Ukrzyżowanie

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Skawina
Miejscowość
Wola Radziszowska
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Parafia
Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
Tagi
barok malarstwo barokowe malarstwo flamandzkie Paulus Pontius Rubens sztuka barokowa sztuka XVIII wieku wzory graficzne
Miejsce przechowywania
ołtarz boczny północny (lewy)
Identyfikator
DZIELO/09587
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
koniec XVII / początek XVIII wieku (przed 1709 rokiem)
Technika i materiał
olej na płótnie
Autor noty katalogowej
Justyna Kuska
Uznanie autorstwa 4.0

Dzieje zabytku

Ze źródeł wiadomo, że omawiany obraz znajdował się w ołtarzu Ukrzyżowania co najmniej od 1709 roku, jednak najprawdopodobniej nie został wykonany dla tej nastawy. Świadczą o tym jego wymiary, które nie są dopasowane do światła ramy w ołtarzu. Sam ołtarz Ukrzyżowania wraz z bliźniaczym ołtarzem św. Anny powstał w 1636 roku, ich fundację można najprawdopodobniej połączyć z czasami probostwa księdza Marcina Mędraszkowica, którego postać odnotowano w źródłach w 1644 roku. Jak zanotował wizytator, Mędraszkowic mimo tego, że od kilku lat był niewidomy, sprawnie kierował parafią w Woli Radziszowskiej. Wezwania ołtarzy głównego i bocznych wymieniono po raz pierwszy w aktach wizytacji biskupiej przeprowadzonej w 1704 roku. Ołtarz główny, tak jak dziś nosił wezwanie Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, natomiast ołtarze boczne były poświęcone Ukrzyżowaniu i św. Annie. W 1863 roku oba ołtarze boczne w kościele w Woli Radziszowskiej były odnawiane. Podczas tych prac wymieniono mensy, przemalowano strukturę nastaw oraz obrazy umieszczone w predellach. Obraz wraz z ołtarzem Ukrzyżowania zostały poddane gruntownej konserwacji w 1996 roku. W trakcie prac przeprowadzonych przez Dorotę Wąchalską-Konik m.in. odczyszczono omawiany obraz, uzupełniono ubytki płótna oraz warstwy malarskiej.

Opis

Obraz w kształcie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem półkolistym. W centrum kompozycji ukazany Chrystus na krzyżu. Zbawiciel ukazany jako żywy, przybity do krzyża trzema gwoździami, z muskularnym ciałem przedstawionym w silnym zwisie. Głowa skierowana do góry, oczy i usta otwarte. Na twarzy widoczny brązowy zarost. Na głowie postaci przedstawiona korona cierniowa w kolorze złotym. Ramiona Chrystusa uniesione do góry, tworzące kształt litery „V”. W boku oraz na rękach i stopach widoczne krwawiące rany. Wokół bioder postaci luźno udrapowane, krótkie, złote perizonium przewiązane na lewym boku postaci sznurem. U szczytu pionowej belki krzyża umieszczony titulus w formie zwoju z napisem w językach łacińskim, greckim oraz hebrajskim. Na drugim planie obrazu ukazano zarys murów miejskich Jerozolimy oraz niebo pokryte ciężkimi, ciemnymi chmurami. Kolorystyka obrazu ciemna, ciepła z dominacją brązów.

Zarys problematyki artystycznej

Omawiany obraz jest dziełem o nieustalonym autorstwie. Dokładny czas jego powstania również nie jest znany. Wiadomo, że malowidło było umieszczone w ołtarzu Ukrzyżowania co najmniej od 1709 roku, jednak nie było do niego przeznaczone. Kompozycja dzieła została oparta pośrednio na obrazie o tym samym temacie autorstwa Petera Paula Rubensa z lat 1610-1611 przechowywanym obecnie w kolekcji Królewskiego Muzeum Sztuk Pięknych w Antwerpii. Dzieło Rubensa stało się wzorem dla licznych artystów zajmujących się grafiką, którzy powtarzali kompozycję wspomnianego obrazu w wykonywanych przez siebie rycinach. Przykładem takiej ryciny, która mogła stanowić wzór kompozycyjny dla autora obrazu w Woli Radziszowskiej może być grafika „Ukrzyżowany Chrystus” autorstwa Paulusa Pontiusa z 1631 roku. Pontius (1603-1658) był flamandzkim malarzem i rytownikiem, związanym bezpośrednio z warsztatem Rubensa. Po śmierci artysty w 1640 roku Pontius pracował dla czołowych antwerpskich malarzy jak Anton van Dyck czy Jacob Jordaens.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Bardzo dobry. Ołtarz Ukrzyżowania wraz z bliźniaczym ołtarzem św. Anny były odnawiane w 1863 roku, o czym informuje napis na umieszczonym w predelli ołtarza św. Anny obrazie „Pokłon pasterzy”: „Poprawiany 1863”. W 1996 roku omawiany obraz wraz z ołtarzem Ukrzyżowania był konserwowany ze środków Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przez Dorotę Wąchalską-Konik.

Streszczenie

Omawiany obraz jest dziełem o nieustalonym autorstwie. Dokładny czas jego powstania również nie jest znany. Wiadomo, że malowidło było umieszczone w ołtarzu Ukrzyżowania co najmniej od 1709 roku, jednak nie było do niego przeznaczone. Kompozycja dzieła została oparta pośrednio na obrazie o tym samym temacie autorstwa Petera Paula Rubensa z lat 1610-1611. Dzieło Rubensa stało się wzorem dla licznych rytowników, którzy powtarzali kompozycję wspomnianego obrazu w wykonywanych przez siebie rycinach. Przykładem takiej grafiki, która mogła stanowić wzór kompozycyjny dla autora obrazu w Woli Radziszowskiej może być grafika „Ukrzyżowany Chrystus” autorstwa Paulusa Pontiusa z 1631 roku. Obraz „Ukrzyżowanie” był odnawiany w 1863 roku oraz w 1996 roku przez Dorotę Wąchalską-Konik.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Kracik Jan, "Wola Radziszowska. Parafia z czasów piastowskich", Kalwaria Zebrzydowska 2000
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016

Jak cytować?

Justyna Kuska, "Ukrzyżowanie", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ukrzyzowanie-4

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności