecezjalne w Krakowie, maj-wrzesień 2000", Kraków 2000
Gadomski Jerzy , "Gotyckie malarstwo tablicowe Małopolski 1500-1540", Warszawa-Kraków 1995
Tomczyk Kazimierz, "Kościół parafialny pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Racławicach", Racławice 2014
Tomczyk Kazimierz, "Dzieje wsi i parafii Racławice. Od średniowiecza do czasów współczesnych", Kraków 2000
Kornecki Marian , "Sztuka sakralna", Kraków 1993

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Protokuł Wizyty Generalney z Dekanatow Skalskiego i Nowogurskiego
Archiwum Parafialne w Racławicach Olkuskich, Racławice Olkuskie. Kościół parafialny pw. Narodzenia N. P. Marii. Dokumentacja historyczna wyposażenia opracowana na zlecenie Państwowej Służby Ochrony Zabytków w Krakowie Racławice Olkuskie. Kościół parafialny pw. Narodzenia N. P. Marii. Dokumentacja historyczna wyposażenia opracowana na zlecenie Państwowej Służby Ochrony Zabytków w Krakowie, oprac. Bogusław Krasnowolski, Kraków 1994, s. 97-100.

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maia Działo, "Św. Jan Jałmużnik", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-jan-jalmuznik-1

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności