Matka Boska Częstochowska

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Wielka Wieś
Miejscowość
Giebułtów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Bolechowice
Parafia
Parafia Św. Idziego
Kościół
Św. Idziego
Tagi
malarstwo XVII wieku Matka Boska Częstochowska
Miejsce przechowywania
ołtarz główny
Identyfikator
DZIELO/01400
Kategoria
obraz
Czas powstania
1623 rok; korony: druga połowa XVII wieku; sukienka: początek XVIII wieku
Technika i materiał
drewno, tempera na desce; sukienka: blacha miedziana; kwiaty i korony: srebrne, techniki złotnicze
Wymiary podstawowe
szerokość – 86 cm
wysokość – 124 cm
Wymiary szczegółowe
Wysokość bez ramy – 113 cm
Szerokość bez ramy – 74 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej namalowano w 1623 roku i wstawiono w miejsce poprzedniego wizerunku o tym samym tytule i przedstawieniu. Dzieło zostało odnotowane w aktach wizytacji biskupich z 1727, 1748 oraz 1783 roku. W ostatniej opisano zachowane do dziś ozdoby na obrazie: „Sukienka na obrazie Nay(świętszej) Maryi w Wielkim Ołtarzu miedziana wyzłoconá ná ktorey kwiatków srebrnych sześćdziesiąt cztery, koron dwie”, ale już w wizytacji z 1727 roku wspominano, ze obraz był koronowany. Dekoracje odnowiono w 1887 roku, co zapisał w kronice parafialnej ksiądz Wojciech Strzelichowski: „ Za moiem staranien odnowiłem sukienkę na obrazie Matki Boskiej w wielkim ołtarzu, a. to kosztem uczciwego Adama Nowaka, obecnie wójta gminy Giebułtowa i jego małżonki Agaty z Kórników [...]. Korony są srebrne, a sukienka miedziana, kwiaty na sukience są srebrne, obraz malowany w 1623”.

Opis

Obraz w formie stojącego prostokąta, w głębokiej, płaskorzeźbionej ramie z motywem liści i kartuszy. Matka Boska zwrócona delikatnie w lewo z Dzieciątkiem Jezus na lewej ręce, prawą na niego wskazująca. Twarz podłużna, z drobnymi ustami, długim i prostym nosem, nieco przymkniętymi oczami oraz dwiema szramami na prawym policzku. Dzieciątko zwrócone trzy czwarte prawo, lewą rączką podtrzymuje księgę, prawą błogosławi. Twarz o rysach dziecięcych z pulchnymi policzkami, z wyraźnie podkreślonymi oczami; karnacje ciemne. Na postacie nałożone metalowe sukienki, zdobione aplikowanymi, złoconymi, pojedynczymi kwiatkami. Maria i Dzieciątko mają nad głowami aplikowane, ażurowe korony zamknięte, zwieńczone kulą z krzyżykiem. Tło w postaci srebrnej blachy ze złoconą kratownicą. Rama drewniana, złocona i srebrzona, dekorowana pojedynczymi liśćmi oraz czterema płycinami zamkniętymi wolutkami.

Zarys problematyki artystycznej

Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej reprezentuje wysokiej klasy artystycznej dzieło, powstałe w warsztacie nieznanego malarza, zapewne małopolskiego w 1623 roku. Temat ikonograficzny Matki Boskiej Częstochowskiej był często podejmowany w malarstwie XVII wieku. Podobne przedstawienia z tego okresu znajdują się w kościele w: Okulicach, Wysocicach, Juście i Skrzyszowie – wszystkie, tak jak obraz w Giebułtowie pochodzą z pierwszej połowy XVII wieku (obraz okulicki sprzed 1596 roku). Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej w Giebułtowie przyozdobiony jest metalowymi sukienkami i koronami. Wykonywanie dekoracji z blachy trybowanej swoją genezą sięga jeszcze epoki Bizancjum, gdzie ikony były przykrywane metalowymi sukienkami, aby chronić warstwę malarską podczas oddawania im czci przez pocałunek. Ten sposób zdobienia obrazów przejęty w kulturze łacińskiej był popularny zwłaszcza w dobie sarmatyzmu. Tadeusz Chrzanowski i Marian Kornecki przyczyn jego rozpowszechnienia upatrują w kontrreformacyjnej ideologii kościoła potrydenckiego, dążącego do tworzenia miejsc szczególnie otoczonych kultem. Sukienka na obrazie Matki Boskiej w Giebułtowie stanowi zatem późniejsze echo wielowiekowej tradycji. Szczególnie interesujące są korony Matki Boskiej i Dzieciątka o grzebieniach utworzonych z ornamentu małżowinowo-chrząstkowego, pochodzące z drugiej połowy XVII wieku.

Streszczenie

Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej reprezentuje wysokiej klasy artystycznej dzieło, powstałe w warsztacie nieznanego malarza, zapewne małopolskiego w 1623 roku. Temat ikonograficzny Matki Boskiej Częstochowskiej był często podejmowany w malarstwie XVII wieku. Podobne przedstawienia z tego okresu znajdują się w kościele w: Okulicach, Wysocicach, Juście i Skrzyszowie – wszystkie, tak jak obraz w Giebułtowie pochodzą z pierwszej połowy XVII wieku (obraz z Okulic sprzed 1596 roku).

Bibliografia

Chrzanowski Tadeusz, Kornecki Marian , "Sztuka Ziemi Krakowskiej", Kraków 1982
Natanek Piotr, "Informator Archidiecezji Krakowskiej 2000. Parafie i kościoły", Kraków 2000
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Chrzanowski Tadeusz, Kornecki Marian , "Wota srebrne. Z badań nad sztuką sarmatyzmu w Polsce" , „Biuletyn Historii Sztuki” , s. 209-214
"Słownik terminologiczny sztuk pięknych", Warszawa 2011
Kornecki Marian, "Sztuka sakralna", Kraków 1993
"Wawel 1000-2000, t. 2: Skarby archidiecezji krakowskiej, Muzeum Archidiecezjalne w Krakowie, maj-wrzesień 2000", Kraków 2000

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Maria Działo, "Matka Boska Częstochowska", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/matka-boska-czestochowska-3

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności