Kościół parafialny św. Anny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
suski
Gmina
Stryszawa
Miejscowość
Stryszawa
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Sucha Beskidzka
Parafia
Św. Anny
Identyfikator
DZIELO/21727
Kategoria
kościół
Ilość
1
Czas powstania
lata 1892-1894
Fundator
parafianie, rodzina Branickich
Technika i materiał
cegła, kamień, techniki murarskie; blacha
Autor noty katalogowej
Agata Felczyńska
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Kościół został wybudowany początkowo jako kaplica cmentarna w latach 1892-1894 z inicjatywy Michała Trzopa, gospodarza z Roztok, przy wsparciu rodziny Branickich oraz proboszcza parafii w Suchej. Plan budowli został wybrany z katalogu budownictwa sakralnego zatwierdzonego przez zarządzającą tymi terenami Austrię. Budowę rozpoczęto w roku 1892. W pierwszych dwóch latach wymurowano ściany oraz opłacono roboty ciesielskie, blachę na dach i dachówkę. W 1894 roku przeprowadzono roboty wykończeniowe, świadczą o tym kwoty wydane m.in. na szkło do okien, kamień na posadzkę, blachę na gzyms, zamki do drzwi i komodę do zakrystii. W 1894 roku wykonano i złożono ołtarz główny oraz wpłacono zadatek na ołtarz boczny. W latach 1894-1896 opłacono ołtarze boczne, a w 1896 roku Tomasz Fall wykonał organy. Kościół był konsekrowany w 1897 roku przez kardynała Jana Puzynę. W 1925 roku budowniczy Merenda z krakowskiego Podgórza wyremontował wieżę kościelną, przebudował również drewniany chór na murowany, odrestaurował filary oraz odmalował kościół wewnątrz. W 1948 roku Wincenty Matysa z Lachowic przebudował wejście na chór. W latach 1949-1950 kościół został pomalowany, a w 1955 roku zelektryfikowany, dwa lata później zakupiono zegar na wieżę. W 1958 roku wprawiono witraże w okna sąsiadujące z głównym ołtarzem. Ich projekt sporządził profesor Karwowski z Krakowa, a wykonała firma Paczków z Podgórza. W 1967 roku wymieniono okna w nawie na witraże. W 1969 roku wprawiono drugie drzwi, aby zminimalizować straty ciepła. Rok później odnowiono malowidła w dolnej części kościoła. W 1971 roku ustawiono ołtarz soborowy, wykonał go pan Kladoń z Makowa. W latach 1980-2000 założono ciepłownię, położono marmurowe posadzki, a artysta Jacek Konarski z Krzeszowic wykonał nową polichromię. Przeprowadzono wtedy również konserwację ołtarzy, ambony i więźby dachowej oraz generalny remont organów. W 2005 roku wykonano nowe ławki, cztery konfesjonały przeniesiono do magazynu, a w ich miejsce postawiono dwa nowe.

Opis

Kościół ceglany z kamiennym przyziemiem, na planie prostokąta z węższym i niższym prezbiterium flankowanym dwoma aneksami wystającymi poza lico nawy i wieżą od zachodu. Kościół orientowany, jednonawowy, czteroprzęsłowy z węższym, jednoprzęsłowym prezbiterium zamkniętym trójbocznie, z kruchtą w przyziemiu wieży. Nawa artykułowana półfilarami o ściętych narożach, przechodzących w gurty krzyżowo-żebrowego sklepienia. W nawie i prezbiterium okna prostokątne zamknięte łukiem ostrym; główne wejście od wschodu. Identyczne okna w aneksach przy prezbiterium. Aneksy dwuprzęsłowe ujęte wielobocznymi filarami, zamknięte trójbocznie z parasolowym sklepieniem. Chór muzyczny w czwartym przęśle nawy, wsparty na wielobocznych filarach z drewnianym parapetem ozdobionym ostrołukowymi blendami. Kruchta węższa od nawy, zasklepiona krzyżowo. Fasada węższa od nawy, ujęta przyporami w narożach, między którymi ostrołukowe wejście. W drugiej kondygnacji oddzielonej parapetem wysokie okno zamknięte łukiem ostrym, nad którym tarcza zegara. Nad fasadą ośmioboczna wieża. W wieży na przemian okna i płyciny, zamknięte łukiem ostrym. Trójboczne prezbiterium w narożach ujęte przyporami sięgającymi połowy wysokości, między którymi ostrołukowe okna. Aneksy na planie prostokąta z przyporami na narożach oraz jedną w części bocznej. Czteroosiowa ściana nawy i naroża oddzielone przyporami, między którymi ostrołukowo zakończone okna. Hełm wieży w formie ośmiobocznego stożka, załamującego się w partii dolnej. Nawa z dwuspadowym dachem z wieżyczką na sygnaturkę nad pierwszym przęsłem.

Zarys problematyki artystycznej

Styl gotycki w drugiej połowie XVIII wieku, w dobie romantyzmu był jeszcze zaledwie inspiracją dla architektów – powstawały celowo budowane ruiny, fragmenty budowli wzbogacające krajobraz. Doceniono wtedy przede wszystkim jego malowniczość, zachwycano się zdobiącym go detalem i ornamentami. W XIX wieku, wraz z rozwojem badań pozwalających poznać sposób konstruowania strzelistych budowli, gotyk – teraz pojmowany jako racjonalna struktura – stał się powszechnie wykorzystywanym stylem historycznym, synonimem świata chrześcijańskiego. Łączył logikę konstrukcji z duchem mistycyzmu. Aby dorównać średniowiecznym wzorcom, dziewiętnastowieczne kościoły musiały swą formą, odniesieniami do symboliki liczb i figur oraz odpowiednio dobranym wystrojem tworzyć spójną całość, która miała oddziaływać na emocje odwiedzających i wzmacniać ich wiarę. Wszystkie części budowli miały pomóc w osiągnięciu mistycznego przeżycia. Dbano o wystrój wnętrza – projektując polichromię, formy ołtarzy oraz pozostałego wyposażenia zwracano uwagę na rozłożenie światła i dobierano detale architektoniczne tak, by przez utworzenie spójnego pod względem stylu wnętrza pomagać wiernym w religijnym skupieniu. Przestrzenie były tworzone z myślą o religijności uczuciowej i sentymentalnej. Tą dziewiętnastowieczną formę gotyku nazywa się neogotykiem.
Kościół stryszawski został wybudowany w późnym okresie historyzmu, kiedy dążenie do osiągnięcia form jak najbardziej poprawnych stylowo ustąpiło tendencji do syntezy form i prostoty oraz konstruowania budynków z prostych brył geometrycznych.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

W latach 1980-2000 przeprowadzono konserwację ołtarzy, ambony i więźby dachowej oraz generalny remont organów.

Streszczenie

Kościół w Stryszawie pw. św. Anny został wybudowany w latach 1892-1894 i był konsekrowany w 1897 roku. Powstał z inicjatywy mieszkańca Michała Trzopa przy wsparciu rodziny Branickich oraz proboszcza kościoła w sąsiadującej ze wsią Suchej. Został zaprojektowany w stylu neogotyckim, w którym przygotowano również wyposażenie wnętrza. Trzy neogotyckie ołtarze w prezbiterium i nawie głównej wyrzeźbił Stanisław Jarząbek z Kęt, ołtarz w kaplicy bocznej sporządzili miejscowi rzeźbiarze Ignacy Szklarczyk i Franciszek Laśniak. Do tego wyposażenia stylistycznie dopasowane organy przygotował Tomasz Fall. Figurkę zmartwychwstałego Chrystusa oraz stacje Drogi Krzyżowej sprowadzono z Tyrolu, w którym w XIX wieku mieściły się prężnie działające ośrodki wytwórczości wyposażenia kościelnego.

Bibliografia

Walczak Andrzej, "Beskidzka katedra Prymasa Tysiąclecia", Stryszawa 2002
Bogdanowska Monika, "Neogotycki budynek uniwersytecki. Dzieło epoki oraz obiekt współczesnych działań konserwatorskich i modernizacyjnych na przykładzie Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego", Kraków 2006
Zabłocka-Kos Agnieszka, "Sztuka, wiara, uczucie. Alexis Langer śląski architekt neogotyku", Wrocław 1996

Jak cytować?

Agata Felczyńska, "Kościół parafialny św. Anny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2020, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/kosciol-parafialny-sw-anny

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności