Matka Boska Różańcowa oraz św. Franciszek

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
suski
Gmina
Budzów
Miejscowość
Budzów
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Sułkowice
Parafia
Parafia Matki Boskiej Pocieszenia
Tagi
feretron Matka Boska Różańcowa św. Franciszek z Asyżu
Identyfikator
DZIELO/13271
Kategoria
feretron
Ilość
1
Czas powstania
pierwsza ćwierć XX wieku
Technika i materiał
drewno, rzeźbione, polichromowane, złocone; olej na blasze
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Feretron prawdopodobnie należał do założonego w 1915 roku przy kościele Matki Boskiej Pocieszenia w Budzowie Bractwa III Zakonu św. Franciszka w okresie posługi gorliwego duszpasterza parafii proboszcza Stefana Zielińskiego (1883-1933). On też jest wymieniany w literaturze jako „fundator wielu feretronów”.

Opis

Feretron dwustronny z obrazami Matki Boskiej Różańcowej oraz stygmatyzacji św. Franciszka z Asyżu umieszczonymi na prostopadłościennej podstawie, zaopatrzonej w otwory na drążki do noszenia, stojącej na czterech esowatych nóżkach. Obrazy ujęte prostokątną ramą zamkniętą łukiem półkolistym; flankowane dwiema kolumienkami wspierającymi półkolistą arkadę z akroterionem i krzyżem łacińskim zatkniętym na kuli w zwieńczeniu. Partia cokołu i łuk arkady zdobione rzędem rozet. Pod obrazem Matki Boskiej Różańcowej płaskorzeźbiony kartusz z sercem przebitym mieczem, zwieńczony krzyżem oraz dwie gałązki wawrzynu; pod obrazem stygmatyzacji św. Franciszka kartusz z godłem zakonu franciszkańskiego.

Na awersie obraz Matki Boskiej Różańcowej. Kompozycja dwustrefowa, w partii wyższej ukazana Matka Boska w pozycji siedzącej na obłokach, frontalnie, z Dzieciątkiem Jezus na lewym boku, prawą ręką podająca różaniec św. Dominikowi. Ubrana w jasnoróżową suknię z długimi rękawami; błękitny płaszcz zwiewnie spływający do tyłu oraz biały welon wokół głowy i szyi. Twarz o delikatnych rysach, oczy przymknięte, wzrok skierowany na św. Dominika; jasne włosy. Dzieciątko ukazane frontalnie, ze skrzyżowanymi nogami, rączkami przekazujące różaniec św. Katarzynie Sieneńskiej. Ubrane w długą, białą sukienkę z krótkimi rękawami. W dolnej strefie, po lewej stronie św. Dominik, po prawej św. Katarzyna ze Sieny. Święci ukazani z profilu, zwróceni ku środkowi, z głowami wzniesionymi ku Matce Boskiej. Ubrani w habity i płaszcze dominikańskie, św. Katarzyna z gałązką białej lilii w lewej dłoni. Pomiędzy świętymi krzak jasnoróżowej róży, w górnej strefie chmury.

Na rewersie obraz z przedstawieniem stygmatyzacji św. Franciszka. Święty ukazany w centrum kompozycji zwrócony w trzech czwartych w prawo, w pozycji klęczącej, z rękami rozłożonymi na boki. Ubrany w habit franciszkański, przewiązany sznurem, na głowie tonsura. Twarz pociągła, z długim i prostym nosem, wzrokiem skierowanym na Chrystusa. W górnym lewym narożu obrazu ukrzyżowany Chrystus jako serafin, otoczony promienistą aureolą, z którego ran odchodzą wiązki promieni tworzące stygmaty na dłoniach i stopach św. Franciszka. Poniżej na pniu drzewa otwarta księga. Całość kompozycji ukazana na tle pejzażu z kościołem w oddali.

Struktura feretronu złocona; detale czerwone, błękitne i srebrzone.

Zarys problematyki artystycznej

Feretron to obraz lub rzeźba umieszczone w ozdobnej ramie, z podstawą zaopatrzoną w otwory na drążki do noszenia podczas procesji. Zygmunt Gloger w „Encyklopedii staropolskiej” pochodzenie słowa „feretron” czy „feretrum” wywodził ze starożytnego Rzymu, gdzie określało posągi niesione w pochodach triumfalnych. Jedna z pierwszych procesji chrześcijańskich z niesieniem wizerunku odbyła się w 590 roku, kiedy w Rzymie zapanowała epidemia tyfusu. Papież Grzegorz I Wielki zarządził w siedmiu kościołach Rzymu odprawienie nabożeństw suplikacyjnych, tzn. błagalnych. Nabożeństwa te były połączone z procesjami, w czasie których niesiono obraz Matki Boskiej.

Na awersie umieszczono obraz przedstawiający Matkę Boską Różańcową. Modlitwę różańcową rozpowszechnił dominikanin Alanus de Rupe, który jej powstanie łączył z osobą św. Dominika. Pierwsze bractwo różańcowe zostało założone w 1475 roku przez Jakuba Sprengera, przeora klasztoru Dominikanów w Kolonii. Wtedy też zaistniała potrzeba przedstawienia Matki Boskiej Różańcowej na obrazach. W drugiej połowie XV wieku obrazy te nawiązywały do znanych już wizerunków Matki Boskiej: Matki Boskiej Opiekuńczej, Immaculaty czy Marii w ogrodzie różanym. W Polsce wizerunki różańcowe pojawiły się w pierwszej połowie XVI wieku i dzielą się na kilka typów: Matkę Boską Różańcową w typie Niewiasty Apokaliptycznej, Matkę Boską Orędowniczkę wiernych, przedstawienia wzorowane na wizerunkach Matki Boskiej Śnieżnej oraz Matkę Boską przekazującą różaniec świętym dominikańskim. Ta ostatnia formuła ikonograficzna rozpowszechniła się w Polsce w XVII wieku, zwłaszcza za pośrednictwem malarstwa włoskiego. Znalazła również zastosowanie na feretronie z kościoła Matki Boskiej Pocieszenia w Budzowie.
Po drugiej stronie feretronu znajduje się obraz przedstawiający scenę stygmatyzacji św. Franciszka z Asyżu, która miała miejsce na górze Alwernii w 1224 roku. Obraz kompozycją nawiązuje do fresku Angiola di Bondone, zw. Giotto z kaplicy Scrovegnich w Padwie (ok. 1275-1299).


Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

Feretron dwustronny z obrazami Matki Boskiej Różańcowej i stygmatyzacji św. Franciszka z Asyżu z pierwszej ćwierci XX wieku. Feretron prawdopodobnie należał do Bractwa III Zakonu św. Franciszka założonego przy kościele Matki Boskiej Pocieszenia w Budzowie w 1915 roku.

Bibliografia

Maria Bartnik Józef, Storożyńska Ewa , "Matka Boża Łaskawa a Cud nad Wisłą. Dzieje kultu i łaski", Warszawa 2011
Gloger Zygmunt, "Encyklopedia staropolska ilustrowana, t. 2", Warszawa 1901
Moisan-Jablonski Christine, Szafraniec Beata, "Maryja. Orędowniczka wiernych", Warszawa 1987
Kolarski Stanisław, Morawiec Henryk , "Zarys dziejów parafii pod wezwaniem Matki Boskiej Pocieszenia w Budzowie", Kraków 2004

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maria Działo, "Matka Boska Różańcowa oraz św. Franciszek", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/matka-boska-rozancowa-oraz-sw-franciszek

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności