Matka Boska Niepokalanie Poczęta (Matka Boska Gdowska)

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wielicki
Gmina
Gdów
Miejscowość
Gdów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niegowić
Parafia
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Kościół
Narodzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
gołębica Ducha Świętego malarstwo XVIII wieku Matka Boska Niepokalanie Poczęta
Miejsce przechowywania
ołtarz główny Najświętszej Marii Panny
Identyfikator
DZIELO/01339
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
pierwsza połowa XVIII wieku
Technika i materiał
olej na drewnie
Wymiary szczegółowe
Wysokość bez ramy – 250 cm
Szerokość bez ramy – 130 cm
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

W 1705 roku podczas pożaru kościoła spłonął cudowny wizerunek Matki Boskiej Gdowskiej z XIV wieku. Po tym zdarzeniu, w pierwszej połowie XVIII wieku wykonano kolejny obraz maryjny, który do dziś znajduje się w ołtarzu głównym. W 1904 roku w kronice parafialnej zapisano, iż ksiądz Michał Kolor w okresie swojego probostwa (1888-1904) „ze spadku swego przeznaczył 1000 koron na odnowienie wielkiego ołtarza i obrazu Matki Boskiej”. W 1905 roku ponownie go odmalowano za sumę 260 koron oraz pozłocono aniołki i koronę nad nim kosztem 80 koron. Przez okres pierwszej wojny światowej obraz był schowany w krypcie pod łukiem tęczowym przez ówczesnego proboszcza Jana Smołkę. W 1918 roku „odnowiono Obraz N. Maryi Panny i sprawiono sukienkę srebrną i pozłacaną na ten obraz ze srebrnych i złotych monet, które parafianie skrzętnie składali jako dar dziękczynny za opieke Matki Bokiej. Robota sukienki kosztowala 4.000 koron”. Obraz był konserwowany razem z ołtarzem głównym i wyposażeniem kościoła w latach 1976-1979 i w 1998 roku. Wizerunek został ukoronowany 12 września 1999 przez kardynała Franciszka Macharskiego. W 2013 roku sukienka wraz z koroną zostały skradzione.

Opis

Obraz w formie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem nadwieszonym z uskokiem. W centrum postać Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej stojącej na półksiężycu i kuli z wężem sięgającym po owoc. Maria ukazana frontalnie, z głową skierowaną w prawo, w kontrapoście, z dłońmi złożonymi w geście modlitwy. Twarz ma rozświetloną, pełną, o delikatnie malowanych rysach, z oczami zwróconymi ku górze, długim nosem i małymi, pełnymi ustami. Włosy długie, falowane, opadają na plecy. Postać ubrana w białą suknię, przewiązaną w talii fioletową szarfą oraz z jasnobrązową szafą u szyi. Zielononiebieski płaszcz z fioletowym podbiciem zarzucony na ramiona otacza postać z przodu. Tkanina delikatnie drapowana, układa się w swobodnie opadające fałdy, z lekko rozwianymi fragmentami. Postać ukazana na tle rozświetlonego nieba w odcieniach ochry, otoczona obłokami z uskrzydlonymi główkami anielskimi. Nad jej głową nadlatująca gołębica Ducha Świętego i wieniec z 12 gwiazd. U spodu kompozycji w dolnych narożach przedstawienie pejzażu z architekturą, po lewej stronie ze słońcem, po prawej z księżycem. Kolorystyka stonowana, nienasycona, z przewagą ochry, błękitu oraz bieli.

Zarys problematyki artystycznej

W literaturze powtarzana jest informacja, że omawiany obraz jest kopią dawnego wizerunku z XIV wieku, który spalił się w pożarze kościoła w 1705 roku. Obraz znajdujący się dziś w ołtarzu głównym przedstawia Matkę Boską Niepokalanie Poczętą w typie samodzielnego wizerunku Marii, zwanym „Immaculata idealna”, który wykształcił się dopiero w XVII wieku. Omawiane dzieło nie mogło zatem naśladować poprzedniego z XIV wieku, jest to natomiast kolejny wizerunek maryjny zastępujący zniszczony w pożarze obraz, przedstawiający typ niezwykle popularny na terenach Rzeczypospolitej właśnie w XVIII wieku. Ikonografia Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej w sztukach plastycznych wykształciła się w związku z kultem tejże długo przed ogłoszeniem dogmatu o Niepolanym Poczęciu, co miało miejsce dopiero w 1854 roku. Wizerunek Niepokalanej kształtował się na średniowiecznych przedstawieniach Niewiasty Apokaliptycznej, dlatego symbole tej ostatniej, takie jak wieniec z 12 gwiazd, półksiężyc, słońce i smok (który przybrał później postać węża) zostały stałymi elementami ikonografii Immaculaty. Samodzielny wizerunek Marii, bez towarzyszących jej innych postaci, biblijnych symboli, ani Dzieciątka Jezus, a stojącej w chwale (glorii), adorowanej przez anioły, z gołębicą Ducha Świętego nad głową, z dłońmi złożonymi w geście modlitwy został wypracowany w XVII wieku.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Przemalówki i ubytki warstwy malarskiej, przedarcia płótna. Obraz był konserwowany razem z ołtarzem głównym w latach 1905, 1976-1979 i 1998.

Streszczenie

W 1705 roku podczas pożaru kościoła spłonął cudowny wizerunek Matki Boskiej Gdowskiej z XIV wieku. Po tym zdarzeniu, w pierwszej połowie XVIII wieku wykonano obraz Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej, który do dziś znajduje się w ołtarzu głównym. Wizerunek został ukoronowany 12 września 1999 przez kardynała Franciszka Macharskiego.
Ikonografia Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej w sztukach plastycznych wykształciła się w związku z kultem tejże długo przed ogłoszeniem dogmatu o Niepolanym Poczęciu, co miało miejsce dopiero w 1854 roku. Omawiany obraz przedstawia Matkę Boską Niepokalanie Poczętą w typie samodzielnego wizerunku Marii, zwanym „Immaculata idealna”, który wykształcił się w XVII wieku i był niezwykle popularny na terenach Rzeczypospolitej w XVIII wieku.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Rzebik Tadeusz, "Gdów i okolica. Monografia historyczna, t. 1", Gdów 1985
Biernacka Małgorzata, Dziubecki Tomasz, Graczyk Hanna, Pasierb Janusz Stanisław, "Maryja Matka Chrystusa", Warszawa 1987
Piątkowska Łucja, "Parafie Ziemi Bocheńskiej", Bochnia 2004
Kulig Tadeusz, Spiechowicz-Jędrys Agnieszka, "Sanktuarium Matki Bożej Gdowskiej", Kraków 2007
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
"Teka Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej, t. 1", Kraków 1900

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Matka Boska Niepokalanie Poczęta (Matka Boska Gdowska)", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2023, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/matka-boska-niepokalanie-poczeta-matka-boska-gdowska

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności