Ołtarz boczny p.w. Matki Boskiej Bolesnej lub Michała Archanioła

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
wielicki
Gmina
Wieliczka
Miejscowość
Wieliczka
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Wieliczka
Parafia
Św. Klemensa
Miejsce przechowywania
nawa boczna północna
Identyfikator
DZIELO/14743
Kategoria
ołtarz
Ilość
1
Czas powstania
1860-1862
Fundator
wozacy Starych Gór
Technika i materiał
drewno, techniki stolarskie, snycerskie i rzeźbiarskie, polichromia, złocenie, srebrzenie
Wymiary podstawowe
wysokość – 7,6 m
Autor noty katalogowej
Agata Felczyńska
Domena Publiczna

Dzieje zabytku

Ołtarz został ufundowany w 1860 roku przez wozaków Starych Gór i znajdował się pierwotnie przy zachodniej ścianie kaplicy Morsztynów. W 1990 roku został przeniesiony z kaplicy do nawy północnej. Na początku znajdowały się w nim trzy obrazy: Matki Boskiej Bolesnej w polu głównym, Michała Archanioła na zasuwie i św. Antoniego w zwieńczeniu.

Opis

Ołtarz przyścienny, architektoniczny, jednoosiowy, jednokondygnacjowy ze zwieńczeniem. Retabulum ustawione na wysokim cokole, przed którym stoi mensa w typie sarkofagowym. Na mensie tabernakulum w formie prostopadłościanu, którego ściana frontowa jest flankowana parą dostawionych skośnie kolumn, a tylna wolutami. Tabernakulum na cokole, na ścianie frontowej drzwi w kształcie prostokąta zamkniętego od góry łukiem nadwieszonym, z przedstawieniem wypukłorzeźbionej, silnie plastycznej sceny chrztu Chrystusa. Z prawej strony św. Jan Chrzciciel, który prawym kolanem klęczy na głazie, prawą ręką polewa wodą głowę stojącego po lewej stronie Chrystusa. Za nimi dwie postaci, powyżej gołębica Ducha Świętego. W górnych narożnikach ściany frontowej tabernakulum dwa, symetrycznie ułożone ornamenty rocaille. Główne pole właściwego retabulum flankują kolumny korynckie o trzonach dekorowanych wicią, ustawione na tle zwielokrotnionych pilastrów; podpory posadowione na ukośnie ustawionych, rozsuniętych postumentach dekorowanych kwadratowymi płycinami, dźwigają belkowanie przełamane na ich osiach, z odcinkami także ustawionymi skośnie. W prostokątnym polu głównym nastawy ołtarzowej obraz z przedstawieniem Matki Boskiej Bolesnej poniżej monogramu maryjnego uwitego ze wstęgi, w prostokątnej ramie zamkniętej od góry łukiem nadwieszonym. Górne naroża pola wypełniają płomieniste motywy rocaille przechodzące w dół w fantazyjną wić roślinną. Na fryzie belkowania umieszczono ornament roślinny z muszlami, a dolna część gzymsu ma formę pasa ażurowej dekoracji z motywów rocaille na czerwonym tle. Na środku tej dekoracji niewielki kartusz z napisem. Na rozsuniętych odcinkach belkowania, na osi kolumn, umieszczone fragmenty pękniętego półkolistego przyczółka; na nich siedzą anioły. Zwieńczenie umieszczone pomiędzy tymi odcinkami w formie ścianki o ogólnym zarysie trapezu o wklęsłych bokach. Wypełnia ją obraz z przedstawieniem św. Antoniego we wklęsło-wypukłej ramie powtarzającej zarys zwieńczenia, które od góry zamknięte jest dwoma wolutami. W miejscu ich styku, na osi, rzeźbione przedstawienie tronującego Boga Ojca pośród chmur, powyżej główek anielskich i na tle glorii promienistej. Bóg prawą rękę wznosi do góry, lewą trzyma na jabłku królewskim i przytrzymuje berło, u stóp gołębica Ducha Świętego. Struktura ołtarza malowana na kolor brązowy; profile, detale, ornamenty i kolumny złocone, postacie w partiach karnacji polichromowane naturalistycznie.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz wykonano w XIX wieku, jednak jego struktura i dekoracje nawiązują ściśle do form barokowych. Wykorzystano formę wykształconą w epoce nowożytnej konstruując nastawę jednokondygnacjową, z obrazem w polu środkowym pierwszej kondygnacji i mniejszym w zwieńczeniu. Ołtarz flankują kolumny, a szczyt wieńczy gloria promienista. Ołtarz Matki Boskiej Bolesnej wykazuje wyższy poziom artystyczny, niż pozostałe retabula kontynuujące nurt barokowy w kościele św. Klemensa. Nawiązuje do form późnego baroku i wykorzystuje ornamentykę rokokową. Można go uznać za dzieło, które świadomie powraca do zarzuconych form barokowych, by dopasować się do wyposażenia kościoła, co czyniłoby go dziełem neobarokowym.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry.

Streszczenie

Ołtarz Matki Boskiej Bolesnej lub Michała Archanioła powstał w latach sześćdziesiątych XIX wieku. Pierwotnie był ustawiony w kaplicy Morsztynów, obecnie stoi w północnej nawie bocznej. Nawiązuje ściśle do wzorów sztuki barokowej, można go odbierać jako dzieło neostylowe lub stylowo zapóźnione.

Bibliografia

"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Kalwajtys Elżbieta, Ochniak Klementyna, "Kościół p.w. św. Klemensa w Wieliczce (architektura i wyposażenie)" , „Studia i Materiały do Dziejów Żup Solnych w Polsce” , s. 29-116

Jak cytować?

Agata Felczyńska, "Ołtarz boczny p.w. Matki Boskiej Bolesnej lub Michała Archanioła", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-p-w-matki-boskiej-bolesnej-lub-michala-archaniola

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności