Ołtarz boczny południowy

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
oświęcimski
Gmina
Zator
Miejscowość
Graboszyce
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Zator
Parafia
Św. Andrzeja Apostoła
Tagi
Matka Boska Różańcowa ołtarz boczny
Miejsce przechowywania
kościół
Identyfikator
DZIELO/01671
Kategoria
ołtarz
Czas powstania
pierwsza połowa XVIII wieku
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie, snycerskie, rzeźbiarskie, polichromowanie, złocenie, marmoryzacja, laserunek
Wymiary podstawowe
szerokość – 200 cm
wysokość – 430 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ksiądz Franciszek Malecki po objęciu probostwa w Graboszycach w 1792 roku tak opisał stan kościoła i znajdujące się w nim ołtarze: „We wnętrzu ołtarze pomalowane na biało, pozłacane. Nad wejściem za główny ołtarz z obu stron figury aniołów. W ołtarzu po lewej stronie obraz Trójcy Świętej, a po prawej św. Tekli. Ołtarze na marmurowych portalitach […]”. Pierwszy obraz Trójcy Świętej do ołtarza bocznego (stojącego po drugiej stronie nawy) pojawił się zapewne wraz z założeniem Bractwa Koronki Trójcy Świętej w Graboszycach, o którym wzmiankowano w kronice parafialnej w 1733 roku, gdy wdowa po właścicielu dworu Stanisławie Russockim z Brzezia, Anna Russocka w związku z założeniem bractwa ofiarowała na rzecz kościoła zapis. Obecnie obraz Trójcy Świętej, nowszy z 1887 roku, znajduje się w ołtarzu po drugiej stronie nawy, a umieszczona w nim również płaskorzeźba św. Tekli w zwieńczeniu, świadczy o zamianie obrazów w ciągu dziejów. Pierwotnie w zwieńczeniu ołtarza znajdowały się figury aniołów, które zostały niestety skradzione w 2001 roku.

Opis

Ołtarz przyścienny, architektoniczny, jednokondygnacyjny, jednoosiowy ze zwieńczeniem. Mensa prostopadłościenna, drewniana, ustawiona na cokole, zamknięta profilowanym gzymsem. Antepedium zdobione malowaną płyciną w kształcie leżącego prostokąta o wklęsłych narożach i zryzalitowanym górnym i dolnym boku. W polu monogram IHS otoczony wieńcem z kłosów zbóż. Tło jasnoniebieskie, fakturowane w ciemnoszare plamki. Nastawa ołtarzowa ustawiona na niskim cokole o wysuniętych do przodu impostach, na których ustawiona jest para kolumn, wspierających przerwane belkowanie i wolutowy przyczółek. Pośrodku w ramie ozdobionej płaskorzeźbionymi liśćmi obraz Matki Boskiej Różańcowej w kształcie stojącego prostokąta, zamkniętego łukiem wklęsło-wypukłym z uskokami. Po bokach obrazu zwisy z kamapnul. Fryz dekorowany liśćmi akantu i rozetkami. Na tle kolumn prostokątne płyciny. W zwieńczeniu monogram maryjny na tle promienistej glorii z czterema uskrzydlonymi główkami anielskimi. Po bokach ołtarza akantowe uszy, przeplecione karbowaną wstęgą. Imposty w partii cokołu zdobione płycinami w kształcie niewielkich prostokątów, wypełnionych liśćmi akantu. Struktura malowana na kolor ciemnoniebieski i fakturowana w szare plamki, trzony kolumn marmoryzowane na kolor zielono-beżowy, profilowania na kolor bordowy, detale i ornamentyka złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz boczny w kościele w Graboszycach powstał w pierwszej połowie XVIII wieku. Reprezentuje typ aediculowy, czyli jednoosiowej nastawy, ujętej parą podpór dźwigających belkowanie z promienistą glorią w zwieńczeniu. Stanowi przykład jednego z najbardziej popularnych typów retabulum w XVIII wieku w Europie, najczęściej stosowanych do ołtarzy bocznych, skromniejszych od ołtarza głównego. Razem z drugim ołtarzem bocznym powstał w nieznanym warsztacie. Obecnie w polu głównym umieszczony jest obraz Matki Boskiej Różańcowej ze świętymi dominikańskimi.

Streszczenie

Ołtarz boczny w kościele w Graboszycach powstał w pierwszej połowie XVIII wieku. Reprezentuje typ aediculowy, czyli jednoosiowej nastawy, ujętej parą podpór dźwigających belkowanie z promienistą glorią w zwieńczeniu. Obecnie w polu głównym umieszczony jest obraz Matki Boskiej Różańcowej ze świętymi dominikańskimi.

Bibliografia

Siemionow Aleksy, "Ziemia wadowicka. Monografia turystyczno-krajoznawcza", 1984
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953

Jak cytować?

Maria Działo, "Ołtarz boczny południowy", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-poludniowy-9

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności