Ołtarz boczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
chrzanowski
Gmina
Alwernia
Miejscowość
Poręba Żegoty
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Babice
Parafia
Św. Marcina
Miejsce przechowywania
Transept
Identyfikator
DZIELO/05598
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
około 1752-1756
Technika i materiał
marmur dębnicki, kuty, polerowany, złocony; olej na płótnie
Wymiary podstawowe
wysokość – 4,5 m
Autor noty katalogowej
Józef Skrabski
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Na tych samych warunkach 4.0

Dzieje zabytku

Pochodzący z katedry krakowskiej ołtarz powstał w czasie modernizacji jej wnętrza w czasach Andrzeja Stanisława Załuskiego, biskupa krakowskiego w latach 1746-1758. Pod nadzorem archiprezbitera kościoła Mariackiego i kanonika katedralnego Jacka Łopackiego, w latach ok. 1752-1756 wykonano cztery ołtarze: św. Michała, św. Floriana, św. Wojciecha i św. Kazimierza. Zaprojektował je Francesco Placidi, a wykonali w Dębniku tamtejsi kamieniarze Tomasz Górecki i Jacek Bielawski. W 1900 ołtarze usunięto z katedry w trakcie restauracji jej wnętrza i przekazano podkrakowskim kościołom, w tym w Porębie Żegoty.

Opis

Ołtarz prostopadłościenny, w typie tumbowym, z mensą o brzegu zdobionym rzędem liści akantu naprzemian z łukami kotarowymi zwieńczonymi kulami oraz podwieszonym lambrekinem. Nastawa ołtarzowa jest architektoniczna, jednoosiowa ze zwieńczeniem, ujęta przez kolumny stojące na ukośnie dostawionych cokołach. Kolumny w jednej trzeciej kanelowane w dwóch trzecich skręcone z wplecioną wicią roślinną, ze złoconym kapitelem podtrzymują przerwany przyczółek ze ślimacznicami. Belkowanie bogato profilowane nad częścią środkową jest wyłamane trzema wklęsłymi łukami. W szczycie owalny medalion z monogramem "IHS”, w obramieniu z wieńca laurowego, ślimacznim z festonami, zakończony krzyżem. W osi środkowej prostokątna wnęka w profilowanym obramieniu, zamknięta półkolistym łukiem nadwieszonym z obrazem Najświętszego Serca Jezusowego.


Zarys problematyki artystycznej

Wykonany w ośrodku kamieniarskim w Dębniku ołtarz, zaprojektowany przez Francesca Placidiego, jest jednym z najciekawszych dzieł małej architektury nie tylko w Krakowie, ale również w Polsce. Motyw skręconych kolumn, niejednokrotnie stosowany przez Placidiego wywodzi się z rzymskiej architektury barokowej, z twórczości Gian Lorenzo Berniniego (konfesja św. Piotra w bazylice watykańskiej). Placidi zaprojektował podobne ołtarze w kościele Mariackim w Krakowie (ołtarz Matki Boskiej Różańcowej) i w kościele Karmelitów Bosych pw. św. Michała w Krakowie (przeniesione w XIX wieku do krakowskiego kościoła franciszkanów).

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry

Streszczenie

Ołtarz zaprojektowany został przez Franciszka Placidiego z przeznaczeniem do katedry na Wawelu. Wykonali go kamieniarze w Dębniku koło Krzeszowic w latach około 1752-1756. W wyniku restauracji katedry w 2. połowie XIX wieku ołtarz przeniesiono do kościoła w Porębie Żegoty. Ołtarz należy do najciekawszych dzieł późnobarokowych na ziemiach polskich. Zbliżone formalnie Placidi zaprojektował do kościoła Mariackiego i kościoła Karmelitów Bosych w Krakowie.

Bibliografia

Lepiarczyk Józef, Przybyszewski Bolesław, "Katedra na Wawelu w XVIII wieku" , [w:] "Sztuka baroku. Materiały sesji naukowej ku czci śp. Profesorów Adama Bochnaka i Józefa Lepiarczyka zorganizowanej przez krakowski oddział Stowarzyszenia Historyków Sztuki i Instytut Historii Sztuki UJ, Kraków, 8-9 czerwca 1990 roku" , red.Fabiański Marcin, Kuczman Kazimierz , Kraków 1991 , s. 21-36
Urban Jacek, "Katedra na Wawelu (1795-1918)", Kraków 2000
Przybyszewski Bolesław, "Katedra Krakowska w XVIII wieku", Kraków 2012
Lepiarczyk Józef, "Architekt Franciszek Placidi, około 1710-1782" , „Rocznik Krakowski” , s. 65-126
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Tatarkiewicz Władysław, "O sztuce polskiej XVII i XVIII wieku", Warszawa 1966

Jak cytować?

Józef Skrabski, "Ołtarz boczny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-81

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności