Ołtarz boczny przytęczowy południowy

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Nowy Targ
Miejscowość
Nowy Targ
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Nowy Targ
Parafia
Św. Katarzyny Aleksandryjskiej
Tagi
malarstwo XX wieku marmoryzacja Matka Boska z Dzieciątkiem Nauczanie Marii św. Józef św. Michał Archanioł Szumala „Goberek” Franciszek
Miejsce przechowywania
południowa strona ściany tęczowej
Identyfikator
DZIELO/22750
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
1932 rok (kopia ołtarza z XVIII wieku)
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Nowy Targ
Technika i materiał
drewno: jodłowe, świerkowe, lipowe, brzozowe; techniki stolarskie, snycerskie i rzeźbiarskie, marmoryzacja, polichromowanie, złocenie, srebrzenie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ołtarz boczny, zwany ołtarzem św. Józefa, jest kopią barokowej nastawy, zniszczonej w pożarze w 1932 roku. Ołtarz wykonał Franciszek Szumala „Goberek”. W tym też czasie malarz Michał Rekucki namalował obraz „Nauczanie Marii”, który znajduje się w zwieńczeniu ołtarza. Z kolei obraz św. Józefa oraz drugi św. Agnieszki są dziełem Czesława Lenczowskiego z 1970 roku.

Opis

Ołtarz przyścienny, architektoniczny, jednoosiowy, jednokondygnacyjny ze zwieńczeniem. Mensa prostopadłościenna, w antepedium prostokątna płycina ujęta parą kolumienek wspartych na cokołach, ozdobiona aplikowanym krzyżem i dwiema ukośnie spiętymi gałązkami z liśćmi i kwiatami. Retabulum ustawione na wysokim, dwustrefowym cokole, zamkniętym wyłamanym i profilowanym gzymsem. Nastawa ołtarzowa ujęta parą filarów i kolumn ustawionych na tle pilastrów. Trzony kolumn do jednej trzeciej wysokości spiralnie skręcone, powyżej gładkie z grawerowaną wicią winorośli; trzony pilastrów wypełnione prostokątnymi płycinami ze stylizowaną wicią roślinną; kapitele podpór korynckie. Podpory wspierają wyłamane belkowanie, przerwane nad częścią środkową, zamknięte wydatnym, profilowanym gzymsem. W polu środkowym nastawy zamknięta trójbocznie wnęka ze zdwojoną ramą w kształcie stojącego prostokąta, zamkniętego łukiem wklęsło-wypukłym z uskokami z rzeźbą Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz obrazami „Św. Józef” oraz „Św. Agnieszka” na zasuwie. Na osi filarów, w partii belkowania ustawione są pod kątem imposty, podtrzymywane przez płaskie i stylizowane muszle; pośrodku gołębica Ducha Świętego na tle promienistej glorii, a poniżej dwie płaskorzeźbione figury aniołów. Zwieńczenie w kształcie stojącego prostokąta, ujęte parą ukośnie dostawionych filarów, wspierających wyłamane belkowanie. W polu środkowym owalny obraz „Nauczanie Marii”. Na szczycie zwieńczenia figura św. Michała Archanioła. Dekoracja ornamentalna: przednie ścianki cokołów dekorowane rozetami, po bokach cokołów owalne kartusze ujęte stylizowanymi liśćmi akantu; fryz dekorowany rozetami kwiatowymi; po bokach zwieńczenia uszaki formowane z ażurowej wici roślinnej. Całość struktury ołtarza pokryta marmoryzacją zielono-niebieską; w dolnej części cokołu, w płycinach i w partiach belkowania w kolorze czerwono-pomarańczowym. Detale oraz profilowania pozłacane i posrebrzane.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz formalnie nawiązuje do poprzedniego dzieła, które znajdowało się w tym miejscu – barokowego ołtarza św. Józefa. Retabulum wzorowane jest również na ołtarzu Przemienienia Pańskiego, który ocalał z pożaru. Omawiane dzieło wykonał Franciszek Szumala „Goberek” (1866-1940), snycerz pochodzący z Ostrowska, wykształcony w zakopiańskiej Szkole Przemysłu Drzewnego. Jego dzieła znajdują się również w kościele w Ludźmierzu (ołtarze boczne z 1902 roku), a także w kościele w Ostrowsku (ołtarze boczne z 1934 roku). Architektura nastawy reprezentuje typ aediculowy, czyli jednoosiowego retabulum, ujętego parą podpór dźwigających belkowanie ze zwieńczeniem. Ten typ ołtarza pojawił się w Małopolsce już w pierwszej połowie XVII wieku, podobnie jak podział zdobienia podpór w jednej trzeciej wysokości.

Streszczenie

Ołtarz jest kopią barokowej nastawy, zniszczonej w pożarze w 1932 roku. Omawiane dzieło wykonał Franciszek Szumala „Goberek” z Ostrowska w tym samym roku. W tym też czasie malarz Michał Rekucki namalował obraz „Nauczanie Marii”, który znajduje się w zwieńczeniu ołtarza. Z kolei obraz św. Józefa oraz drugi św. Agnieszki z zasuwy pola głównego są dziełem Czesława Lenczowskiego z 1970 roku. Ponadto ołtarz zdobią figury Matki Boskiej z Dzieciątkiem we wnęce środkowej oraz św. Michała Archanioła na szczycie zwieńczenia.

Bibliografia

Łukaszczyk Mieczysław , "650 lat parafii św. Katarzyny w Nowym Targu", Kalwaria Zebrzydowska 1997
Skorupa Andrzej, Monita Rafał, "Nowy Targ. Kościół św. Katarzyny", Kraków 2012
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły Niżnego Podhala", Kraków 2004
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Szydłowski Tadeusz, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, cz. 3: Województwo krakowskie, t. 1, z. 1: Powiat nowotarski", Warszawa 1938

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Archiwum parafialne w kościele św. Katarzyny w Nowym Targu, b. sygn., Inwentaryzacja kościoła parafialnego w Nowym Targu, 27.08.1983 rok, s. 5.

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maria Działo, "Ołtarz boczny przytęczowy południowy", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-przyteczowy-poludniowy

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności