Ambona

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
oświęcimski
Gmina
Oświęcim
Miejscowość
Włosienica
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Bielsko-Żywiecka
Parafia
Św. Michała Archanioła
Miejsce przechowywania
Filar przytęczowy lewy
Identyfikator
DZIELO/24080
Kategoria
ambona
Ilość
1
Czas powstania
około 1900 roku
Technika i materiał
drewno cięte, rzeźbione, polichromowane, złocone, srebrzone
Wymiary podstawowe
wysokość – około 380 cm
Autor noty katalogowej
Paulina Chełmecka
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Ambona została wykonana około 1900 roku. W 1964 roku przeprowadzono renowację jej struktury. Kolejnym pracom konserwatorskim została poddana w 1990 roku.

Opis

Ambona przyścienna, wisząca, z wejściem schodami od strony prezbiterium. Kosz na planie ośmioboku ze ściankami wydzielonymi pilastrami z prostokątnymi płycinami na trzonach. Pola ścianek wypełniają płyciny w formie stojącego prostokąta o ściętych narożach. Ujęty dołem wybrzuszonym architrawem parapet jest w formie niepełnego belkowania z gzymsem wyłamującym się nad pilastrami. U spodu kosza podwieszenie ujęte czterema wolutami, zakończone dekoracyjną szyszką w formie kiści winogrona. Schody są jednobiegowe z balustradą w formie ścianki wypełnionej romboidalną płyciną o ściętych narożach, ujętej na końcu kolumną o lekko wybrzuszonym trzonie, zwieńczoną niewielkim gazonem. Zaplecek wypełnia płycina w kształcie stojącego prostokąta. Baldachim na rzucie czworoboku o ściętych narożach, który u podstawy obiega wyłamujące się na narożach belkowanie, wieńczy forma czterech spływów wolutowych zakomponowanych naprzemiennie z trzema ażurowymi kartuszami w formie racaille'ów. Strukturę kosza zdobią motywy rozet w płycinach ścianek i gałązek z rozetkami w płycinach pilastrów. Trzon kolumny balustrady oplata wić winnej latorośli. Płycinę zaplecka wypełnia polichromowany motyw tablic z przykazaniami Bożymi ujętych płaskorzeźbionym motywem liści akantu z parą kampanuli, w narożach jest para uskrzydlonych główek anielskich. Po bokach znajduje się para rozet i podwieszeń w formie ulistnionych gałązek z małymi rozetkami. Zaplecek ujmuje para ażurowych, ornamentalnych uszaków. Podniebie baldachimu wypełnia płaskorzeźbiony motyw gołębicy Ducha Świętego na tle promienistej glorii. Szczyt baldachimu jest w formie figury baranka paschalnego stojącego na zamkniętej księdze z siedmioma pieczęciami na podstawie z obłoków i ujętego półkolistą glorią promienistą. Struktura ambony utrzymana jest w odcieniach brązu, detal architektoniczny i ornamentyka są złocone i srebrzone.

Zarys problematyki artystycznej

Jednym z ważniejszych z punktu widzenia liturgicznych działań elementów wyposażenia kościoła chrześcijańskiego jest ambona. Dawniej było to miejsce służące odczytywaniu tekstów liturgicznych i głoszeniu homilii. Mimo tego, iż dawna forma ambon współcześnie jest już praktycznie nieużywana, pozostają one częścią wystroju większości kościołów. Sposób umiejscowienia ambony – przy pierwszym lub środkowym filarze nawy głównej, wywodzi się z późnego średniowiecza. Typ ambony zawieszonej na ścianie lub filarze, z wejściem po schodkach wykształcił się w XVI wieku. Takie usytuowanie sprawiało, iż duchowny stojący w koszu ambony był widoczny dla wiernych, natomiast znajdujący się nad nim baldachim pełnił także funkcję akustyczną.

Wykonana około 1900 roku ambona stanowi jeden z elementów dopełniających kompletowane od 1896 roku wyposażenie wzniesionego w 1845 roku kościoła parafialnego we Włosienicy. Strukturę ambony można uznać za neobarokową dzięki wyraźnym nawiązaniom do form osiemnastowiecznych ambon. Prezentuje ona typ ściennej, koszowej ambony z zapleckiem i baldachimem oraz prowadzącym schodkami wejściem. Plastyczna struktura ambony w kościele we Włosienicy, artykułowana ujmującymi płyciny kosza i balustrady pilastrami, wybrzuszonym gzymsem kosza, podwieszeniem w formie szyszki czy wyłamującym się belkowaniem baldachimu, wzbogacona jest złoconą ornamentyką m.in. w formie rozet, ażurowych uszaków zaplecka czy dekoracyjnej formy skomponowanego z kartuszy baldachimu.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Stan zachowania jest dobry. Odnawiana w 1964 i 1990 roku.

Streszczenie

Ambona w kościele parafialnym we Włosienicy powstała około 1900 roku. Struktura utrzymana jest w stylu neobarokowym, odwołuje się bowiem do form, jakie wykształciły się w sztuce w XVII i XVIII wieku.

Jak cytować?

Paulina Chełmecka, "Ambona", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ambona-76

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności