Św. Stanisław Kostka oraz św. Stefan

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
suski
Gmina
Budzów
Miejscowość
Budzów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Sułkowice
Parafia
Parafia Matki Boskiej Pocieszenia
Tagi
feretron malarstwo XX wieku św. Stanisław Kostka św. Stefan
Miejsce przechowywania
nawa
Identyfikator
DZIELO/13275
Kategoria
feretron
Ilość
1
Czas powstania
pierwsza ćwierć XX wieku
Technika i materiał
drewno, cięte, rzeźbione, polichromowane, złocone; olej na blasze
Wymiary podstawowe
szerokość – 78 cm
wysokość – 165 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Feretron wykonany w pierwszej ćwierci XX wieku. Prawdopodobnie należał do któregoś z licznych bractw religijnych, stowarzyszonych przy kościele Matki Boskiej Pocieszenia w Budzowie.

Opis

Feretron dwustronny z obrazami św. Stanisława Kostki oraz św. Stefana wsparty na dwóch nóżkach, na cokole, flankowany parą wysokich sterczyn, zakończonych kwiatonami. Obrazy ujęte profilowaną ramą zamkniętą oślim łukiem przechodzącym w sterczynę z zatkniętym na szczycie krzyżem. Partia cokołu zaopatrzona w otwory na drążki do noszenia, zdobiona wicią winnej latorośli; zwieńczenie dekorowane wicią stylizowanego i schnącego akantu.

Święty Stanisław Kostka ukazany w postawie stojącej, w półpostaci, delikatnie zwrócony w prawo z Dzieciątkiem Jezus na rękach. Święty ubrany w habit jezuicki. Twarz młodzieńcza, z przymkniętymi oczami, długim i wąskim nosem, okolona ciemnymi i krótkimi włosami. Dzieciątko Jezus zwrócone trzy czwarte w lewo, ukazane w pozycji siedzącej, z rękami skrzyżowanymi na piersi; ubrane w białą i długą sukienkę z długimi rękawami. W zwieńczeniu obrazu cztery, uskrzydlone główki anielskie. Tło jednolite, błękitne. Wokół głów św. Stanisława i Dzieciątka świetliste otoki.

Po drugiej stronie feretronu obraz z przedstawieniem św. Stefana adorującego Matkę Boską z Dzieciątkiem. Matka Boska ukazana w lewym narożu obrazu w pozycji siedzącej na wysokim, wielostopniowym tronie w chmurze obłoków, zwrócona trzy czwarte w lewo, z Dzieciątkiem Jezus na lewym ręku, z berłem w prawym, z głową pochyloną ku Dzieciątku. Ubrana w różową suknię z długimi rękawami oraz zielony płaszcz, spięty pod szyją, na głowie ma założoną złotą koronę w typie otwartym. Dzieciątko ukazane frontalnie, w pozycji siedzącej, z jabłkiem królewskim w lewej dłoni, prawą czyniące gest błogosławieństwa. Święty Stefan, ukazany z lewego półprofilu, zwrócony w stronę Matki Boskiej, w pozycji klęczącej, rękami unoszący czerwoną poduszkę, na której ułożone są: berło, jabłko i korona w typie zamkniętym z przekrzywionym krzyżykiem. Święty ubrany jest w zieloną szatę spodnią z długimi rękawami oraz czerwony płaszcz z białą podszewką. Twarz podłużna, okolona spiczastą brodą oraz średniej długości włosami, zasłaniającymi uszy. Całość ukazana we wnętrzu architektonicznym, w prawym górnym narożu trzy uskrzydlone główki aniołków.

Struktura feretronu złocona, detale w kolorze czerwonym.

Zarys problematyki artystycznej

Feretron to obraz lub rzeźba umieszczone w ozdobnej ramie, z podstawą zaopatrzoną w otwory na drążki do noszenia podczas procesji. Zygmunt Gloger w „Encyklopedii staropolskiej” pochodzenie słowa „feretron” czy „feretrum” wywodził ze starożytnego Rzymu, gdzie określało posągi niesione w pochodach triumfalnych. Jedna z pierwszych procesji chrześcijańskich z niesieniem wizerunku odbyła się w 590 roku, kiedy w Rzymie zapanowała epidemia tyfusu. Papież Grzegorz I Wielki zarządził w siedmiu kościołach Rzymu odprawienie nabożeństw suplikacyjnych, tzn. błagalnych. Nabożeństwa te były połączone z procesjami, w czasie których niesiono obraz Matki Boskiej.

Struktura feretronu z kościoła w Budzowie wykonana jest w stylu neogotyckim, czym nawiązuje do wystroju całej świątyni (ołtarzy i ambony). Posiada charakterystyczne dla tego stylu formy, m.in. sterczyny zwieńczone kwiatonami oraz zwieńczenia obrazów zakończone w łuk zwany oślim grzbietem, który popularny był w Małopolsce na przełomie XV i XVI wieku. Święty Stefan, król węgierski przedstawiony na obrazie umieszczonym w feretronie został ukazany z typowym dla niego atrybutem: koroną, która podobnie jak w herbie Węgier ma bizantyński kształt i przekrzywiony krzyżyk. Po drugiej stronie feretronu ukazano św. Stanisława Kostkę, patrona Polski i młodzieży, w stroju jezuity oraz z Dzieciątkiem Jezus na rękach.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

Feretron dwustronny w stylu neogotyckim z obrazami św. Stanisława Kostki oraz św. Stefana umieszczonymi w neogotyckiej oprawie. Święty Stefan, król węgierski przedstawiony na obrazie został ukazany z typowym dla niego atrybutem: koroną, która podobnie jak w herbie Węgier ma bizantyński kształt i przekrzywiony krzyżyk.

Bibliografia

Maria Bartnik Józef, Storożyńska Ewa , "Matka Boża Łaskawa a Cud nad Wisłą. Dzieje kultu i łaski", Warszawa 2011
Gloger Zygmunt, "Encyklopedia staropolska ilustrowana, t. 2", Warszawa 1901
Janicka-Krzywda Urszula , "Patron – atrybut – symbol", Poznań 1993

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maria Działo, "Św. Stanisław Kostka oraz św. Stefan", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-stanislaw-kostka-oraz-sw-stefan

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności