Męczeństwo św. Sebastiana

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wielicki
Gmina
Wieliczka
Miejscowość
Wieliczka
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Wieliczka
Parafia
Św. Sebastiana
Tagi
malarstwo barokowe malarstwo XVIII wieku
Miejsce przechowywania
ołtarz główny
Identyfikator
DZIELO/09059
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
lata pięćdziesiąte XVIII wieku (przed 1759)
Technika i materiał
olej na płótnie
Wymiary szczegółowe
Wysokość bez ramy – 190 cm
Szerokość bez ramy – 120 cm
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Obraz z przedstawieniem męczeństwa św. Sebastiana powstał jako główny wizerunek do ołtarza pod wezwaniem tego świętego najpewniej w tym samym czasie co retabulum, w latach pięćdziesiątych XVIII wieku. Obraz został wykonany przez Piotra Korneckiego, który z wykształcenia był malarzem i rzeźbiarzem. Obraz był odnawiany w 1903 roku. W 1997 roku przeszedł gruntowną konserwację.

Opis

Obraz w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem półkolistym nadwieszonym z uskokiem. W centrum kompozycji znajduje się św. Sebastian przywiązany do drzewa. Postać zwrócona jest w trzech czwartych w lewo, jej prawa ręka przywiązana jest wysoko do gałęzi, lewa z tyłu, za pniem drzewa. Ciało świętego na lekko ugiętych nogach opada bezwładnie. Jego twarz jest owalna, o młodzieńczych rysach, przymrużonych, migdałowatych oczach, dużym, lekko garbatym nosie oraz wąskich ustach. Okolona jest długimi jasnobrązowymi, kręconymi włosami opadającymi na ramiona. Ciało jest szczupłe, o delikatnie zarysowanej muskulaturze klatki piersiowej i ramion podkreślonej silnym światłocieniem, przebite jest czterema strzałami. Biodra świętego przepasane są białą, silnie drapowaną tkaniną, opadającą po jego bokach. Z tyłu na gałęziach zawieszony jest czerwony płaszcz opadający na ziemię, na który osuwa się ciało. W prawym dolnym rogu obrazu na ziemi leżą hełm, miecz, puklerz, łuk, kołczan ze strzałami oraz drapowana niebieska tkanina. Scena ukazana jest na tle pejzażu z zachmurzonym błękitno-żółtym niebem oraz z widocznymi po prawej stronie obrazu w oddali budynkami. Kolorystyka jasna, pastelowa, forma ciała i tkaniny wydobyte silnie skontrastowanym światłocieniem.

Zarys problematyki artystycznej

Obraz przedstawiający męczeństwa św. Sebastiana z ołtarza głównego w kościele w Wieliczce wzorowany jest na dziele o tym samym tytule z kościoła Najświętszej Panny Marii w Krakowie, którego wykonanie przypisywane jest Giovanniemu Battiście Pittoniemu. W obrazie wielickim za pierwowzorem została powtórzona niemal cała kompozycja, a więc układ ciała świętego przywiązanego w taki sam sposób do drzewa, tkanina oraz rynsztunek w rogu obrazu. Jakkolwiek poza ogólnym podobieństwem do wzoru detale uległy zróżnicowaniu. W wielickim obrazie ukazano inny niż na pierwowzorze układ nóg świętego, tkaniny oraz elementów rynsztunku. Podobnie przedstawiono w tle pejzaż z architekturą, którego nie ma na krakowskim obrazie.
Dzieło Pittoniego z kościoła Mariackiego stanowiło bardzo popularny wzór dla przedstawień męczeństwa św. Sebastiana w Małopolsce w drugiej połowie XVIII i pierwszej połowie XIX wieku. Obrazy na nim wzorowane znajdują się również w Staniątkach, Lachowicach i Modlnicy.
Beata Stec w opracowaniu historyczno-artystycznym w dokumentacji konserwatorskiej zasugerowała, że autorem wszystkich obrazów w ołtarzu głównym może być Piotr Kornecki, którego warsztat wykonał samo retabulum. Wszystkie trzy obrazy posiadają wspólne cechy formalne, dlatego można je przypisać jednemu artyście. Dzieła te w porównaniu z sygnowanymi przez Piotra Korneckiego obrazami w Bochni, wykazują ogromne podobieństwa. We wszystkich obrazach malarz stosował te same środki formalne, pojawił się typ twarzy o zbliżonych cechach anatomicznych postaci oraz w podobny sposób kształtowana była obficie drapowana tkanina, wydobyta silnym światłocieniem. Obrazy te zatem można przypisać Piotrowi Korneckiemu.
Święty Sebastian był żołnierzem, niektóre przekazy wspominają, że pełnił funkcję dowódcy w straży samego Dioklecjana. Pewnego razu sprzeciwił się cesarzowi w sprawie prześladowań chrześcijan, za co został przywiązany do drzewa i przeszyty strzałami. Ten moment męczeństwa świętego ilustruje omawiany obraz. Dalsze przekazy informują, że ciało na wpół żywego świętego odnalazła św. Irena i przywróciła go do zdrowia. Święty ponownie udał się do cesarza, aby przeciwstawić się prześladowaniom, za co został zatłuczony pałkami na śmierć. Święty Sebastian czczony jest jako orędownik w chorobach zakaźnych i epidemiach, dlatego uczyniono go patronem wotywnej świątyni wybudowanej po ustaniu zarazy w Wieliczce.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Delikatne zabrudzenia na całej powierzchni obrazu, miejscami drobne krakelury. Obraz był odnawiany w latach 1903 i 1997.

Streszczenie

Obraz z przedstawieniem męczeństwa św. Sebastiana powstał jako główny wizerunek do ołtarza pod tym samym wezwaniem i został wykonany zapewne razem z retabulum, w latach pięćdziesiątych XVIII wieku. Prawdopodobnie jego autorem jest Piotr Kornecki, który z wykształcenia był malarzem i rzeźbiarzem. Obraz męczeństwa św. Sebastiana wzorowany jest na dziele o tym samym tytule z kościoła Najświętszej Panny Marii w Krakowie, którego wykonanie przypisywane jest Giovanniemu Battiście Pittoniemu. Święty Sebastian czczony był jako orędownik w chorobach zakaźnych i epidemiach, dlatego uczyniono go patronem wotywnej świątyni wybudowanej po ustaniu zarazy w Wieliczce.

Bibliografia

Spiechowicz-Jędrys Agnieszka, "Wieliczka. Kościół pw. św. Sebastiana", Kraków 2011
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Gaczoł Andrzej, "Zabytki sztuki w Wieliczce" , [w:] "Wieliczka. Dzieje miasta (do roku 1990)" , red.Gawęda Stanisław, Jodłowski Antoni, Piotrowicz Józef , Kraków 1990 , s. 333-363
Bocheński Zbigniew, "Obrazy Giambattisty Pittoniego (1687-1767) w kościele N.P. Marji w Krakowie" , „Prace Komisji Historii Sztuki PAU” , s. 41-60
Zaleski Wincenty, "Święci na każdy dzień", Warszawa 1989

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Męczeństwo św. Sebastiana ", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/meczenstwo-sw-sebastiana-5

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności