Ołtarz przytęczowy lewy św. Kunegundy (Kingi lub tzw. żeleźników)

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wielicki
Gmina
Wieliczka
Miejscowość
Wieliczka
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Wieliczka
Parafia
Św. Klemensa
Miejsce przechowywania
nawa boczna
Identyfikator
DZIELO/14759
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
1852 rok
Fundator
górnicy wieliccy
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie, techniki snycerskie, polichromowanie, złocenie, srebrzenie
Wymiary podstawowe
szerokość – 4,5 m
wysokość – 9 m
Autor noty katalogowej
Agata Felczyńska
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ołtarz początkowo miał wezwanie św. Kingi lub św. Antoniego.

Opis

Ołtarz przyścienny, architektoniczny, jednoosiowy, jednokondygnacjowy ze zwieńczeniem. Retabulum ustawione na wysokim, dwukondygnacjowym cokole o wyższej kondygnacji dolnej, z dwoma postumentami wyodrębnionymi po bokach; powierzchnia cokołu dekorowana płycinami w kształcie prostokątów. Cokół przerwany w środku drzwiami do zakrystii ze skrzydłami w formie pionowych prostokątów podzielonych – każde skrzydło – na osiem mniejszych pól. Pole centralne ołtarza wypełnia obraz z przedstawieniem św. Kingi odkrywającej złoża soli. Obraz ujęty w ramę w kształcie pionowego prostokąta zamkniętego łukiem wklęsło-wypukłym z uskokami; poniżej wstęga z inskrypcją „S(ANCTA) CUNEGUNDA ORA PRO NOBIS”. Pole z obrazem flankowane jest parami kolumn korynckich, z których zewnętrzne są wysunięte do przodu. Przed nie występują do przodu konsole na których ustawiono rzeźby św. Wojciecha i św. Stanisława. Kolumny dźwigają belkowanie przełamane na ich osiach i wygięte ku górze na linii płytkiego łuku odcinkowego powyżej obrazu; pośrodku łuku dekoracja w formie dużej muszli. Na fryzie przełamanych fragmentów belkowania plakiety utworzone z dekoracji roślinnej; na osiach wewnętrznych kolumn, ponad belkowaniem, wazony z kwiatami. Ponad kolumnami zewnętrznymi i belkowaniem widoczne rozsunięte odcinki półkolistego, pękniętego przyczółka, na których posadowiono figurki aniołków. Pomiędzy odcinkami przyczółka zwieńczenie o formie ścianki w ogólnym kształcie zbliżonej do trapezu, o wklęsłych bokach zakończonych u dołu wolutami, zamkniętej łukiem nadwieszonym; ścianka od góry zwieńczona częściowo niepełnym belkowaniem. Owalne pole pośrodku zwieńczenia wypełnia obraz z przedstawieniem św. Floriana; po bokach ramy rozmieszczone główki anielskie i plakiety z dekoracją roślinną. Ponad obrazem, na tle gzymsu belkowania od góry zamykającego zwieńczenie, widoczny medalion z monogramem Chrystusa otoczony obłokami, na tle glorii promienistej.
Struktura retabulum malowana na kolor niebieski; profile, kolumny, ornamenty, detale złocone; figury oraz gloria złocone i srebrzone.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz wykonano w XIX wieku, jednak odwołano się do typu struktury wykształconej i z powodzeniem stosowanej w epoce nowożytnej: konstruując nastawę jednokondygnacjową, z większym obrazem w polu środkowym i mniejszym w zwieńczeniu. Ołtarz flankują kolumny, przed którymi stoją figury świętych, a szczyt wieńczy gloria promienista. Świadomy powrót do zarzuconych form barokowych, niekoniecznie polegający na wiernym powtórzeniu elementów i sposobów ich łączenia, czyni go dziełem neobarokowym. Ołtarz charakteryzuje spójna treść ideowa podkreślająca szczególne znacznie, jakie pracujący górnicy przywiązywali do niektórych świętych. W polu centralnym obraz przedstawiający moment odkrycia złóż soli przez św. Kingę, patronkę górników i wielicko-bocheńskiego ośrodka solnego, której kult rozwijał się od średniowiecza. W zwieńczeniu znajduje się wizerunek św. Floriana, który jest patronem strażaków chroniących i ratujących pracujących górników podczas pożarów, dawniej zdarzających się w kopalniach często i szczególnie niebezpiecznych. Na tle kolumn ustawiono figury dwóch świętych patronów Polski - św. Stanisława i św. Wojciecha, którzy towarzysząc św. Kindze mieli wpisać ją w poczet najważniejszych świętych. Ołtarz powstał w tym samym warsztacie, co symetrycznie ustawiony ołtarz Matki Boskiej Śnieżnej, którego strukturę powtarza. Można z dużą dozą prawdopodobieństwa przypuszczać, że oba są dziełem tego samego warsztatu. Ołtarz o bardzo podobnej strukturze znajduje się również w kościele p.w. św. Jana Chrzciciela w Dobczycach.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

Ołtarz został wykonany w 1852 roku i był fundacją górników wielickich. Jego struktura wykorzystuje, wciąż popularne w tym czasie na prowincji, wzory sztuki nowożytnej. Charakteryzuje go spójna treść ideowa, powstał w tym samym warsztacie, co symetrycznie ustawiony ołtarz Matki Boskiej Różańcowej.

Bibliografia

Kalwajtys Elżbieta, Ochniak Klementyna, "Kościół p.w. św. Klemensa w Wieliczce (architektura i wyposażenie)" , „Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych w Polsce” , s. 29-116
Duda Jadwiga, "Kościół pod wezwaniem świętego Klemensa" , [w:] "104. spotkanie z cyklu „Wieliczka-Wieliczanie” z serii: „Zabytki Wieliczki” (20): „Kościół pod wezwaniem świętego Klemensa”" 2006

Jak cytować?

Agata Felczyńska, "Ołtarz przytęczowy lewy św. Kunegundy (Kingi lub tzw. żeleźników)", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-przyteczowy-lewy-sw-kunegundy-kingi-lub-tzw-zeleznikow

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności