Najświętsza Maria Panna Niepokalanie Poczęta

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
bocheński
Gmina
Łapanów
Miejscowość
Łapanów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niegowić
Parafia
Św. Bartłomieja Apostoła
Tagi
gołębica Ducha Świętego Matka Boska Niepokalanie Poczęta
Miejsce przechowywania
zwieńczenie ołtarza bocznego lewego
Identyfikator
DZIELO/03347
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
1759 rok
Technika i materiał
olej na płótnie
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Obraz Najświętszej Marii Panny Niepokalanie Poczętej, według „Liber mobilium”, powstał w 1759 roku z inicjatywy proboszcza Stanisława Gutowskiego do ołtarza w kaplicy różańcowej – „Na miejsce starego obrazu który quindecim mysteria miał koło siebie lecz twarze wielce wytarte okopciały bo spokoiu Pańskiego (...) prowadzenia y ołtarza wzięty kupiłem nowy apparet za który cum respectu dałem zło 24”. Obraz został najpewniej wykonany przez Piotra Korneckiego, gdyż w tym czasie warsztat Korneckich wykonywał dla kościoła w Łapanowie prace stolarsko-rzeźbiarskie. Obraz prawdopodobnie na przestrzeni XIX i XX wieku został wtórnie wprawiony w zwieńczenie ołtarza bocznego.

Opis

Obraz w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem półkolistym nadwieszonym. W centrum kompozycji przedstawienie Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej, ukazanej w całej postaci, frontalnie, z uniesioną głową skierowaną w prawo, stojącej w kontrapoście, z ugiętą prawą nogą, obie ręce ma skrzyżowane na piersi. Maria stoi na globie i sierpie księżyca, oplecionym przez węża. Twarz ma owalną, z migdałowatymi oczami skierowanymi w górę, prostym nosie i pełnych ustach. Wokół głowy nimb promienisty i gwieździsty. Ubrana jest w różową suknię, przepasaną w talii, niebieski płaszcz z żółtą podszewką zarzucony diagonalnie na lewe ramię i otaczający postać, na głowie ma jasnobrązowy welon opadający na ramiona i zawinięty wokół szyi. Nad Marią nadlatująca gołębica Ducha Świętego, z której dzioba pada wiązka światła na głowę Matki Boskiej. W prawym górnym rogu obrazu dwie uskrzydlone główki anielskie. Postać ukazana na tle żółto-brązowego, zachmurzonego nieba, rozświetlonego wokół głowy Marii.

Zarys problematyki artystycznej

Kult Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej rozwijał się długo przed ogłoszeniem dogmatu o Niepolanym Poczęciu (1854). W związku z tym w sztukach plastycznych wypracowano również różne sposoby jej ukazywania. Wizerunek Niepokalanej kształtował się w oparciu o średniowieczne przedstawienia Niewiasty Apokaliptycznej, dlatego symbole tej ostatniej, takie jak wieniec z 12 gwiazd, półksiężyc, słońce i smok (który przybrał później postać węża) zostały stałymi elementami ikonografii Immaculaty. Omawiany obraz z Łapanowa przedstawia Matkę Boską Niepokalanie Poczętą w typie samodzielnego wizerunku Marii, zwanym „Immaculata idealna”, który wykształcił się w XVII wieku. Maria została przedstawiona bez towarzyszących jej innych postaci, biblijnych symboli i Dzieciątka Jezus. Ukazana jest jako stojąca w chwale (na tle rozświetlonego nieba), adorowana przez anioły, nad jej głową unosi się gołębica Ducha Świętego, zaś jej dłonie są skrzyżowane na piersi w geście oddania.
Obraz Niepokalanej z Łapanowa wykazuje wiele podobieństw do dzieł malarskich Piotra Korneckiego. Typ twarzy o migdałowatych oczach skierowanych w górę, dużym nosie i pełnych ustach pojawił się na obrazie Wniebowstąpienia w zwieńczeniu ołtarza głównego w Bochni, jego potwierdzonym dziele, jak również w innych malowanych przez niego przedstawieniach kobiecych, jak chociażby w Bodzanowie, Tokarni czy Zakliczynie. Bardzo charakterystyczny dla jego postaci jest sposób malowania sylwetki z nieproporcjonalnie w stosunku do ciała dużymi nogami oraz modelowania lekko łamanej tkaniny ze znamiennie płasko malowaną łydką ugiętej nogi.
Piotr Kornecki był z wykształcenia malarzem i rzeźbiarzem. Razem ze swoim przyrodnim bratem Stanisławem założyli w Gdowie warsztat stolarsko-rzeźbiarski i malarski. Z czasem pracowali w nim również synowie tego pierwszego oraz krewniacy mieszkający w tej wsi. Rodzinny warsztat Korneckich był szczególnie prężny w trzeciej ćwierci XVIII wieku, wykonując prace w wielu kościołach na terenie południowej Małopolski. Do kościoła w Łapanowie Korneccy wykonali również ołtarz w kaplicy Matki Boskiej Różańcowej oraz dwie figury biskupów z ołtarza bocznego.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Obraz silnie zabrudzony, uszkodzenia warstwy malarskiej.

Streszczenie

Obraz Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej został prawdopodobnie wykonany przez Piotra Korneckiego w latach pięćdziesiątych XVIII wieku. Przedstawia Matkę Boską Niepokalanie Poczętą w typie samodzielnego wizerunku Marii, zwanym „Immaculata idealna”, który wykształcił się w XVII wieku. Maria została ukazana bez towarzyszących jej innych postaci czy biblijnych symboli, ale jako stojąca w chwale, adorowana przez anioły, z gołębicą Ducha Świętego unoszącą się nad jej głową.

Bibliografia

Biernacka Małgorzata, Dziubecki Tomasz, Graczyk Hanna, Pasierb Janusz Stanisław, "Maryja Matka Chrystusa", Warszawa 1987

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Najświętsza Maria Panna Niepokalanie Poczęta", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/najswietsza-maria-panna-niepokalanie-poczeta-1

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności