Św. Paweł

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Jerzmanowice-Przeginia
Miejscowość
Racławice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Bolechowice
Parafia
Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
ks. Andrzej Strzałkowski malarstwo XVIII wieku św. Paweł
Miejsce przechowywania
zwieńczenie ołtarza przytęczowego, południowego
Identyfikator
DZIELO/06032
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
1700-1703
Fundator
ksiądz Andrzej Strzałkowski
Technika i materiał
olej na płótnie
Autor noty katalogowej
Maia Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Obraz prawdopodobnie powstał wraz z całym ołtarzem fundacji księdza Andrzeja Strzałkowskiego w latach 1700-1703. Ołtarz po raz pierwszy odnotowano w dwóch aktach wizytacji z 1728 roku o podobnie brzmiącym zapisie „Altaria […] 2-dum in majori choro à parte dextra S. Petri ad vincula elegantis structurae portatile. Mensam habet muratam”, następnie w wizytacji z 1748 roku „4tõ In majori choro S. Petro dicatõ, deaurato, ejus mensa murata per medium scissa, gradus unicus lapideus ruptus”, a także w 1783 roku „trzeci ołtarz […] z obrazem Sgo Piotra i Sgo Antoniego”. Pierwotnie na tym ołtarzu była ustawiona gotycka rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem, która obecnie znajduje się w Muzeum Archidiecezjalnym Kardynała Karola Wojtyły w Krakowie. Ołtarz wraz z rzeźbami oraz obramieniami obrazów został odnowiony w 1823 roku staraniem księdza Jana Tymińskiego, który „kazał poodnawiać ołtarzów pięć nadpsutych przez zaciekanie deszczów”. Prace przeprowadził miejscowy organista Wojciech Kozub „tak co do dorabiania sztuk snycerskich w figurach popsutych przez zaciek deszczów, iż snycerz lepiey nie potrafi, iako też przez danie nowego grontu i farb, niemniey srebra y złota tymże figurom i ramom w ołtarzach”. Kolejną konserwację ołtarza przeprowadził Bronisław Stelmachniewicz w 1885 roku, na której koszt złożyli się parafianie z Czubrowic, Szklar i Zawady, co zostało odnotowane z tyłu ołtarza. Ostatnia konserwacja została przeprowadzona w latach dziewięćdziesiątych XX wieku.

Opis

Obraz w kształcie stojącego owalu z przedstawieniem św. Pawła. Święty ukazany w półpostaci, delikatnie zwrócony w prawo, prawą ręką podnoszący palec wskazujący, a lewą wspierający się na księdze, opierając ją o stół. O jego lewe ramię oparty miecz. Twarz podłużna o wyraźnie podkreślonych kościach policzkowych, z długim nosem i dużymi oczami, wysokim czołem, okolona długą i częściowo siwą brodą. Włosy średniej długości, ciemnobrązowe. Nad głową ma złoty i okrągły nimb. Ubrany jest w zieloną suknię z długimi rękawami oraz czerwony płaszcz, zapięty na prawym ramieniu. Tło obrazu jednolite, ciemnobrązowe, z delikatną smugą żółtego światła, padającą z lewej, górnej strony obrazu. Rama drewniana, rzeźbiona z wici wawrzynu, o listkach naprzemiennie malowanych na zielono i złoto.

Zarys problematyki artystycznej

Obraz przedstawia św. Pawła, który w młodości był tkaczem namiotów i gorliwym prześladowcą chrześcijan. W cudowny sposób jednak nawrócił się i ochrzcił, przyjmując imię Paweł, a następnie rozpoczął działalność apostolską. Został ścięty w Rzymie w czasie prześladowań chrześcijan przez cesarza Nerona. Upadająca głowa świętego miała odbić się trzy razy od ziemi, a w tych miejscach wytrysnęły źródła. Obecnie znajduje się w tym miejscu kościół San Paolo alle Tre Fontane. Święty Paweł został ukazany z księgą w ręku, symbolizującą jego udział w misji apostolskiej. Atrybut ten pojawił się w ikonografii świętego już w sztuce wczesnochrześcijańskiej. W drugiej ręce św. Paweł trzyma miecz, nawiązujący do jego męczeńskiej śmierci. Miecz był przypisywany apostołowi dopiero po XIII wieku, znacznie później niż klucze u św. Piotra. Niestety nieznany jest autor tego dzieła. Fundatorem ołtarza, w którym umieszczono omawiany obraz był ksiądz Andrzej Strzałkowski, pleban racławicki w latach 1684-1704, a wcześniej wikary w kościele pw. Wszystkich Świętych w Krakowie. W kościele w Racławicach, na ścianie zachodniej, pod chórem muzycznym znajdują się jego portret oraz epitafium. Drugi wizerunek duchownego został umieszczony na ołtarzu Ukrzyżowania w obrazie stanowiącym tło krucyfiksu w polu głównym nastawy. Fundator został ukazany wraz z pięcioma członkami Bractwa Ubogich Chrystusa Pana między Matką Bożą, a krucyfiksem. Z jego ust płynie modlitwa: „Qui me plasmasti miserere mei” (Któryś mnie utworzył, zmiłuj się nade mną).

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Warstwa malarska silnie ściemniała i zabrudzona, spłowiały werniks.

Streszczenie

Obraz św. Pawła prawdopodobnie powstał wraz z całym ołtarzem fundacji księdza Andrzeja Strzałkowskiego w latach 1700-1703. Święty Paweł został ukazany z księgą w ręku, symbolizującą jego udział w misji apostolskiej. Atrybut ten pojawił się w ikonografii świętego już w sztuce wczesnochrześcijańskiej. W drugiej ręce św. Paweł trzyma miecz, nawiązujący do jego męczeńskiej śmierci. Niestety nie jest znany autor tego dzieła.

Bibliografia

"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Tomczyk Kazimierz, "Dzieje wsi i parafii Racławice. Od średniowiecza do czasów współczesnych", Kraków 2000
Tomczyk Kazimierz, "Kościół parafialny pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Racławicach", Racławice 2014
Wiśniewski Jan, "Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Olkuskiem", Marjówka Opoczyńska 1933
Janicka-Krzywda Urszula , "Patron – atrybut – symbol", Poznań 1993

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maia Działo, "Św. Paweł", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-pawel-21

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności