Mojżesz

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
nowotarski
Gmina
Nowy Targ
Miejscowość
Nowy Targ
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Nowy Targ
Parafia
Św. Katarzyny Aleksandryjskiej
Tagi
Mojżesz rzeźba XVIII wieku
Miejsce przechowywania
po lewej stronie ołtarza bocznego, przytęczowego, północnego
Identyfikator
DZIELO/22774
Kategoria
rzeźba
Ilość
1
Czas powstania
pierwsza ćwierć XVIII wieku
Technika i materiał
drewno, techniki rzeźbiarskie, polichromowanie, srebrzenie
Wymiary szczegółowe
Wysokość figury – 142 cm
Autor noty katalogowej
Maria Działo
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Rzeźba powstała zapewne wraz z całą nastawą ołtarzową w pierwszej ćwierci XVIII wieku. Ołtarz Przemienienia Pańskiego odnotowano w aktach wizytacji biskupiej z 1728 roku jako „nowy”.

Opis

Rzeźba przedstawiająca proroka Mojżesza, ścięta z tyłu, drążona. Prorok ustawiony na niskim cokole w formie posrebrzonego obłoku. Ukazany jest frontalnie w delikatnym kontrapoście z lewą nogą ugiętą w kolanie i z rękami wyciągniętymi szeroko w boki, z głową skierowaną w lewo i uniesioną do góry. W prawej dłoni trzyma tablice Dekalogu. Twarz podłużna z długim nosem, otwartymi ustami i zmarszczonymi łukami brwiowymi; okolona długą, ciemną brodą i średniej długości włosami, zasłaniającymi uszy i uformowanymi nad czołem w dwa rogi. Ubrany jest w długą, czerwoną suknię z kołnierzem, przewiązaną w talii, obficie drapowaną oraz zielony płaszcz z fioletową podszewką, zawinięty wokół lewego ramienia; na stopach ma założone pełne, brązowe buty. Polichromia w odsłoniętych partiach ciała jest naturalistyczna, policzki zaczerwienione.


Zarys problematyki artystycznej

W dotychczasowych badaniach nad wyposażeniem kościoła w Nowym Targu nie podjęto próby wskazania choćby kręgu potencjalnych autorów rzeźb proroków Mojżesza i Eliasza z nastawy ołtarzowej Przemienienia Pańskiego. Figury powstały w pierwszej ćwierci XVIII wieku i są ideowo ściśle związane z tytułem ołtarza. Nawiązują do wydarzenia z życia Chrystusa, które odbyło się na górze Tabor w obecności apostołów: św. Piotra, św. Jakuba Starszego i św. Jana Ewangelisty, opisanego na kartach Ewangelii św. Mateusza: „Po sześciu dniach Jezus wziął z sobą Piotra, Jakuba i brata jego Jana i zaprowadził ich na górę wysoką, osobno. Tam przemienił się wobec nich: twarz Jego zajaśniała jak słońce, odzienie zaś stało się białe jak światło. A oto im się ukazali Mojżesz i Eliasz, którzy rozmawiali z Nim. Wtedy Piotr rzekł do Jezusa: «Panie, dobrze że tu jesteśmy; jeśli chcesz postawię tu trzy namioty: jeden dla Ciebie, jeden dla Mojżesza i jeden dla Eliasza». Gdy on jeszcze mówił, oto obłok świetlany osłonił ich, a z obłoku odezwał się głos: «To jest mój Syn umiłowany, w którym mam upodobanie, Jego słuchajcie!». Uczniowie, słysząc to upadli na twarz i bardzo się zlękli. A Jezus zbliżył się do nich, dotknął ich i rzekł: «Wstańcie, nie lękajcie się!». Gdy podnieśli oczy, nikogo nie widzieli, tylko samego Jezusa” (Mt 17, 1-8). Mojżesz był prorokiem, żył prawdopodobnie w XIII wieku p.n.e. Jako niemowlę, w czasie rzezi niewiniątek, został uratowany przez córkę faraona i wychował się na dworze królewskim. Gdy dorósł przewodził Izraelitom w drodze do Ziemi Obiecanej. W ikonografii przedstawiany jest, tak jak w nowotarskiej rzeźbie, z tablicami Dekalogu, które otrzymał od Boga podczas wędrówki z ludem przez pustynię. Na głowie ma rogi, podobnie jak w słynnej rzeźbie Michała Anioła w bazylice św. Piotra w Okowach w Rzymie. Atrybut ten wywodzi się z omyłkowego tłumaczenia hebrajskiego słowa „qaran”, które oznacza „promienować”, ale również „wypuszczać rogi” (twarz proroka miała promieniować podczas rozmowy z Bogiem). Święty Hieronim, tworząc tłumaczenie Wulgaty, wybrał jednak drugi przekład.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Dobry, od tyłu widoczny drewniany stelaż.

Streszczenie

W dotychczasowych badaniach nad wyposażeniem kościoła w Nowym Targu nie podjęto próby wskazania choćby kręgu potencjalnych autorów rzeźb proroków Mojżesza i Eliasza z nastawy ołtarzowej Przemienienia Pańskiego. Figury powstały w pierwszej ćwierci XVIII wieku i są ideowo ściśle związane z wezwaniem ołtarza.

Bibliografia

Łukaszczyk Mieczysław , "650 lat parafii św. Katarzyny w Nowym Targu", Kalwaria Zebrzydowska 1997
Skorupa Andrzej, Monita Rafał, "Nowy Targ. Kościół św. Katarzyny", Kraków 2012
Łepkowski Józef, Jerzmanowski Józef, "Ułamek z podróży archeologicznej po Galicyi odbytej w r. 1849. Okolica podkarpacka: obwód sądecki", Warszawa 1850
Skorupa Andrzej, "Zabytkowe kościoły Niżnego Podhala", Kraków 2004
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Szydłowski Tadeusz, "Zabytki sztuki w Polsce. Inwentarz topograficzny, cz. 3: Województwo krakowskie, t. 1, z. 1: Powiat nowotarski", Warszawa 1938

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Maria Działo, "Mojżesz", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/mojzesz-1

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności