Św. Anna Samotrzeć

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Zielonki
Miejscowość
Zielonki
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Kraków Krowodrza
Parafia
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
malarstwo XVIII wieku św. Anna Samotrzeć
Miejsce przechowywania
południowa ściana nawy
Identyfikator
DZIELO/25262
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
przed 1748 rokiem
Technika i materiał
olej na płótnie
Wymiary podstawowe
szerokość – 105 cm
wysokość – 175 cm
Wymiary szczegółowe
Wysokość bez ramy – 152 cm
Szerokość bez ramy – 81 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Pierwotnie obraz znajdował się w ołtarzu bocznym, brackim, przy północnej ścianie arkady tęczowej kościoła. Ołtarz powstał przed 1748 rokiem, gdyż w tym roku był wzmiankowany w aktach wizytacji biskupiej, gdzie opisano go jako nowo wybudowany („de novo constructum et depictum”) i z wizerunkiem św. Anny, który zapewne powstał w podobnym czasie. W drugiej połowie XX wieku w ołtarzu zamontowano nowy obraz główny, a obraz św. Anny zawieszono na ścianie południowej kościoła.

Opis

Obraz w kształcie stojącego prostokąta, zamknięty półkoliście z przedstawieniem św. Anny Samotrzeć. W centrum kompozycji ukazane zostały w pozycji siedzącej: po prawej św. Anna na czerwonym krześle, a po lewej Matka Boska z Dzieciątkiem Jezus, siedzącymi na zielonym tronie. Obie kobiety zwrócone są ku sobie. Święta Anna delikatnie pochyla się w stronę Dzieciątka i prawą ręką ujmuje je za lewą rączkę. Święta ma szczupłą twarz o starczych rysach, oczach podkreślonych cieniami i długim nosie. Ubrana jest w zieloną suknię oraz czerwony płaszcz zarzucony na plecy i kolana; na głowie ma biały welon, a wokół niej świetlisty nimb. Po lewej stronie Maria obejmuje obiema rękami Dzieciątko. Twarz pełna o bardzo jasnej karnacji, dużych oczach, długim nosie, drobnych ustach i z zaznaczonym wyraźnie podbródkiem; włosy brązowe, upięte z tyłu głowy, wokół której świetlisty nimb. Ubrana jest w czerwoną suknię oraz przerzucony przez ramiona i spływający na plecy niebieski płaszcz oraz biały welon na głowie. Dzieciątko ukazane frontalnie, półleżące z lewą nóżką delikatnie uniesioną, lewą ręką ujmuje dłoń św. Anny, a w prawej trzyma krzyż. Twarz owalna o delikatnych rysach, włosy krótkie i kędzierzawe, wokół głowy ma świetlisty nimb. Przewiązany jest w biodrach białą tkaniną. W górnej części kompozycji znajduje się gołębica Ducha Świętego z rozpostartymi szeroko skrzydłami na tle złotego nieba. W tle obrazu skłębione, ciemne obłoki. Po lewej stronie kompozycji fragment ciemnej, podwieszonej kotary. Kolorystyka ciemnobrunatna o intensywnych kolorach szat. Rama drewniana, profilowana, złocona.

Zarys problematyki artystycznej

Obraz powstał przed 1748 rokiem, niestety nie jest znany jego autor. Ikonografia św. Anny Samotrzeć ukazującej św. Annę z Marią i Dzieciątkiem Jezus pojawiła się na przełomie XIII i XIV wieku w sztuce bizantyńskiej, gdzie początkowo trzy osoby święte były umieszczone w suprapozycji, tzn. jedna powyżej drugiej. Ujęcie widoczne na omawianym dziele, na którym Maria i Anna siedzą obok siebie, a Maria trzyma na kolanach Dzieciątko, wykształciło się w późnym średniowieczu, w sztuce powstającej na północ od Alp. Jego genezę można wiązać z powszechnym w tym regionie dążeniem do realizmu przedstawień. Dzieciątko trzymane przez Marię i zwrócone w stronę św. Anny stanowi centrum kompozycji i zarazem postać pozostającą w kontakcie z obiema kobietami.

Streszczenie

Obraz św. Anny Samotrzeć powstał przed 1748 rokiem w nieznanym warsztacie malarskim. Pierwotnie znajdował się w ołtarzu bocznym. Obecnie jest zawieszony na południowej ścianie kościoła.

Bibliografia

"Lexikon der christlichen Ikonographie", Rom-Freiburg-Basel-Wien 1970
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Maria Działo, "Św. Anna Samotrzeć", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-anna-samotrzec-5

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności