Ołtarz przytęczowy prawy św. Józefa

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Nowy Targ
Miejscowość
Łopuszna
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niedzica
Parafia
Świętej Trójcy
Tagi
ołtarz boczny sztuka barokowa
Miejsce przechowywania
Prawa strona nawy głównej
Identyfikator
DZIELO/03779
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
pierwsza połowa XVIII wieku
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie, snycerskie i rzeźbiarskie, polichromia, złocenie
Autor noty katalogowej
Agata Felczyńska
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Dzieje zabytku nie są znane.

Opis

Ołtarz architektoniczny, jednokondygnacyjny, jednoosiowy, ze zwieńczeniem i drewnianą, sarkofagową mensą z kamiennym portatylem. Na mensie ołtarza kremowe tabernakulum w formie prostopadłościennej szafki, ujęte parą korynckich, złoconych półkolumienek, stojących na wyłamującym się, zdwojonym cokoliku, wspierających silnie wysunięty gzyms wieńczący. Drzwiczki w kształcie stojącego prostokąta, z prostokątną płyciną zwieńczoną łukiem półkolistym, zdobioną płaskorzeźbionym motywem kielicha, hostii, kłosów zboża i winnych gron. Retabulum na cokole, ujęte parą pilastrów korynckich, z kanelurowaniem do połowy trzonu i parą filarów na tle których ustawiona jest para kolumn akantowych o spiralnie skręconych trzonach. Podpory wspierają wyłamujące się ponad nimi belkowanie o wysuniętym gzymsie. Zwieńczenie w formie stojącego owalu ujętego ażurową, akantową ramą, flankowane przerwanym, wklęsło wypukłym przyczółkiem. Dolne naroża antepedium zdobione motywem lwiej łapy ujętej parą wolut, z liściem akantu w zwieńczeniu. Pola cokołu, dolna partia pola środkowego i pola wewnątrz wnęki oraz fryz retabulum zdobiony motywem wici akantowej. Na trzonach kolumn retabulum spiralnie oplatająca je wić roślinna. Część środkowa retabulum ujęta parą ażurowych, akantowych uszaków. Pole środkowe w formie wnęki w kształcie stojącego prostokąta z przedstawieniem Najświętszego Serca Jezusa (druk) i obrazem św. Józefa (XX w.) na zasuwie. W zwieńczeniu pole obrazowe w kształcie stojącego owalu z przedstawieniem św. Jana Nepomucena. Na gzymsie przyczółka para siedzących aniołków. Kolorystyka struktury ołtarza w odcieniach szarości i czerwieni; ornamentyka i fragmenty detali architektonicznych złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Większość badaczy zgadza się, że ołtarz powstał między 1700 a 1750 rokiem. Jego forma wykorzystuje wyraźnie rozwiązania sztuki baroku. Sporządzono strukturę wykształconą w epoce nowożytnej, konstruując nastawę jednokondygnacyjną, z obrazem w polu środkowym pierwszej kondygnacji i mniejszym w zwieńczeniu. Ołtarz flankują kolumny, a zwieńczenie wypełnia gloria promienista. Struktura jest płaska, ale za to bardzo ozdobna, wypełniona ogromną liczną złoconych motywów ornamentalnych pokrywających niemal każdą wolną przestrzeń. Autor ołtarza wzorował się na barokowych rozwiązaniach, dopasowując wielkość i budowę struktury do wnętrza niewielkiego, drewnianego kościoła.
Jednak przez niektórych (Hanna Pieńkowska i Tadeusz Staich) barokowe pochodzenie dzieła podawane jest w wątpliwość. Twierdzą oni, że ołtarz jest dziełem dziewiętnastowiecznym, świetnie imitującym barokowy wzór.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

Badacze nie są zgodni co do tego, czy ołtarz powstał w pierwszej połowie XVIII czy w XIX wieku. Jednak jego forma wykorzystuje wyraźnie rozwiązania sztuki baroku. Sporządzono strukturę wykształconą w epoce nowożytnej, konstruując nastawę jednokondygnacyjną, z obrazem w polu środkowym pierwszej kondygnacji i mniejszym w zwieńczeniu.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Michniewski Artur, Michniewska Magdalena, Duda Marta, Wypych Sebastian, "Kościoły drewniane Karpat. Polska i Słowacja", Pruszków 2006
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Szydłowski Tadeusz, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, cz. 3: Województwo krakowskie, t. 1, z. 1: Powiat nowotarski", Warszawa 1938
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły Niżnego Podhala", Kraków 2004
Muzyk Zbigniew, "Drewniane kościoły od Tatr po Gorce", Nowy Sącz 2003
Apostoł Stanisław, "Szlak Gotycki. Nowy Targ-Kieżmark-Nowy Targ", Nowy Targ 2003
Kornecki Marian, "Gotyckie kościoły drewniane na Podhalu", Kraków 1987
Janicka-Krzywda Urszula, "Zabytkowe kościoły Orawy, Spisza, Podhala, Gorców i Pienin", Kraków 1987

Jak cytować?

Agata Felczyńska , "Ołtarz przytęczowy prawy św. Józefa", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-przyteczowy-prawy-sw-jozefa

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności