Chrystus Ukrzyżowany ze św. Elżbietą i św. Katarzyną

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
bocheński
Gmina
Łapanów
Miejscowość
Tarnawa
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niegowić
Parafia
Parafia Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny
Kościół
Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
rzeźba religijna
Miejsce przechowywania
prezbiterium, północna ściana
Identyfikator
DZIELO/08768
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
figura Jezusa: XVIII wiek; figury towazyszące: XIX wiek
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromia, złocenie
Wymiary podstawowe
wysokość – około 60 -70 cm (?)
Autor noty katalogowej
Agata Felczyńska
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Grupa była wcześniej ustawiona na belce tęczowej dzielącej nawę od prezbiterium. Święta Elżbieta i św. Katarzyna zostały zamienione miejscami.

Opis

W centrum postać zmarłego Chrystusa, przybitego trzema gwoździami do krzyża. Postać w delikatnym zwisie, o szeroko rozłożonych ramionach i delikatnie przegiętej sylwetce. Duża głowa w koronie cierniowej opada na prawe ramię; twarz o sumarycznych rysach, okolona zarostem; włosy w postaci pukli opadają na ramię. Ciało naprężone, wychudzone, ekspresyjnie kształtowane, uwypuklone poszczególne elementy anatomiczne, z zaznaczonymi śladami męki. Perizonium w formie tkaniny ściśle opasującej biodra, drapowanej w spływające faliście fałdy, ze zwisem na prawym boku. Titulus w formie banderoli z napisem „INRI”.Po lewej stronie figura św. Elżbiety, zwróconej frontalnie z wyciągniętymi przed siebie rękami. Twarz pełna, niezindywidualizowana. Na nakrytej welonem głowie ma koronę. Postać ubrana w błękitną tunikę przepasaną w talii złotą szarfą i podwikę; na ramiona ma narzucony czerwony płaszcz. Po prawej postać św. Katarzyny Sieneńskiej w analogicznym układzie ciała. Twarz pełna, również niezindywidualizowana. Święta jest ubrana w habit dominikański. Karnacja postaci bardzo jasna.

Zarys problematyki artystycznej

Dawniej figury były ustawione na belce tęczowej dzielącej nawę od prezbiterium. Figura Ukrzyżowanego zlokalizowana w tym miejscu stanowi najbardziej znaczący element wyposażenia kościoła katolickiego. Historycznie rzecz ujmując, krzyż znajdował się, od czasów karolińskich, w połowie długości świątyni: lokowano tam ołtarz Krzyża Świętego. Wiązał się ideowo z miejscem ofiary eucharystycznej. Od XII wieku w kościołach zaczęto budować lektoria – ścianki dzielące prezbiterium przeznaczone dla duchowieństwa od nawy, w której gromadzili się wierni. W zwieńczeniu stawiano krzyż. Wraz z zanikiem lektoriów po soborze trydenckim krzyż wyniesiono aż do łuku symbolicznie dzielącego wspomniane części budowli. Niekiedy, jak w omawianym przypadku, wzbogacano scenę o dodatkowe osoby, tworząc tzw. grupę Ukrzyżowania. Inne nazwy krzyża umieszczonego w łuku tęczowym to krucyfiks triumfalny lub tęczowy. Miał on symbolicznie pośredniczyć w rozmowie wiernych z Bogiem. Krucyfiks tarnawski został uzupełniony o figury św. Katarzyny Sieneńskiej i św. Elżbiety. Ciało Chrystusa ma wyraźnie niewłaściwe proporcje, nie wynika to jednak z braku umiejętności rzeźbiarza, lecz z konwencji, którą przyjął. Na zbyt dużej głowie maluje się smutek i spokój, a subtelna, lekko wygięta poza kontrastuje z silnie zarysowanymi żebrami i wychudzonymi nogami.
Rzeźby świętych kobiet stanowią przykład słabej jakości dziewiętnastowiecznego snycerstwa. Co prawda proporcje ich ciał zostały oddane prawidłowo, jednak przybierają schematyczne pozy, układ rąk i twarze są prawie identyczne, a szaty łamią się nienaturalnie grubymi fałdami.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

Figury Chrystusa Ukrzyżowanego, św. Elżbiety oraz św. Katarzyny, które znajdowały się dawniej na belce tęczowej pochodzą z różnych okresów. Osiemnastowieczna rzeźba Chrystusa ukazanego w subtelnej pozie odwołuje się do uczuć wiernych, natomiast rzeźby świętych kobiet stanowią przykład słabej jakości dziewiętnastowiecznego snycerstwa.

Bibliografia

Brandmair Kathrin, "Kruzifixe und Kreuzigungsgruppen aus dem Bereich der „Donauschule”", Petersberg 2015
Lorek Agnieszka, Zmarzły Tomasz, "Wędrujące, święte znaki w naszej diecezji. Z wikariuszem parafii Matki Bożej Anielskiej w Dąbrowie Górniczej – historykiem sztuki ks. Tomaszem Zmarzłym – rozmawia Agnieszka Lorek" , [w:] "www.niedziela.pl"
Chrzanowski Tadeusz, "Krzyż w dziejach ludzkości" , [w:] "opoka.org.pl"

Jak cytować?

Agata Felczyńska , "Chrystus Ukrzyżowany ze św. Elżbietą i św. Katarzyną", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/chrystus-ukrzyzowany-ze-sw-elzbieta-i-sw-katarzyna

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności