Św. Antoni Padewski

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Jerzmanowice-Przeginia
Miejscowość
Racławice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Bolechowice
Parafia
Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
malarstwo XVIII wieku św. Antoni Padewski
Miejsce przechowywania
ołtarz św. Andrzeja, zwieńczenie
Identyfikator
DZIELO/06028
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
1700-1703
Fundator
ksiądz Andrzej Strzałkowski
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Małopolska
Technika i materiał
olej na płótnie; gałązka lilii: metal, techniki złotnicze
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Obraz św. Antoniego Padewskiego prawdopodobnie został ufundowany wraz z całym ołtarzem w latach 1700-1703. Ołtarz po raz pierwszy odnotowano w dwóch aktach wizytacji z 1728 roku o podobnie brzmiącym zapisie „Altaria […] 3-tium a parte S. Andreae Apostoli, similis structurae portatile […]”, następnie w aktach wizytacji z 1748 roku „2dõ Collaterali ad meridiem S. Andreae Apostolo dicatõ, arte sculptorea elaboratõ, deauratõ, mensa habet muratam cum Portatili consecrato, et duos gradus marmoreos”, a także w 1783 roku „czwarty ołtarz […] z obrazem Sgo Andrzeja i Sgo Antoniego”. W latach czterdziestych XIX wieku wszystkie trzy obrazy w ołtarzu św. Andrzeja były przesłonięte przez obraz Serca Jezusowego, przed którym odprawiano nabożeństwa w pierwsze piątki miesiąca. Mowa tu zapewne o obrazie Serca Jezusowego pędzla J. Wittmana z 1920 roku, wzmiankowanym przez Jana Wiśniewskiego w „Historycznym opisie kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Olkuskiem”. Rama wokół obrazu wraz z całą strukturą ołtarza została odnowiona w 1823 roku staraniem księdza Jana Tymińskiego, który „kazał poodnawiać ołtarzów pięć nadpsutych przez zaciekanie deszczów”. Prace przeprowadził miejscowy organista Wojciech Kozub „tak co do dorabiania sztuk snycerskich w figurach popsutych przez zaciek deszczów, iż snycerz lepiey nie potrafi, iako też przez danie nowego grontu i farb, niemniey srebra y złota tymże figurom i ramom w ołtarzach”. Kolejną konserwację ołtarza przeprowadził Bronisław Stelmachniewicz w 1885 roku, na której koszt złożyli się parafianie z Czubrowic, Szklar i Zawady, co zostało odnotowane z tyłu ołtarza. Ostatnia konserwacja została przeprowadzona w latach dziewięćdziesiątych XX wieku.

Opis

Obraz w kształcie owalu z przedstawieniem św. Antoniego Padewskiego. Święty ukazany w centrum kompozycji, w półpostaci, zwrócony w trzech czwartych w lewo, z Dzieciątkiem Jezus trzymanym na księdze w lewej ręce oraz gałązką lilii w drugiej. Ubrany w habit franciszkański, z tonsurą na głowie. Twarz owalna, z silnie zarumienionymi policzkami, oczy przymknięte, wzrok wpatrzony w dół, odstające uszy. Dzieciątko ukazane w pozycji siedzącej, zwrócone w trzech czwartych w prawo, prawą ręką czyniące gest błogosławieństwa. Ubrane jest w długą, przezroczystą sukienkę. W górnej części obrazu, po prawej stronie snop światła wyłaniający się z obłoków. Tło jednolite, ciemne. Kolorystyka obrazu ciemna.

Zarys problematyki artystycznej

W dotychczasowych badaniach nad wyposażeniem kościoła w Racławicach, w związku z brakiem dokumentów archiwalnych na temat wykonawców, nie podjęto próby wskazania choćby kręgu potencjalnych autorów dzieł malarstwa umieszczonych w nastawie. Obraz św. Antoniego Padewskiego wraz z całym ołtarzem św. Andrzeja oraz ołtarzem św. Piotra i ołtarzem Ukrzyżowania zostały ufundowane przez tę samą osobę – księdza Andrzeja Strzałkowskiego, o czym świadczy umieszczony na szczycie ołtarza św. Andrzeja herb Szreniawa z syglami właściciela. Na fundatora wskazuje również wezwanie ołtarza – św. Andrzeja. Ksiądz Strzałkowski był plebanem racławickim w latach 1684-1704, a wcześniej wikarym w kościele pw. Wszystkich Świętych w Krakowie. Ponadto pełnił funkcję plebana w pobliskich Paczółtowicach. W kościele w Racławicach, na ścianie zachodniej, pod chórem muzycznym znajdują się: jego portret oraz epitafium. Drugi wizerunek duchownego został umieszczony na ołtarzu Ukrzyżowania w obrazie stanowiącym tło krucyfiksu w polu głównym nastawy. Fundator został ukazany wraz z pięcioma członkami Bractwa Ubogich Chrystusa Pana między Matką Bożą, a krucyfiksem. Z jego ust płynie modlitwa: „Qui me plasmasti miserere mei” („Któryś mnie utworzył, zmiłuj się nade mną”). Święty Antoni Padewski ukazany jest w tradycyjnym typie ikonograficznym z Dzieciątkiem Jezus na ręku oraz z gałązką lilii w dłoni – symbolem czystości. Niestety nie jest znana atrybucja i pochodzenie obrazu. Bogusław Krasnowolski klasyfikuje go jako „przeciętne dzieło malarstwa krakowskiego”.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dostateczny; znaczne ubytki warstwy polichromii na obrzeżach płótna, zabrudzenia powierzchni.

Streszczenie

Obraz z przedstawieniem św. Antoniego Padewskiego znajduje się w zwieńczeniu ołtarza św. Andrzeja, fundacji ks. Andrzeja Strzałkowskiego z lat 1700-1703. Święty Antoni został ukazany w tradycyjnym typie ikonograficznym z Dzieciątkiem Jezus na ręku oraz z gałązką lilii w dłoni – symbolem czystości. Niestety nieznana jest atrybucja i pochodzenie obrazu.

Bibliografia

Tomczyk Kazimierz, "Kościół parafialny pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Racławicach", Racławice 2014
Wiśniewski Jan, "Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Olkuskiem", Marjówka Opoczyńska 1933

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji biskupich
Visitatio archidiaconatus Cracoviensis (Decanatus: Skalensis - 1727; Vitoviensis - 1727; Prossoviensis - 1728; Novi Montis - 1728; Scawinensis - 1729; Xsiążnensis - 1731; Woynicensis - 1731; Zatoriensis - 1729; Lipnicensis - 1730; Dobczycensis - 1730; Andreoviensis - 1731; Żyvecensis - 1732; Oswiemensis - 1732; Wielicensis - 1741; postea sequntur inventaria ecclesiarum decanatus Dobczycensis, Woynicensis, Andreoviensis) per R.D. Michaelem de Magna Kunice Kunicki, episcopum Arsiacensem, suffraganeum et archidiaconum Cracoviensem annis 1727 - 1741 peracta

Autor: Michał Kunicki

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji kapitulnych
Wizytacja kanoniczna przeprowadzona w dn. 28 kwietnia 1728 r. przez bpa Michała Kunickiego...
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji biskupich
Status ecclesiarum seu acta visitationis decanatuum Novi Montis et Bythomiensis in Polonia sub auspiciis Fel. regimine Cel. Principis R.D. Andrea Stanislai Kostka comitis in Załuskie Załuski, episcopi Cracoviensis, ducis Severiae, equitis Aquilae Albae, anno quo intra (1747 et 1748) conscripta

Autor: Andrzej Stanisław Kostka Załuski

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Akta parafii kieleckich, parafia Racławice 1800-1917, List ks. Jana Tymińskiego do Konsystorza z dnia 4 czerwca 1828 roku, sygn. APB. 152, k. 91.
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Akta parafii kieleckich, parafia Racławice 1800-1917, List ks. Jana Tymińskiego do Konsystorza z dnia 8 czerwca 1830 roku, sygn. APB. 152, k. 151v, 153.
Archiwum Parafialne w Racławicach, mps Krasnowolski Bogusław, Racławice Olkuskie. Kościół parafialny pw. Narodzenia N. P. Marii. Dokumentacja historyczna wyposażenia opracowana na zlecenie Państwowej Służby Ochrony Zabytków w Krakowie, Kraków 1994, s. 70, 74-76.

Jak cytować?

Maria Działo, "Św. Antoni Padewski", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-antoni-padewski-19

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności