Św. Piotr

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Krzeszowice
Miejscowość
Paczółtowice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Krzeszowice
Parafia
Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny
Kościół
Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
późny barok rzeźba późnobarokowa rzeźba XVIII wieku sztuka barokowa sztuka XVIII wieku
Miejsce przechowywania
prawa strona zwieńczenia ołtarza św. Mikołaja
Identyfikator
DZIELO/05099
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
XVIII wiek
Technika i materiał
drewno rzeźbione, złocone i polichromowane
Wymiary podstawowe
wysokość – około 80 cm
Autor noty katalogowej
Justyna Kuska
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Figura św. Piotra, mieszcząca się obecnie po prawej stronie zwieńczenia manierystycznego ołtarza św. Mikołaja w paczółtowickim kościele, jest dziełem nieodnotowanym w źródłach, wobec czego trudno ustalić jej dzieje. Rzeźba powstała najpewniej w XVIII wieku i nie stanowi oryginalnego elementu wspomnianej wyżej nastawy. Pewne jest, że w latach 1982-1984 została poddana konserwacji podczas gruntownej renowacji ołtarza św. Mikołaja.

Opis

Rzeźba pełnoplastyczna ustawiona na niewielkim prostopadłościennym postumencie zwieńczonym złoconym gzymsem. Święty Piotr ukazany frontalnie w pozycji stojącej, w lekkim kontrapoście z prawą noga lekko ugiętą w kolanie i wysuniętą do przodu. Głowa zwrócona w trzech czwartych w lewo w kierunku osi ołtarza. Postać przedstawiona jako dojrzały mężczyzna o szczupłej, pociągłej twarzy okolonej ciemnym zarostem – wąsami i długą kędzierzawą brodą; włosy krótkie, ciemne i kręcone. Ręce zgięte w łokciach, przedramiona podniesione do góry. W prawej dłoni święty trzyma dwa klucze, lewa dłoń luźno opadająca, skierowana w lewo. Święty jest ubrany w długą, obficie fałdowaną, przewiązaną w pasie złotą szatę z długimi rękawami. Spod szaty wystają bose stopy. Partie karnacji polichromowane, szaty i atrybut złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Jak ustalili badacze, ołtarz św. Mikołaja, którego częścią jest omawiana rzeźba, to dzieło niejednorodne, które w obecnym kształcie zostało skomponowane w latach osiemdziesiątych lub dziewięćdziesiątych XIX wieku. Struktura oraz elementy snycerskie nastawy są dziełami manierystycznymi wykonanymi zapewne przez małopolski warsztat rzeźbiarsko-snycerski, który wykonał również ołtarz św. Agnieszki w Iwanowicach. Współczesny im jest obraz św. Mikołaja mieszczący się w głównym polu ołtarza. Rzeźby św. Teresy z Avila i św. Cecylii datowane na XVII wiek oraz malowane antepedium z monogramem maryjnym nie były pierwotnie przeznaczone do tego ołtarza i zostały w nim umieszczone przed 1833 rokiem. Widniejący w zwieńczeniu obraz przedstawiający św. Benedykta został zakupiony w 1872 roku na Jasnej Górze, a w ołtarzu został umieszczony przed 1891 rokiem. Omawiana rzeźba św. Piotra również wydaje się nie należeć do pierwotnego wyposażenia ołtarza. Ekspresja z jaką ukazano postać świętego, w szczególności wydłużone proporcje twarzy, dynamiczna poza, gesty oraz głębokie, ostre kształtowanie fałdów szat okalających św. Piotra każą datować powstanie dzieła na XVIII wiek. Wiadomo, że w pierwszej połowie XVIII wieku świątynia w Paczółtowicach wzbogaciła się m.in. o dwa barokowe ołtarze, ambonę wraz z konfesjonałem oraz nowy prospekt organowy. Być może figura pochodzi z tego czasu. Co interesujące, święty nie został przedstawiony zgodnie z tradycyjną ikonografią tej postaci. Św. Piotr ukazywany jest z reguły jako starszy mężczyzna o siwych, przerzedzonych w okolicy czoła włosach oraz z charakterystyczną krótką, kędzierzawą brodą. W przypadku omawianej figury typ fizjonomiczny postaci wskazuje raczej na postać św. Pawła, jednak trzymany w prawym ręku atrybut – klucz jednoznacznie identyfikuje św. Piotra. Jak już wspomniano, omawiana figura, podobnie jak rzeźba identyfikowana jako św. Paweł, znajdująca się z lewej strony zwieńczenia ołtarza, nie należą do pierwotnego wyposażenia ołtarza. Umieszczono je tam wtórnie w bliżej nieokreślonym czasie, być może w latach osiemdziesiątych lub dziewięćdziesiątych XIX wieku, kiedy rekomponowano ołtarz. Prawie pewne jest, że stanęły w miejscu niezachowanych, siedemnastowiecznych rzeźb pierwotnie wieńczących nastawę.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Rzeźba konserwowana w latach 1982-1984 podczas renowacji ołtarza św. Mikołaja.

Streszczenie

Figura św. Piotra mieszcząca się obecnie po prawej stronie zwieńczenia manierystycznego ołtarza św. Mikołaja w paczółtowickim kościele jest dziełem nieodnotowanym w źródłach, wobec czego trudno ustalić jej dzieje. Rzeźba powstała najpewniej w XVIII wieku i nie stanowi oryginalnego elementu wspomnianej wyżej nastawy. Za takim datowaniem rzeźby przemawia ekspresja z jaką ukazano postać świętego, w szczególności wydłużone proporcje twarzy, dynamiczna poza, gesty oraz głębokie, ostre kształtowanie fałdów szat okalających św. Piotra. Co interesujące, święty nie został przedstawiony zgodnie z tradycyjną ikonografią tej postaci. Święty Piotr jest ukazywany z reguły jako starszy mężczyzna o siwych, przerzedzonych w okolicy czoła włosach oraz z charakterystyczną krótką, kędzierzawą brodą. W przypadku omawianej figury typ fizjonomiczny postaci wskazuje raczej na postać św. Pawła, jednak trzymany w prawym ręku atrybut – klucz jednoznacznie identyfikuje św. Piotra.

Bibliografia

Kornecki Marian , "Sztuka sakralna", Kraków 1993
Wawel-Louis Józef , "Wieś Paczółtowice", Kraków 1874
Lepszy Leonard , "Sprawozdanie z wycieczki konserwatorskiej na posiedzeniu z dn. 18 II 1897" , [w:] "Teka Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej, t. 1" , Kraków 1900
Małkowska-Holcerowa Teresa , "Paczółtowice. Dzieje kościoła parafialnego pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny od średniowiecza po czasu współczesne", Kraków 1998
Strzelichowski Piotr , "Wiadomość o kościele parafialnym w Paczółtowicach w Dyecezyi krakowskiej oraz o jego plebanach, parafianach i dobrodziejach, zebrana na podstawie dokumentów historycznych", Kraków 1900
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie, z. 12: Powiat olkuski", Warszawa 1953
Łepkowski Józef, "Przegląd zabytków przeszłości z okolic Krakowa", Kraków 1863 , s. 41-41
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Stolot Franciszek, "Główne typy kompozycyjne drewnianych ołtarzy w Małopolsce po roku 1600 " , [w:] "Sztuka około roku 1600. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Lublin, listopad 1972" , red.Hrankowska Teresa , Warszawa 1974 , s. 339-354

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Justyna Kuska, "Św. Piotr", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/sw-piotr

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności