Ołtarz główny Matki Boskiej Częstochowskiej

Województwo
ŚLĄSKIE
Powiat
żywiecki
Gmina
Ślemień
Miejscowość
Ślemień
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Sucha Beskidzka
Parafia
Narodzenia św. Jana Chrzciciela
Miejsce przechowywania
preziterium kaplicy na Jasnej Górce
Identyfikator
DZIELO/12713
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
między 1862 a 1866 rokiem
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie i rzeźbiarskie, polichromia, złocenie, srebrzenie
Wymiary podstawowe
szerokość – około 550 cm
wysokość – około 550 cm
Autor noty katalogowej
Agata Felczyńska
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ołtarz główny powstał podczas budowy kaplicy w latach 1862-1866. Znajduje się w nim słynąca łaskami kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej namalowana przez Błażeja Luksa z Częstochowy i ofiarowana w 1868 roku przez Franciszkę Witkowską, zasłaniana obrazem przedstawiającym Marię z rodzicami.

Opis

Nastawa ołtarzowa architektoniczna, jednoosiowa, jednokondygnacyjna, z bramkami, na cokole. Mensa skrzyniowa z dekorowanym antepedium. Nastawa na wysokim, pięciodzielnym cokole, którego druga i czwarta część są wysunięte do przodu. Pole główne ujęte parą pilastrów za dwiema parami kolumn dekorowanych do jednej trzeciej wysokości motywami złożonymi z ornamentów roślinnych z kaboszonami pośrodku, o kapitelach kompozytowych, dźwigających imposty i gzyms wyłamany do przodu. Środkowa para wysunięta przed lico ołtarza, zwieńczona trójkątnym przyczółkiem z kartuszem herbowym utworzonym z małżowiny z monogramem maryjnym pośrodku. Pole główne z obrazem Marii z rodzicami wymiennie z wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej i Matki Boskiej Fatimskiej w szerokiej, ażurowej, złoconej ramie.
Zwieńczenie przyjmuje kształt glorii promienistej, w której centrum znajduje się gołębica w otoczeniu obłoków adorowana przez dwa anioły wspierające się na belkowaniu; na zewnętrznych fragmentach belkowania wazony płomieniste.
Na bramkach przeprutych łukiem podkowiastym i zwieńczonych trójkątnym przyczółkiem posadowione na cokołach figury św. Kazimierza po lewej i św. Jana z Kęt po prawej.
Nastawa marmoryzowana na kolor szary, płyciny na kolor beżowy, kolumny i niektóre detale na bordowo, większość detali ornamentyki złocona. Polichromia rzeźby w partiach ciała naturalistyczna.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz główny kaplicy Narodzenia Najświętszej Marii Panny został oparty na schemacie aediculi, w której dwie pary kolumn na wysokich cokołach podtrzymują wyłamujące się belkowanie dźwigające przyczółek i flankują prostokątny obraz. Kolumny wewnętrzne zostały znacząco wysunięte do przodu. Opisany schemat kompozycyjny ma włoskie pochodzenie. Występuje w bardziej rozbudowanych ołtarzach rzymskich kościołów, m.in. w kościele S. Agostino, którego retabulum powstało zapewne według projektu Orazia Torrianiego. Schemat pojawiał się w polskiej sztuce XVII wieku, w ołtarzu głównym katedry wawelskiej, który stał się wzorem dla wyposażenia kościołów zlokalizowanych w mniejszych miejscowościach, np. dla ołtarza głównego kościoła w Bolechowicach. W Ślemieniu pojawia się dziewiętnastowieczne nawiązanie do tej tradycji. Ołtarz ma czytelną strukturę, jest bogato dekorowany i zróżnicowany kolorystycznie. Świadomie nawiązano tu do najlepszych wzorów sztuki baroku, co czyni go dobrej klasy dziełem neobarokowym.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

Ołtarz główny kaplicy Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Ślemieniu został wykonany w czasie budowy tejże między rokiem 1862 a 1866. Strukturą i kolorystyką nawiązuje do rzymskich wzorów doby baroku, co czyni go interesującym dziełem neobarokowym.

Bibliografia

Augustynek Tadeusz , "Zarys dziejów parafii i kościołów w 150-lecie konsekracji kościoła parafialnego w Ślemieniu. 1860-2010", Kraków 2010
Karpowicz Mariusz, "Barok w Polsce", Warszawa 1988
Czyżewski Krzysztof, "Biskupa Piotra Gembickiego dary i fundacje artystyczne dla katedry krakowskiej " , [w:] "Katedra krakowska w czasach nowożytnych (XVI-XVIII w.)" , red.Nowacki Dariusz , Kraków 1999

Jak cytować?

Agata Felczyńska, "Ołtarz główny Matki Boskiej Częstochowskiej", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-glowny-matki-boskiej-czestochowskiej

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności