Stanisław św. Kostka

Data urodzenia
1550
Miejsce urodzenia
Rostków
Data śmierci
15 sierpnia 1568
Miejsce śmierci
Rzym
Autor opracowania
Paulina Kluz

Biogram

Stanisław Kostka urodził się w 1550 roku i był synem Jana Kostki kasztelana zakroczymskiego i Małgorzaty z Kryskich z Drobina. Jego pierwszym pedagogiem był Jan Biliński, który uczył go później w Wiedniu. W 1564 roku Stanisław razem z bratem Pawłem został wysłany na naukę do cesarskiego gimnazjum jezuitów w Wiedniu. Przez trzy lata studiował nauki wyzwolone (artes liberales). W 1565 roku Stanisław zapadł w ciężką chorobę, podczas której doznał wizji mistycznej, a później został cudownie uleczony. Wbrew woli rodziców postanowił wówczas wstąpić do Towarzystwa Jezusowego. 10 sierpnia 1567 w tajemnicy opuścił Wiedeń, by wstąpić do jezuitów w innej prowincji zakonu. Jego brat i wychowawca wszczęli za nim pościg. Stanisław udał się wpierw do Augsburga, później do Dylingi, aby spotkać się z Piotrem Kanizjuszem i prosić go o przyjęcie do zakonu. Nie uzyskał zgody, ale odesłano go do Rzymu z dwoma młodymi zakonnikami, aby władze zakonne podjęły ostateczną decyzję. Tam 17-letni Stanisław został przyjęty do Towarzystwa Jezusowego 28 października 1567 za zgodą Franciszka Borgiasza. W nowicjacie złożył pierwsze śluby zakonne. Niedługo potem stan jego zdrowia znacznie się pogorszył i znów poważnie zachorował. Stanisław zmarł w święto Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny 15 sierpnia 1568 w opinii świętości. Został pochowany w kościele San Andrea al Quirinale w Rzymie.
Początkowy kult Stanisława rozwijał się wśród braci, a szczególnie nowicjuszy zakonu, czego następstwem była jego popularność wśród świeckich. W 1602 roku papież Klemens VIII nazwał go błogosławionym. Staraniem Andrzeja Opalińskiego i księżnej Eleonory z Orsinich Sforzy Paweł V zezwolił na umieszczenie wizerunku Stanisława w kościele San Andrea al Quirinale razem z lampą i tablicami wotywnymi, co zostało uznane za akt beatyfikacji. 16 sierpnia 1670 papież Klemens X zezwolił na odprawianie mszy i odmawianie pacierzy kapłańskich o bł. Stanisławie w Polsce oraz w domach Towarzystwa Jezusowego. W styczniu 1674 roku tenże papież ogłosił Stanisława Kostkę jednym z patronów Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego. W końcu Stanisław został kanonizowany 31 grudnia 1726 przez Benedykta XIII. Jego kult szerzony od XVII wieku przez jezuitów zyskał charakter międzynarodowy, gdyż Kostka znany był w Hiszpanii i w krajach Ameryki Łacińskiej. Podobnie w Polsce czczony był od XVII wieku w rodzinnych stronach (Rostków) i w polskich placówkach zakonnych jezuitów. Nabożeństwo do niego rozwijało się aż do kasaty Towarzystwa w 1773 roku. W XIX wieku nastąpił wyraźny regres, ale w dwudziestoleciu międzywojennym powołano Zjednoczone Stowarzyszenie Młodzieży Polskiej, które propagowało jego kult, m.in. dzięki nowo opracowanym tekstom modlitw i nowenn. W 1926 roku arcybiskup Nowowiejski umieścił relikwie św. Stanisława w kościele w rodzinnym Rostkowie. Głównymi ośrodkami kultu św. Stanisława Kostki były sanktuaria w Rostkowie, w Wiedniu, jak również w Rzymie, gdzie w klasztorze Jezuitów przy kościele San Andrea al Quirinale znajduje się poświęcona mu kaplica (pokój, w którym zmarł). Wiele nowicjatów i szkół jezuickich na całym świecie czciło Kostkę jako swego patrona. W 1962 roku papież Jan XXIII ogłosił Stanisława patronem Polski, a w 1967 roku został patronem diecezji płockiej.

W ikonografii Stanisław Kostka ukazywany jest jako modlący się młodzieniec, najczęściej w stroju jezuickim. Jego częstymi atrybutami są krucyfiks, gałązka lilii i różaniec. Najstarsze, niezachowane już wizerunki Kostki pojawiły się jeszcze przed jego śmiercią. Natomiast najliczniejsze pochodzą z okresu po beatyfikacji i kanonizacji, głównie z XVIII i XIX wieku i znajdowały się zazwyczaj w kościołach jezuickich. Większość przedstawień ilustruje mistyczne wizje Stanisława Kostki, które miały miejsce podczas jego choroby w Wiedniu. W pierwszej z nich przyszła do niego św. Barbara z dwoma aniołami, aby dać mu Komunię Świętą. W kolejnej ukazała mu się Matka Boska, przekazując Stanisławowi w ramiona Dzieciątko Jezus i dając polecenie, aby wstąpił do Towarzystwa Jezusowego. W ikonografii przedstawiany jest zatem w scenach komunii anielskiej lub komunii otrzymywanej od św. Barbary, wizji Matki Boskiej z Dzieciątkiem lub często z samym Dzieciątkiem Jezus w ramionach. Czasem wyobrażano epizody z jego dzieciństwa i młodości. Pojawiał się również w kompozycjach wielofigurowych w towarzystwie innych świętych jezuickich. Najczęściej kopiowanym wizerunkiem św. Stanisława Kostki był portret znajdujący się w kaplicy położonej w klasztorze Jezuitów przy kościele San Andrea al Quirinale w Rzymie. Znajduje się tam również cykl przedstawień z jego życia.

Bibliografia

Bońkowski Stanisław, "Święty Stanisław Kostka", Płock 1986
Bońkowski Stanisław, Majkowski Józef, "Stanisław Kostka" , [w:] "Nasi święci. Polski słownik hagiograficzny" , red.Witkowska Aleksandra , Poznań 1995 , s. 502-514

Dzieła związane z osobą

Św. Stanisław Kostka, Parafia Św. Michała Archanioła, Zebrzydowice, obraz
Św. Stanisław Kostka, Parafia Opieki Matki Boskiej, Zabierzów Bocheński, witraż
Św. Stanisław Kostka oraz Anioł Stróż, Parafia Św. Mikołaja, Czulice , feretron
Św. Stanisław Kostka, Parafia Najświętszej Marii Panny Królowej Polski, Stróża, obraz
Św. Stanisław Kostka, Parafia Parafia Matki Boskiej Częstochowskiej , Gorzków, obraz
Św. Stanisław Kostka, Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, Niegowić, obraz
Św. Stanisław Kostka, Parafia Parafia św. Klemensa , Trzemeśnia, obraz
Św. Stanisław Kostka, Parafia Parafia Wszystkich Świętych, Zakliczyn, obraz
Św. Stanisław Kostka oraz św. Stefan, Parafia Parafia Matki Boskiej Pocieszenia, Budzów, feretron
Komunia anielska św. Stanisława Kostki, Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego, Wysiołek Luborzycki, obraz
Św. Stanisław Kostka z Dzieciątkiem i Matką Boską, Parafia Parafia Św. Apostołów Piotra i Pawła, Bodzanów, obraz
Św. Stanisław Kostka, Zawoja, obraz
Komunia anielska św. Stanisława Kostki, Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny, Gdów, obraz
Polichromia ścienna, Parafia Parafia św. Klemensa , Trzemeśnia, polichromia ścienna
Św. Stanisław Kostka, Parafia Przemienienia Pańskiego, Jabłonka, witraż
Polichromia ścienna, Parafia Parafia Św. Apostołów Piotra i Pawła, Bodzanów, polichromia ścienna
Adoracja obrazu Misericordia Domini przez polskich świętych, Parafia Parafia Św. Jakuba Apostoła, Raciechowice, obraz

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Stanisław św. Kostka ", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/ludzie/stanislaw-sw-kostka

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności