Ołtarz boczny północny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
olkuski
Gmina
Olkusz
Miejscowość
Gorenice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Krzeszowice
Parafia
Parafia Św. Mikołaja Biskupa
Tagi
snycerstwo barokowe snycerstwo wczesnobarokowe sztuka barokowa sztuka religijna sztuka XVII wieku wczesny barok
Miejsce przechowywania
kościół, nawa
Identyfikator
DZIELO/11399
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
trzecia ćwierć XVII wieku
Fundator
Krystyna Dembian (Dębińska)
Technika i materiał
drewno rzeźbione, polichromowane, złocone i srebrzone; techniki stolarskie
Autor noty katalogowej
Justyna Kuska
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Omawiany ołtarz powstał w trzeciej ćwierci XVII wieku (przed 1673) zapewne z fundacji Krystyny Dembian (Dembińskiej), wdowy po Karolu Szembeku – jednym z budowniczych-fundatorów gorenickiej świątyni.

Opis

Ołtarz przyścienny, architektoniczny, jednoosiowy, jednokondygnacyjny ze zwieńczeniem. Mensa prostopadłościenna z antepedium drewnianym o dekoracji geometrycznej. W jego centrum okrągła płycina z obrazem Matki Boskiej Bolesnej ujęta po bokach dwiema kolejnymi płycinami w kształcie leżącego prostokąta o wklęsłym krótszym boku. Retabulum na wysokim cokole dekorowanym płyciną wypełnioną ornamentem małżowinowo-chrząstkowym, ujęte dwiema złoconymi kolumnami kompozytowymi ustawionymi na wolutowych konsolach i wysuniętymi nieco przed lico ołtarza. Kolumny dźwigają odcinki wyłamanego belkowania z wydatnym gzymsem oraz fragmenty tympanonu zamkniętego łukiem odcinkowym. W zwieńczeniu płaskorzeźbiona, uskrzydlona główka anielska na tle łuku odcinkowego oraz powyżej płaskorzeźbione przedstawienie sceny Nauczania Marii w ośmiobocznej, złoconej ramie ujętej ażurową strukturą ze złoconego ornamentu małżowinowo-chrząstkowego; całość zwieńczona złoconym krzyżem o trójlistnie zamkniętych ramionach. W głównym polu ołtarza płycina w kształcie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem półokrągłym mieszcząca obraz Chrystusa w typie Ecce Homo w złoconej, profilowanej ramie. W przyłuczach dwie płaskorzeźbione, uskrzydlone główki anielskie. Ołtarz ujęty po bokach złoconymi, ażurowymi uszami utworzonymi z ornamentu małżowinowo-chrząstkowego. Na osi ustawione prostopadłościenne tabernakulum ujęte dwiema wolutami; na drzwiczkach malowany złotem kielich z hostią. Struktura ołtarza i tabernakulum polichromowana (w tym marmoryzowana) w odcieniach jasnej zieleni; detale elementów architektonicznych oraz ornamenty złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Obiekt został wzmiankowany przez księdza Jana Wiśniewskiego w „Historycznym opisie kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Olkuskiem” oraz w „Katalogu zabytków sztuki w Polsce”. Ołtarz posiada cechy wczesnobarokowe, o czym świadczy jednoprzestrzenna, statyczna forma architektoniczna oraz zastosowanie popularnego około połowy XVII wieku ornamentu małżowinowo-chrząstkowego. Powstał w trzeciej ćwierci XVII wieku (ok. 1673) zapewne z fundacji Krystyny Dembian (Dembińskiej), wdowy po Karolu Szembeku – jednym z budowniczych-fundatorów gorenickiej świątyni, która przy wsparciu swoich dwóch kolejnych mężów ukończyła budowę murowanego kościoła w Gorenicach. Dzieło stanowiło zapewne część sprawionego w tym czasie wyposażenia świątyni. Warto zwrócić uwagę na współczesne z ołtarzem tabernakulum o stosunkowo prostych formach. Obraz Chrystusa w typie Ecce Homo w głównym polu ołtarza jest późniejszy, powstał zapewne w drugiej połowie XIX lub na początku XX wieku.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Bardzo dobry, ołtarz prawdopodobnie został poddany konserwacji.

Streszczenie

Omawiany ołtarz powstał w trzeciej ćwierci XVII wieku (przed 1673) zapewne z fundacji Krystyny Dembian (Dembińskiej), wdowy po Karolu Szembeku – jednym z budowniczych-fundatorów gorenickiej świątyni. Posiada cechy wczesnobarokowe, o czym świadczy jego jednoprzestrzenna, statyczna forma architektoniczna oraz zastosowanie popularnego około połowy XVII wieku ornamentu małżowinowo-chrząstkowego. Warto zwrócić uwagę na współczesne z ołtarzem tabernakulum o stosunkowo prostych formach. Obraz Chrystusa w typie Ecce Homo w głównym polu ołtarza jest późniejszy, powstał na zapewne w drugiej połowie XIX lub na początku XX wieku.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Wiśniewski Jan, "Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Olkuskiem", Marjówka Opoczyńska 1933

Jak cytować?

Justyna Kuska, "Ołtarz boczny północny ", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-polnocny

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności