Ołtarz boczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
bocheński
Gmina
Łapanów
Miejscowość
Łapanów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niegowić
Parafia
Św. Bartłomieja Apostoła
Tagi
mała architektura ornament akantowy sztuka XVII wieku sztuka XVIII wieku
Miejsce przechowywania
południowo-wschodni narożnik nawy
Identyfikator
DZIELO/03362
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
czwarta ćwierć XVII – pierwsza ćwierć XVIII wieku
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie
Wymiary podstawowe
szerokość – 260 cm
wysokość – 600 cm
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ołtarz powstał zapewne w czwartej ćwierci XVII lub w pierwszej ćwierci XVIII wieku. Został wymieniony w aktach wizytacji z 1730, 1748 i 1766 roku, jako retabulum o dawnej i pięknej strukturze z wizerunkiem ukrzyżowanego Chrystusa, w przestrzeni ołtarza znajdował się otwierany Grób Boży. W 1841 roku proboszcz Wojciech Dybczak zlecił malarzowi Antoniemu Madejskiemu z Wieliczki odmalowanie „ołtarza P. Jezusa”. Zabytek był wymieniony w inwentarzu kościoła z 1891 roku oraz w publikacji z 1916 roku. Przed 1968 rokiem wprawiono do retabulum znajdujące się w nim dziś obrazy oraz usunięto pierwotnie stojące na zewnętrznych postumentach ołtarza figury. W 2010 roku podczas powodzi kościół w Łapanowie uległ zniszczeniu, w tym dolne partie wszystkich ołtarzy. W 2017 roku ołtarz przeszedł pełną konserwację.

Opis

Nastawa architektoniczna, jednoosiowa, dwukondygnacyjna. Pierwsza kondygnacja ustawiona na cokole dekorowanym płycinami z wyodrębnioną parą prostopadłościanów oraz zewnętrznymi cokołami, flankowana parą kolumn o kapitelach kompozytowych dźwigających pełne belkowanie, wyłamane na ich osi, z architrawem i fryzem przerwanym polem obrazowym, oraz fragmenty przerwanego, falistego przyczółka, na którym znajduje się para puttów. Pole środkowe w całości wypełnione wnęką w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem odcinkowym nadwieszonym z uskokiem, ujętą profilowaną ramą z obrazem Apoteozy św. Barbary. Kondygnacja flankowana uszami utworzonymi z ażurowego akantu. Druga kondygnacja ustawiona na niskim, profilowanym cokole, ujęta parą kolumn dźwigających fragmenty wyłamanego na ich osi belkowania. W polu wnęka w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem półkolistym nadwieszonym, ujęta profilowaną ramą, z obrazem Modlitwy w Ogrojcu. Druga kondygnacja flankowana uszami utworzonymi z ażurowego akantu. Struktura polichromowana w kolorze jasnoszarym, profile, ornamentyka i kolumny złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Architektura nastawy oparta jest o formę aediculi. Retabulum jest płaskie, ale rozbudowane o dwie kondygnacje, ujęte jest parą kolumn podtrzymujących belkowanie. W przypadku obu kondygnacji wnęka z obrazem wypełnia niemal całe pole środkowe, przerywając partię belkowania. Ten typ nastaw rozpowszechnił się już w pierwszej połowie XVII wieku i był niezwykle popularny przez cały okres trwania baroku. Z czasem jednak jego poszczególne elementy ulegały przekształceniom. Nastawa dekorowana jest uszami utworzonymi z akantu, który występował w czwartej ćwierci XVII aż do pierwszej ćwierci XVIII wieku. Architektura nastawy i dekorujący ją ornament pozwalają datować dzieło na czwartą ćwierć XVII lub pierwszą połowę XVIII wieku.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Silne zabrudzenia, liczne ubytki w partii polichromii i złoceń; ołtarz i tabernakulum rozmontowane [na ilustracji]. W 2017 roku ołtarz przeszedł pełną konserwację.

Streszczenie

Ołtarz powstał zapewne w czwartej ćwierci XVII lub pierwszej ćwierci XVIII wieku. Architektura nastawy oparta jest o formę aediculi. Ten typ nastaw rozpowszechnił się już w pierwszej połowie XVII wieku i był niezwykle popularny przez cały okres trwania baroku.

Bibliografia

"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Spiechowicz-Jędrys Agnieszka, "Łapanów. Parafia św. Bartłomieja", Kraków 2006
Kopera Feliks, Lepszy Leonard, "Kościoły drewniane Galicyi Zachodniej, cz. 1", Kraków 1916
Stolot Franciszek, "Główne typy kompozycyjne drewnianych ołtarzy w Małopolsce po roku 1600 " , [w:] "Sztuka około roku 1600. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Lublin, listopad 1972" , red.Hrankowska Teresa , Warszawa 1974 , s. 339-354

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Ołtarz boczny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-142

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności