Ambona

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
oświęcimski
Gmina
Kęty
Miejscowość
Kęty
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Bielsko-Żywiecka
Parafia
Klasztor klarysek św. Trójcy
Miejsce przechowywania
filar oddzielający nawę główną od kaplicy bocznej
Identyfikator
DZIELO/24227
Kategoria
ambona
Ilość
1
Czas powstania
między 1890 a 1893 rokiem
Fundator
s. Maria od Najświętszego Serca Jezusa (Walentyna Łempicka)
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Kęty
Technika i materiał
drewno cięte, rzeźbione, bejcowane
Autor noty katalogowej
Paulina Chełmecka
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ambona w kościele klasztornym Klarysek w Kętach, podobnie jak pozostałe elementy wyposażenia świątyni, została wykonana w latach 1890-1893 przez Stanisława Jarząbka. Artysta został sprowadzony do Kęt przez Karolinę Naglik, córkę właściciela tartaku pod Kęckimi Górami, Franciszka Klinkiera, żonę Feliksa Naglika, na zaproszenie siostry Marii – Walentyny Łempickiej, przełożonej ówczesnego klasztoru Kapucynek (obecnie klaryski). Naglikowa zajmowała się sprowadzaniem drewna z Nowego Targu, gdzie prawdopodobnie poznała lokalnego artystę Stanisława Jarząbka, snycerza wykonującego zarówno drobne figury, jak i niewielkie ołtarze. W Kętach miał się on zająć wystrojem nowo ukończonego kościoła Kapucynek. Wszystkie elementy wyposażenia świątyni wykonane zostały z drewna sprowadzonego z Nowego Targu przez wspomnianą Karolinę Naglik.

Opis

Ambona nadwieszona, umieszczona jest na filarze, z wejściem od prawej strony w postaci jednobiegowych schodów z balustradą w formie wydzielonych kolumienkami, ażurowych płycin zdobionych w narożu ornamentyką roślinną. Wsparty na ośmiobocznym filarze kosz jest na rzucie ośmioboku. Wydzielone kolumienkami ścianki wypełniają prostokątne płyciny zamknięte łukiem w kształcie rybiego pęcherza, z rzeźbionymi figurami czterech ewangelistów stojących na niewielkich konsolkach. Profilowany parapet ambony zdobi motyw rozetek. Na zaplecku ambony zawieszony jest zegar w drewnianej obudowie. Baldachim na rzucie ośmioboku o krawędziach ujętych fryzem arkadkowym oraz niewielkimi sterczynkami. Zwieńczenie w formie ażurowego pinakla z figurą Jezusa wewnątrz.

Struktura ambony pokryta jest ciemnobrązową bejcą, zaś figura utrzymana w odcieniu naturalnego drewna.

Zarys problematyki artystycznej

Wystrój wnętrza kościoła Klarysek (dawniej Kapucynek) w Kętach w całości został wykonany przez pochodzącego z Podhala Stanisława Jarząbka. Urodzony 14 września 1859 powiecie nowotarskim artysta, po ukończeniu Szkoły Zawodowej Przemysłu Drzewnego w Zakopanem, na stałe zamieszkał w Kętach, dokąd przybył na przełomie stycznia i lutego 1890 roku. Zachowane dwa rysunki przedstawiające klasztor Kapucynek przy ulicy Tadeusza Kościuszki zdają się świadczyć o przyczynie osiedlenia w Kętach. Według ustnego przekazu córki artysty, Marii, do miasta zaprosiła Jarząbka przełożona klasztoru Kapucynek siostra Maria, Walentyna Łempicka, być może pośrednio przez Karolinę Naglik, celem wykonania prac snycerskich w nowo wzniesionym kościele klasztornym. Nadmienione wcześniej szkice stanowią także dowód, iż wyposażenie kościoła Kapucynek stanowiło jedną z pierwszych w Kętach realizacji adepta Szkoły Przemysłowej w Zakopanem. Owo zlecenie świadczyło także o dobrych rekomendacjach, jakie zdążył już uzyskać młody artysta. Prace wykonane zostały w latach 1890-1893 przy ścisłej współpracy i zgodnie z życzeniami samej zleceniodawczyni. Znaczący wpływ na charakter wystroju świątyni oraz projekt ołtarza głównego miał również ojciec Honorat Koźmiński, kapucyn „sprawujący duchową pieczę nad zgromadzeniem”. Pod wpływem jego sugestii Stanisław Jarząbek wykonał kompleksowe wyposażenie świątyni obejmujące: ołtarz główny, dwa ołtarze boczne, ambonę, balustradę oddzielającą prezbiterium od części nawowej oraz efektowny pająk. Wszystkie te elementy utrzymane zostały w stylu neogotyckim, jaki dominował w warsztatach tyrolskich, których wyroby cieszyły się sporym zainteresowaniem i były chętnie wykorzystywane do wystroju kościołów południowej Polski w XIX wieku. Wśród licznych realizacji dla miejscowych i okolicznych świątyń, potwierdzonych zachowanymi dokumentami, największym zleceniem pozostaje wystrój omawianej świątyni. Twórczość Stanisława Jarząbka ma charakter cechowy. Mimo niekwestionowanego talentu, dobrej orientacji i wyczucia stylowego, rzeźbiarz nie kierował się własnymi poszukiwaniami twórczymi, lecz wiernie i starannie odtwarzał wypracowane wzorce, bądź konkretne, zlecane mu projekty. Charakteryzuje go także wierność tradycyjnym formom, „z ogromnym wyczuciem stylu operuje wszelkimi kostiumami historycznymi” – począwszy od północnoeuropejskiej lub włoskiej odmiany neogotyku, przez neorenesans po neobarokowe realizacje w kościołach parafialnym i Reformatów w Kętach. Wraz ze swym warsztatem poszczególne zlecenia wykonywał kompleksowo – od prac snycersko-rzeźbiarskich, przez złocenia i polichromie po drobny wystrój rzeźbiarski. Artysta czerpał z gotowych wzorców i przyjętych kanonów, jednak wpływ jego góralskiego pochodzenia widoczny jest zwłaszcza w dekoracyjnym detalu, jak np. motyw skalnej roślinności. Walor artystyczny wykonywanych przez Jarząbka prac podkreślił proboszcz z Rajczy, ksiądz Michał Paleczny, twierdząc, iż „starannie wykonane [dzieła] stawiają go wyżej nad rzeźbiarzy tyrolskich, a co do gładkości rysów twarzy i draperii nie pozostawiają nic do życzenia, a nawet wybredny smak sztuki zupełnie zaspokoić mogą”. W opiniach na temat twórczości Jarząbka niejednokrotnie podkreślano także dbałość o zachowanie stylu.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Stan zachowania jest bardzo dobry.

Streszczenie

Ambona wraz z pozostałymi elementami wyposażenia kościoła pw. Trójcy Świętej w Kętach została wykonana w latach 1890-1893 przez sprowadzonego do Kęt snycerza i rzeźbiarza Stanisława Jarząbka. Wystrój świątyni utrzymany jest w stylu neogotyckim.

Jak cytować?

Paulina Chełmecka, "Ambona", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ambona-116

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności