Najświętsze Serce Jezusa

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
myślenicki
Gmina
Sułkowice
Miejscowość
Krzywaczka
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Sułkowice
Parafia
Trójcy Świętej
Tagi
Antoni Stopa malarstwo XIX wieku Najświętsze Serce Jezusa
Identyfikator
DZIELO/17504
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
1886 rok
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Ostrysz, koło Makowa Podhalańskiego
Technika i materiał
olej na płótnie
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Obraz namalował Antoni Stopa w 1886 roku.

Opis

Obraz w kształcie stojącego prostokąta, zamknięty półkoliście z przedstawieniem Najświętszego Serca Jezusa. W centrum kompozycji ukazany Jezus w całej postaci, prawą ręką czyniący gest błogosławieństwa, lewą wskazujący na gorejące na piersi serce. Twarz podłużna z długim i wąskim nosem, delikatnie otwartymi ustami, okolona krótką brodą, rozdzieloną na dwa, małe pukle. Włosy długie, ciemnobrązowe, z przedziałkiem pośrodku, opadające na plecy i ramiona bujnymi falami. Jezus ubrany jest w długą, niebieską suknię oraz czerwony płaszcz o zielonej podszewce, na brzegu zdobiony ozdobną pasmanterią złożoną z rzędu złotych gwiazdek. Na dłoniach Jezus ma widoczne ślady męki, a na piersi gorejące serce, oplecione koroną cierniową, z zatkniętym u góry krzyżykiem, ukazane na tle promienistej glorii. Wokół głowy ma nimb krzyżowy wpisany w koło. W dolnej części kompozycji gęsto skłębione szaro-różowe chmury, w górnej niebieskie niebo o pastelowym odcieniu. Po prawej stronie obrazu, przy lewej nodze Jezusa sygnatura „Stopa / 1886”. Rama drewniana, profilowana i złocona.

Zarys problematyki artystycznej

Obraz Najświętsze Serce Pana Jezusa znajdujący się w kościele w Krzywaczce powstał w 1886 roku w pracowni Antoniego Stopy (1849-1922), malarza z Ostrysza (koło Makowa Podhalańskiego). Artysta od 1872 roku studiował w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie pod kierunkiem Jana Matejki. Jednak cztery lata później opuścił szkołę, a w 1881 roku został wydalony z Krakowa za propagowanie idei socjalistycznych. Osiadł w rodzinnym Makowie, gdzie utrzymywał się z malowania kościelnych polichromii (co najmniej kilkanaście) oraz obrazów o tematyce patriotyczno-religijnej. Ostatnią jego pracą była renowacja obrazu Matki Boskiej Makowskiej w kościele w Makowie Podhalańskim. Zmarł w 1922 roku. Omawiany obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa należy zatem do początkowej działalności artystycznej Stopy, na którą wpływ miał nauczyciel malarza – Jan Matejko. Jego obrazy religijne cechują się mocną głębią kolorów (zwłaszcza w partii szat) i ekspresją twarzy malowanych postaci o wyraźnie podkreślonych oczach, wpatrujących się często wprost na widza. W kościele w Krzywaczce znajdują się też dwa inne dzieła tego malarza: „Matka Boska z Dzieciątkiem” oraz „Chrystus Ukrzyżowany”. Zwłaszcza obraz ukrzyżowanego Chrystusa przejawia znaczną ekspresję ujęcia w wygiętej w bólu sylwetce Zbawiciela, ukazanego na tle mrocznego nieba. Ekscentryczny artysta podpisywał się na swoich obrazach w nietypowy i różnorodny sposób, jako: AS, As, Antoni Sygoń, Antoni Sygoń spod Babiej Góry, Biedni z Makowa, Boruta, Chłop spod Babiej Góry, Chłop ze wsi, Świtoniec, Jan Kwaśny, Jantek z Ostrysa, Jaźwiec, Kitaj, L. M., Leszczak, Walenty Sygoń, Ostrysiak, czy Racławiak. Zdarzało się również, że zamiast sygnatury malował na obrazie dodatkową stopę. Jednak na obrazach w Krzywaczce podpisał się w dość klasyczny sposób – inicjałami lub nazwiskiem oraz datą wykonania. Wszystkie trzy obrazy powstały w 1886 roku i posiadają ten sam kształt stojącego prostokąta zamkniętego półkoliście o wymiarach odpowiadającym wnękom w ołtarzach bocznych. Dlatego można domniemywać, iż znajdowały się pierwotnie w nastawach ołtarzowych.

Omawianie dzieło przedstawia Najświętsze Serce Pana Jezusa, którego ikonografia rozwinęła się w czwartej ćwierci XVIII wieku, a w sztuce dewocyjnej w XIX i na początku XX wieku. Na teologiczne ujęcie i liturgiczny kształt nabożeństwa do Serca Pana Jezusa miały wpływ objawienia siostry Marii Alacoque ze Zgromadzenia Sióstr Wizytek. Porządek nabożeństwa zatwierdził papież Klemens XIII w 1765 roku. Wkrótce Pompeo Batoni, włoski malarz epoki baroku namalował obraz „Najświętsze Serce Jezusa” dla kościoła Il Gesù w Rzymie. Wizerunek ukazuje Jezusa w półpostaci, trzymającego w lewej ręce serce na dłoni, a prawą na nie wskazującego. Obraz stał się najczęściej reprodukowanym wzorem ujęcia tego tematu w sztuce. Na rozpowszechnienie wizerunku, zwłaszcza w sztuce dewocyjnej, miało wpływ wykorzystanie kompozycji jako ilustracji w wydanym w 1768 roku w Rzymie druku „Raccolta di ragionamenti in lode del Santissimo Cuor di Gesù” (rycina Giovaniego Antonia Faldoniego). Drugi obraz Batoniego o zbliżonej ikonografii, w którym Serce Jezusa goreje na tle jego piersi, a Jezus jedną ręką błogosławi, a drugą wskazuje na serce został w 1891 roku uznany za jedyne dopuszczalne przedstawienie tego tematu. Wkrótce wizerunek rozwinięty do pełnej postaci Chrystusa wiódł prym w rzeźbie i malarstwie dziewiętnasto- i dwudziestowiecznym. Kompozycja została również wykorzystana przez Antoniego Stopę na obrazie w Krzywaczce.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Drobne ubytki warstwy malarskiej, zabrudzenie powierzchni.

Streszczenie

Obraz Najświętsze Serce Pana Jezusa w kościele w Krzywaczce powstał w 1886 roku w pracowni Antoniego Stopy (1849-1922), malarza z Ostrysza (koło Makowa Podhalańskiego). Należy do początkowej działalności artystycznej Stopy, na którą wpływ miał jego nauczyciel ze Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie – Jan Matejko. W kościele w Krzywaczce znajdują się też dwa inne dzieła tego malarza: „Matka Boska z Dzieciątkiem” oraz „Chrystus Ukrzyżowany”. Wszystkie trzy obrazy powstały w 1886 roku i posiadają ten sam kształt stojącego prostokąta zamkniętego półkoliście o wymiarach odpowiadających wnękom w ołtarzach bocznych.

Bibliografia

"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Mydlarz Jerzy, "Antoni Stopa – makowski artysta" , „Rocznik Babiogórski” , s. 61-76
Wójcik Wiesław, "Antoni Stopa" , [w:] "Internetowy Polski Słownik Biograficzny" , http://ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/antoni-stopa [dostęp z dn.: 23.04.2018]
Klekot Ewa, "Najświętsze Serce Jezusowe – sceny z życia symbolu" , „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” , s. 55-66

Inne dzieła tego autora

Osoby związane z dziełem

Jak cytować?

Maria Działo, "Najświętsze Serce Jezusa", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2020, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/najswietsze-serce-jezusa-9

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności