Św. Władysław i św. Anna nauczająca Marię

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wielicki
Gmina
Niepołomice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niepołomice
Parafia
Opieki Matki Boskiej
Tagi
Maksymilian Romańczyk malarstwo monumentalne malarstwo XX wieku sztuka XX wieku witraż
Miejsce przechowywania
południowe ramię transeptu
Identyfikator
DZIELO/09618
Kategoria
witraż
Czas powstania
1937 rok
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Kraków
Technika i materiał
szkło barwione
Wymiary podstawowe
szerokość – 140 cm
wysokość – 360 cm
Autor noty katalogowej
Justyna Kuska
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Omawiany witraż został wykonany w 1937 roku w pracowni prowadzonej przez Maksymiliana Romańczyka przy ulicy św. Jana 30 w Krakowie. Jak można dowiedzieć się z inskrypcji umieszczonej w dolnej części witraża, dzieło zostało ufundowane przez księdza Władysława Ziemińskiego oraz Annę Franasową. Po przeciwnej stronie transeptu (od strony północnej) znajduje się analogiczna kompozycja z medalionami mieszczącymi wizerunki św. Franciszka i Matki Boskiej Śnieżnej. Witraże w zabierzowskiej świątyni uległy uszkodzeniu w 1945 roku w wyniku wybuchu składu amunicji w pobliskim Kłaju. Jak odnotowano w „Liber memorabilium” koszt napraw wyniósł 12 tysięcy złotych. W 1981 roku witraże zabezpieczono poprzez zamontowanie w każdym z okien dodatkowego przeszklenia.

Opis

Witraż w kształcie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem półkolistym. Kompozycja ujęta geometryczną bordiurą w kolorach czerwonym oraz jasno- i ciemnożółtym. Wewnątrz pole w kształcie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem półkolistym z wpisanymi dwoma ostrołukami tworzącymi rodzaj gotyckiego biforium. W jego górnej części motyw kłosów oraz winnych gron. W polu z lewej strony kompozycji owalny medalion mieszczący przedstawienie św. Władysława w rycerskiej zbroi, zielonej tunice ze złotymi lamówkami i królewskim, czerwonym płaszczu z gronostajowym podbiciem umieszczone na tle pejzażu. Święty ukazany w tzw. długim popiersiu z ciałem zwróconym w trzech czwartych w prawo. Prawa ręka złożona na piersi, w lewej tarcza podzielona w słup, po prawej stronie białe i czerwone pasy, po lewej na srebrnym polu złoty krzyż z dwiema belkami. Na głowie hełm z koroną, wokół głowy nimb. Poniżej medalionu czerwona litera „A” w jasnożółtym polu w kształcie rombu oraz inskrypcja: „FUNDACJA / KS(IĄDZ) WŁADYSŁAW ZIEMIŃSKI PROBOSZCZ / R(OKU) P(AŃSKIEGO) 1937”. W polu z prawej strony kompozycji owalny medalion mieszczący scenę Nauczania Marii przez św. Annę umieszczoną na tle pejzażu. Święta Anna ukazana w pozycji siedzącej, z ciałem zwróconym w trzech czwartych w prawo, pochyla się ku stojącej po jej prawej stronie Marii. Lewa dłoń uniesiona w geście nauczania. Anna przedstawiona jako dojrzała kobieta ubrana w zieloną suknię, białą podwikę oraz czerwony płaszcz. Na głowie jasnozielona chusta. Maria ukazana z profilu w pozycji stojącej. Została przedstawiona jako kilkuletnia dziewczyna o długich, brązowych i falowanych włosach ujętych jasną opaską. Wokół głowy nimb. Ręce złożone w geście modlitwy. Postać ubrana jest w jasnoniebieską tunikę. Poniżej medaliony litera „Ω” w jasnożółtym polu w kształcie rombu oraz inskrypcja „FRANASOWA ANNA R(OKU) P(AŃSKIEGO) 1937”.

Zarys problematyki artystycznej

Zespół witraży wypełniający okna naw oraz prezbiterium kościoła w Zabierzowie Bocheńskim został wykonany w krakowskim Zakładzie Witrażów i Oszkleń Artystycznych Maksymiliana Romańczyka w latach 1937-1938. Historia tego przedsiębiorstwa sięga początku lat trzydziestych XX wieku. Bracia Maksymilian i Fryderyk Romańczykowie wcześniej byli zatrudnieni w firmie witrażowniczej S. G. Żeleński. Jednak na początku lat trzydziestych rozstali się z dotychczasowym pracodawcą i związali się z zakładem prowadzonym przez Jana Kusiaka, który od lat dwudziestych XX wieku dzierżawił dawną firmę szklarską Teodora Zajdzikowskiego (zał. 1880). Fryderyk Romańczyk w 1931 roku założył własną pracownię w Siemianowicach Śląskich. Jego brat natomiast w bliżej nieznanych okolicznościach przejął zakład od wspomnianego wyżej Jana Kusiaka. Jak uważa Danuta Czapczyńska-Kleczyńska, nastąpiło to w pierwszej połowie lat trzydziestych XX wieku, najpewniej do 1934 roku. Funkcjonująca pod auspicjami Maksymiliana Romańczyka firma działała do 1945 roku. Zakład wykonywał liczne zlecenia na terenie Małopolski i województwa śląskiego, m.in. zespół witraży o tematyce eucharystycznej w prezbiterium kościoła św. Mikołaja w Rychwałdzie (1935), witraże w kościele św. Zygmunta w Żelichowie (1938), w kościele świętych Apostołów Piotra i Pawła w Mszance (1939). W 1937 roku pracownia Romańczyka wykonała bliżej nieokreślone prace w kościele parafialnym w Grybowie. W tym samym roku zaczęto również realizować zamówienie dla kościoła w Zabierzowie Bocheńskim. Część witraży została ukończona w 1937 roku, pozostałe powstały już w 1938 roku. Jak pisze Tomasz Szybisty: „stylistyka partii figuralnych w kompozycjach „Serce Jezusa" i „Serce Marii" w prezbiterium sięga jeszcze wyraźnie do rozwiązań dziewiętnastowiecznych (idealizowane typy postaci), które czytelne są także w pozostałych medalionach z wizerunkami świętych, jednak już w nieco bardziej zmodernizowanej redakcji, odwołującej się do malarstwa młodopolskiego i nurtów współczesnych (zastosowanie przeskalowanych motywów roślinnych oraz charakterystycznych pasowych teł). W niektórych witrażach, zwłaszcza, górnych partiach kompozycji „Św. Stanisław Kostka” i „Św. Teresa od Dzieciątka Jezus”, dochodzą również wyraźnie do głosy inspiracje art déco". Omawiany witraż stanowi przykład niezbyt skomplikowanej kompozycji o tematyce religijnej, jakie zakład Romańczyka wykonywał w drugiej połowie lat trzydziestych XX wieku, posługując się gotowymi rozwiązaniami ikonograficznymi i kompozycyjnymi. Część figuralna kompozycji przedstawia patronów fundatorów dzieła – św. Władysława, którego imię nosił ksiądz Ziemiński oraz św. Annę w scenie Nauczania Marii, patronkę Anny Franasowej.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

Omawiany witraż został wykonany w 1937 roku w pracowni prowadzonej przez Maksymiliana Romańczyka przy ulicy św. Jana 30 w Krakowie. Dzieło zostało ufundowane przez księdza Władysława Ziemińskiego oraz Annę Franasową. Część figuralna kompozycji przedstawia patronów fundatorów dzieła – św. Władysława oraz św. Annę w scenie Nauczania Marii.

Bibliografia

Laskowski Andrzej, "Zespół witraży w kościele parafialnym w Mszance koło Gorlic. Przyczynek do dziejów witrażownictwa krakowskiego 2. ćwierci XX wieku" , „Analecta Cracoviensia” , s. 273-303
Natanek Piotr, "Informator Archidiecezji Krakowskiej 2000. Parafie i kościoły", Kraków 2000
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Czapczyńska-Kleszczyńska Danuta, Szybisty Tomasz, "Korpus witraży z lat 1800-1945 w kościołach rzymskokatolickich metropolii krakowskiej i przemyskiej, t. 1: Archidiecezja Krakowska, dekanaty krakowskie", Kraków 2014

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Justyna Kuska, "Św. Władysław i św. Anna nauczająca Marię", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-wladyslaw-i-sw-anna-nauczajaca-marie

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności