Dobry Łotr (św. Dyzma)

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Nowy Targ
Miejscowość
Nowy Targ
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Nowy Targ
Parafia
Św. Katarzyny Aleksandryjskiej
Tagi
Dobry Łotr Golgota rzeźba XVIII wieku św. Dyzma
Miejsce przechowywania
na zewnątrz kościoła, po lewej stronie grupy Ukrzyżowania
Identyfikator
DZIELO/22391
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
XVIII wiek
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromowanie
Wymiary podstawowe
szerokość – około 138 cm
wysokość – 223 cm
Wymiary szczegółowe
Wysokość figury – 122 cm
Szerokość figury – około 90 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Rzeźba Dobrego Łotra została wykonana wraz z rzeźbami Chrystusa i Złego Łotra w XVIII wieku.

Opis

Dobry Łotr zawieszony na krzyżu na wyciągniętych ramionach, przywiązanych podwójnym sznurem z przedramionami opuszczonymi w dół, stopy przebite dwoma gwoździami, kolana ugięte, głowa przechylona na lewe ramię. Klatka piersiowa szeroka o wyraźnie podkreślonej linii żeber i mostka z głęboko zaznaczonym wcięciem w talii. Twarz podłużna z długim nosem i migdałowymi oczami, okolonymi regularnymi łukami brwiowymi, usta rozchylone z opuszczonymi kącikami, widoczny delikatny zarost. Włosy długie, ciemnobrązowe, opadające na ramiona i plecy. Święty ma zawiązaną wokół bioder białą przepaskę, ciasno zawiązaną. Z ran na stopach spływają strużki krwi. Krzyż gładki, drewniany. Polichromia rzeźby naturalistyczna.

Zarys problematyki artystycznej

Rzeźby Dobrego Łotra, Chrystusa oraz Złego Łotra zostały wykonane w XVIII wieku, niestety nie jest znany ich autor. Wszystkie mają podobny sposób rzeźbienia klatki piersiowej, włosów i szczegółów twarzy. Jednakże artysta celowo wyrzeźbił sylwetki Łotrów, jako bardziej krępe i muskularne niż delikatną sylwetkę Zbawiciela. Dobry Łotr, zwany też św. Dyzmą został ukrzyżowany na Golgocie razem z Chrystusem i Złym Łotrem. Zgodnie z opisem Ewangelii wg św. Łukasza Dobry Łotr miał nawrócić przed śmiercią: „Jeden ze złoczyńców, których [tam] powieszono, urągał Mu: «Czy Ty nie jesteś Mesjaszem? Wybaw więc siebie i nas». Lecz drugi, karcąc go, rzekł: «Ty nawet Boga się nie boisz, chociaż tę samą karę ponosisz? My przecież - sprawiedliwie, odbieramy bowiem słuszną karę za nasze uczynki, ale On nic złego nie uczynił». I dodał: «Jezu, wspomnij na mnie, gdy przyjdziesz do swego królestwa». Jezus mu odpowiedział: «Zaprawdę, powiadam ci: Dziś ze Mną będziesz w raju»” (Łk 23, 39-43). Na podstawie tej ewangelii zachowanie Dobrego Łotra jest uznawane za wzór doskonałego żalu za grzechy. Święty jest patronem więźniów, skazańców i kapelanów więziennych.

W ikonografii w scenie Ukrzyżowania św. Dyzma zwykle ukazywany jest przy prawej stronie Chrystusa, często też spogląda w jego kierunku. Święty pojawia się również w takich scenach jak: Zstąpienie Chrystusa do otchłani, Sąd Ostateczny, Opłakiwanie Chrystusa, Wprowadzenie jego duszy do raju przez Chrystusa, Pobyt w raju oraz Chrystus z grzesznikami, gdzie występuje obok skruszonych grzeszników tj. św. Maria Magdalena, św. Piotr i król Dawid. Jego atrybutami są krzyż, łańcuch, maczuga, którą łamano mu golenie, a także rany w miejscu złamań. Indywidualne przedstawienia Dobrego Łotra pojawiają się niezwykle rzadko w sztuce zachodniej, natomiast dość często można je spotkać w ikonostasach cerkwi. W tzw. ikonach „marszowych” Dobry Łotr ukazywany jest w czerwonej opończy przerzuconej przez ramię oraz z krzyżem w jednej dłoni i z mieczem lub nożem w drugiej.

Streszczenie

Rzeźba Dobrego Łotra została wykonana wraz z rzeźbami Chrystusa i Złego Łotra w XVIII wieku.

Bibliografia

Bazielich Antoni, Paprocki Henryk, Wegner Helena, "Dobry Łotr" , [w:] "Encyklopedia Katolicka" , Lublin 1979-2014 , s. szp. 1398-szp. 1400

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Krakowie, Karta inwentaryzacyjna rzeźby Łotra, oprac. Maria Puchalska, 1969.

Jak cytować?

Maria Działo, "Dobry Łotr (św. Dyzma)", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/dobry-lotr-sw-dyzma

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności