Przemienienie Pańskie

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Zielonki
Miejscowość
Korzkiew
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Kraków Krowodrza
Parafia
Parafia Św. Jana Chrzciciela
Tagi
malarstwo XVII wieku Przemienienie Pańskie
Miejsce przechowywania
ołtarz boczny, po północnej stronie nawy
Identyfikator
DZIELO/02152
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
około 1642 roku
Technika i materiał
olej na płótnie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Obraz wraz nastawą ołtarzową pochodzi z niezachowanej, drewnianej kaplicy Przemienienia Pańskiego, usytuowanej blisko kościoła, poświęconej w 1642 roku. W aktach wizytacji biskupiej z 1748 roku zapisano, że znajduje się w niej jeden ołtarz z obrazem Przemienienia Pańskiego: „In qua est unum altare cum Imagine Transfigurationis [...]”. W protokołach kolejnej wizytacji z 1783 roku opisano kaplicę nieco bardziej szczegółowo: „Jest tylko kapliczka niedaleko Kościoła na dawnym Cmentarzu pod tytulem Przemienienia Pańskiego dużo nadpustoszona z kopułką w którey Sygnaturka, z mensą murowaną i obrazem Przemienienia Pańskiego do którego wiele lud ma pobożności”. W tym samym źródle zaznaczono, że stan zachowania kaplicy jest bardzo zły: „Kaplica Przemienienia iuż nie iest zdatna do odprawiania choć nie kiedy Świętych Offiar, a dla samych w Krzyżowe dni Processyi póki do reszty się nie obali zostawia się”. W niedługim czasie kaplicę rozebrano, a ołtarz z obrazem Przemienienia Pańskiego przeniesiono do kościoła św. Jana Chrzciciela. Zapewne miało to miejsce między 1791 a 1828 rokiem. Według inwentarza kościelnego z 1791 roku ołtarza jeszcze nie było w świątyni, a odnotowano go dopiero w spisach wyposażenia kościoła z lat 1828, 1836, 1843 i 1844.

Opis

Obraz w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem półkolistym. W centrum postać Chrystusa wśród obłoków z głową skierowaną w prawą stronę, z prawą ręką uniesioną ku górze, lewą odsuniętą do tyłu. Chrystus ma podłużną twarz, okoloną krótką brodą, duże i ciemne oczy oraz wysokie czoło; długie włosy opadają na plecy; wokół głowy ma promienisty nimb. Ubrany jest w długą, białą suknię z długimi rękawami oraz czerwony płaszcz skrzyżowany na piersiach z jednym końcem rozwianym wzdłuż prawego boku. W dolnej części kompozycji znajdują się trzej apostołowie: św. Jan, św. Jakub i św. Piotr. Wszyscy ukazani w ekspresyjnych pozach, w pozycji półsiedzącej lub półleżącej, wykonujący okazałe gesty. Święty u dołu przedstawiony jako najstarszy o siwych włosach i brodzie, ubrany w niebieską tunikę oraz brązowy płaszcz. Święty po prawej stronie ubrany w czerwoną suknię oraz jasnoszary płaszcz, natomiast święty po lewej ubrany w zieloną suknię oraz czerwony płaszcz. W górnej części kompozycji dwaj starcy wyłaniający się z obłoków: po lewej Mojżesz z tablicami dekalogu w dłoniach, po prawej Eliasz. Obaj o rysach twarzy starszych mężczyzn, z długą i siwą brodą oraz siwymi włosami. Ubrani są w niebieskie suknie z długimi rękawami oraz różowe płaszcze. W zwieńczeniu Bóg Ojciec widoczny w półpostaci na tle obłoków, z prawą ręką uniesioną do góry, lewą wspierający się na niebieskim globie ziemskim. Ubrany jest w niebieską suknię oraz różowy płaszcz.

Zarys problematyki artystycznej

Obraz został namalowany przez nieznanego artystę najprawdopodobniej około czasu powstania nastawy ołtarzowej, czyli 1642 roku. Przedstawia Przemienienie Pańskie, wydarzenie z życia Chrystusa na górze Tabor, które odbyło się w obecności apostołów: św. Piotra, św. Jakuba Starszego i św. Jana Ewangelisty, podczas którego ukazali się Mojżesz i Eliasz. Opisano je w Ewangelii św. Mateusza: „Po sześciu dniach Jezus wziął z sobą Piotra, Jakuba i brata jego Jana i zaprowadził ich na górę wysoką, osobno. Tam przemienił się wobec nich: twarz Jego zajaśniała jak słońce, odzienie zaś stało się białe jak światło. A oto im się ukazali Mojżesz i Eliasz, którzy rozmawiali z Nim. Wtedy Piotr rzekł do Jezusa: «Panie, dobrze że tu jesteśmy; jeśli chcesz postawię tu trzy namioty: jeden dla Ciebie, jeden dla Mojżesza i jeden dla Eliasza». Gdy on jeszcze mówił, oto obłok świetlany osłonił ich, a z obłoku odezwał się głos: «To jest mój Syn umiłowany, w którym mam upodobanie, Jego słuchajcie!». Uczniowie, słysząc to upadli na twarz i bardzo się zlękli. A Jezus zbliżył się do nich, dotknął ich i rzekł: «Wstańcie, nie lękajcie się!». Gdy podnieśli oczy, nikogo nie widzieli, tylko samego Jezusa” (Mt 17, 1-8). Dzieło zostało przedstawione w tradycyjnym, trójdzielnym schemacie kompozycyjnym, w którym występują kolejno od dołu: apostołowie, powyżej Chrystus na tle obłoków, ubrany w białą szatę, a w zwieńczeniu Mojżesz i Eliasz po bokach i Bóg Ojciec pośrodku.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry, ściemnienie powierzchni.

Streszczenie

Nastawa ołtarzowa wraz z obrazem Przemienienia Pańskiego pochodzi z niezachowanej, drewnianej kaplicy, usytuowanej blisko kościoła, poświęconej w 1642 roku. Ze względu na zły stan zachowania kaplicę rozebrano, a nastawę, bez mensy ołtarzowej przeniesiono do kościoła św. Jana Chrzciciela. Zapewne miało to miejsce między 1791 a 1828 rokiem. Ikonografia obrazu Przemienienia Pańskiego odnosi się bezpośrednio do wezwania niezachowanej kaplicy.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Wiśniewski Jan, "Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Olkuskiem", Marjówka Opoczyńska 1933
Biernacka Małgorzata, "Ikonografia publicznej działalności Chrystusa w polskiej sztuce nowożytnej", Warszawa 2003

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Inne dzieła z tego roku

Jak cytować?

Maria Działo, "Przemienienie Pańskie", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/przemienienie-panskie-1

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności