Feretron z obrazami Najświętszego Serca Jezusa i Matki Boskiej Nieustającej Pomocy

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wielicki
Gmina
Wieliczka
Miejscowość
Grabie
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Niepołomice
Parafia
Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
Miejsce przechowywania
kościół
Identyfikator
DZIELO/01596
Kategoria
feretron
Ilość
1
Czas powstania
około 1877 roku
Technika i materiał
olej na blasze; olej na desce; drewno, techniki stolarskie i snycerskie, złocenie
Wymiary podstawowe
wysokość – 100 cm
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

W 1877 roku założono w kościele grabskim Apostolstwo Serca Jezusowego i w związku z tym „obraz z tym wizerunkiem umieszczono w ołtarzu brackim [Przemieniania Pańskiego]”. Niewątpliwie w tym samym czasie ufundowano feretron z obrazem Najświętszego Serca Pana Jezusa i Matki Boskiej Nieustającej Pomocy.

Opis

Feretron obustronny, z przedstawieniem Najświętszego Serca Pana Jezusa malowanym na blasze i na odwrocie Matki Boskiej Nieustającej Pomocy malowanej na drewnie. Rama w kształcie pionowego prostokąta, zamkniętego łukiem w ostry grzbiet. Przy dolnej krawędzi umieszczone ażurowe zwoje ornamentu roślinnego, ujęte postumentami, w których wydrążono prostokątne otwory do wsuwania drążków. Feretron ustawiony na dwóch nóżkach. Po bokach ustawione profilem postacie na konsolach, ponad nimi znajdują się ażurowe baldachimy ze sterczynami. Rama łuku wieńczącego ozdobiona stylizowanym astwerkiem. Całość zwieńczona jest krzyżem.
Na awersie obrazu przedstawienie Chrystusa w całej postaci, stojącego na globie pośród obłoków, zwróconego w trzech czwartych w prawo, z obiema rękoma uniesionymi ku górze. Jego twarz jest pociągła, o łagodnych rysach, okolona brodą i włosami opadającymi na ramiona. Ubrany jest w czerwoną tunikę, ze złotą lamówką oraz niebieski płaszcz, o żółtej podszewce. Na jego piersi znajduje się gorejące serce w glorii promienistej. Z drugiej strony feretronu przedstawienie Matki Boskiej Nieustającej Pomocy o ikonografii zgodnej ze schematem.

Zarys problematyki artystycznej

Feretrony to dekoracyjnie oprawione obrazy lub figury przystosowane do noszenia w procesjach, dlatego osadzone są na podstawach, w które wsuwa się drążki.
Wizerunek Najświętszego Serca Jezusa ukazany jest w jednym z wariantów ikonograficznych tego przedstawienia zwanym Venite ad me (z łac. „Przyjdźcie do mnie”; „Przyjdźcie do Mnie wszyscy, którzy utrudzeni i obciążeni jesteście, a Ja was pokrzepię”, Mt 11, 28). Charakteryzuje go postać Chrystusa z rozłożonymi na boki rękami i gorejącym sercem unoszącym się na jego piersi. Ten wariant ikonograficzny zainspirowany był powstałą w 1820 roku figurą Chrystusa Miłosiernego Berthela Thorvaldsena. Swój rozkwit przeżywał właśnie w latach siedemdziesiątych XIX wieku. Ikonografia Najświętszego Serca Pana Jezusa kształtowała się od XVIII wieku, począwszy od zaaprobowania przez Klemensa XIII nabożeństwa do tegoż (1765) i powstania jego pierwszych wizerunków autorstwa Pompeo Batoniego. Jednak to wiek XIX był okresem największego kultu Serca Jezusowego, a za tym ukształtowania się jego jedynej dopuszczalnej ikonografii ustalonej w 1891 roku, a więc Chrystusa z unoszącym się na jego piersi gorejącym sercem.
Wizerunek na odwrocie feretronu – Matki Boskiej Nieustającej Pomocy – wzorowany jest na ikonie znajdującej się w kościele św. Alfonsa w Rzymie. Ten zapomniany obraz dopiero w drugiej połowie XIX wieku przywrócili do kultu redemptoryści, a następnie rozpowszechnili go na całym świecie. Wyłącznie w Rzymie powstawały tzw. wierne kopie tego wizerunku opatrzone świadectwami autentyczności. Jakkolwiek tak szeroki kult obrazu wpłynął na powstawanie również wielu jego kopii nieopatrzonych certyfikatami, jak omawiany zabytek z Grabia.
Rama feretronu jest neogotycka, gdyż jej dekoracja naśladuje elementy konstrukcyjne i zdobnicze charakterystyczne dla gotyku, takie jak łuk ostry, sterczyny czy astwerk, przetwarzając je formalnie.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Rama feretronu z kilkoma ubytkami mechanicznymi i przetarciami złoceń. Obraz Najświętszego Serca Jezusa o mocno przetartej warstwie malatury.

Streszczenie

W 1877 roku założono w kościele grabskim Apostolstwo Serca Jezusowego. Najpewniej w podobnym czasie ufundowano feretron z obrazem Najświętszego Serca Pana Jezusa i Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Pierwszy z tych wizerunków ilustruje jeden z wariantów ikonograficznych tego przedstawienia zwany „Venite ad me”, natomiast obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy wzorowany jest na ikonie znajdującej się w kościele św. Alfonsa w Rzymie.

Bibliografia

Sadowski Maciej, "Rola redemptorystów w odnowieniu kultu ikony Matki Boskiej Nieustającej Pomocy" , „Folia Historica Cracoviensia” , s. 625-638
Klekot Ewa, "Najświętsze Serce Jezusowe – sceny z życia symbolu" , „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” , s. 55-66

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Feretron z obrazami Najświętszego Serca Jezusa i Matki Boskiej Nieustającej Pomocy", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/feretron-z-obrazami-najswietszego-serca-jezusa-i-matki-boskiej-nieustajacej-pomocy

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności