Franciszek św.

Inne formy nazwiska
Giovanni Bernardone
Miejsce urodzenia
Asyż
Data śmierci
03 października 1226
Miejsce śmierci
Asyż
Autor opracowania
Maria Działo
Tagi
św. Franciszek z Asyżu

Biogram

Święty Franciszek z Asyżu, właściwie Giovanni Bernardone urodził się w 1181 lub 1182 roku w Asyżu i tamże zmarł 3 października 1226. Był założycielem zakonu franciszkanów, klarysek oraz trzeciego zakonu dla świeckich. Według reguły i duchowości franciszkanów powstało też zgromadzenie żeńskie – franciszkanek. Święty Franciszek pochodził z zamożnej rodziny mieszczańskiej. W 1202 roku brał udział w wojnie Asyżu z Perugią, podczas której dostał się do niewoli. Wróciwszy schorowany do Asyżu, udał się następnie do Apulii, aby uzyskać pasowanie na rycerza. Z drogi jednak zawrócił wskutek tajemniczej wizji w Spoleto, która zapoczątkowała jego przemianę. W kościele San Damiano (niedaleko Asyżu) usłyszał głos Chrystusa płynący z krucyfiksu: „Franciszku, idź i napraw mój dom, który, jak widzisz, cały ulega zniszczeniu”. Od tej pory rozpoczął życie według zasad Ewangelii. Krótki czas przebywał w klasztorze Benedyktynów w Gubbio, gdzie rozpoznał swoje powołanie apostolskie do życia w ubóstwie (stąd przydomek Biedaczyna). Za pozwoleniem biskupa poświęcił się głoszeniu pokuty, rozpoczynając kazania zwrotem: „Niech Pan obdarzy cię pokojem”. Początkowo zgromadził 12 uczniów i w 1209 lub 1210 roku uzyskał od papieża Innocentego III ustne zatwierdzenie pierwszych ustaw, co uważa się za kanoniczne zatwierdzenie zakonu franciszkanów. Podczas swojej misji apostolskiej przemierzył niemal całe Włochy. W 1212 roku przyjął do „życia ewangelicznego” św. Klarę z Asyżu, która zapoczątkowała wspólnotę „ubogich pań” (klarysek). W trosce o lepszą organizację zakonu, który liczył już wówczas 500 braci spisał z Cezarym ze Spiry regułę franciszkańską, zatwierdzoną w 1223 roku (tzw. regula bullata). W tym też roku urządził w Greccio misterium bożonarodzeniowe w grocie ze żłóbkiem z sianem, wołem i osiołkiem. W 1224 roku na górze Alwernii otrzymał stygmaty. Zmarł dwa lata później, podczas odmawiania psalmu 141. Święty Franciszek został kanonizowany 16 lipca 1228 przez papieża Grzegorza IX, z którego inicjatywy Eliasz z Kortony wzniósł dwukondygnacyjną bazylikę w Asyżu, gdzie umieszczono relikwie świętego. W Polsce pod wezwaniem św. Franciszka powstawały licznie bractwa skupione zwłaszcza przy kościołach franciszkańskich. Jednym z najpopularniejszych jest Arcybractwo Paska św. Franciszka założone w 1587 roku przy kościele Franciszkanów w Krakowie. W XVI wieku utworzono je także we Lwowie, Gnieźnie i Kalwarii Pacławskiej, a od XVII wieku istniało we wszystkich kościołach franciszkańskich aż do kasaty rządowej w 1783 roku. W ikonografii św. Franciszek przedstawiany jest w szaroburym habicie przewiązanym sznurem o trzech węzłach, z tonsurą na głowie i bosymi stopami. Przez wieki habit świętego przedstawiany był w różnych formach: w XIII wieku ze spiczastym kapturem, w XIV wieku z mozettą, a w baroku jako habit kapucyński. Do indywidualnych atrybutów świętego należą stygmaty, krzyż lub krucyfiks, czaszka, księga, ptaki i ryby. W baroku były to również baranek i kula ziemska zwieńczona krzyżykiem, na znak że jest odnowicielem chrześcijańskiego życia i orędownikiem całego świata. Święty Franciszek jest jednym z najczęściej przedstawianych świętych w ikonografii hagiograficznej. Pośród mnogości przedstawień związanych głównie z ikonografią scen z życia świętego swoją popularność zdobyły tzw. stygmatyzacje. Pierwsze o nastroju kontemplacyjno-lirycznym wywodziły się od fresku Giotta. Od połowy XVI wieku przekształciły się w obrazy bardziej rozbudowane i przepełnione ekstazą, po czym rozprzestrzeniły się w okresie baroku, wykształcając nowe typy przedstawień, w których m.in. Chrystus-Serafin dotyka dłonią św. Franciszka, pojawia się tzw. cichy świadek czy rodzaj tzw. stygmatyzacji anielskiej, w której św. Franciszek wyczerpany przeżyciem pada podtrzymywany przez dwa anioły.

Bibliografia

Duchniewski Jerzy, "Św. Franciszek. 1. Życie i działalność" , [w:] "Encyklopedia katolicka, t. 5" , Lublin 1989 , s. 426-428
Duchniewski Jerzy, "Św. Franciszek. 4. Kult" , [w:] "Encyklopedia katolicka, t. 5" , Lublin 1989 , s. 432-433
Kuźmak Krystyna, "Św. Franciszek. 6. Bractwa" , [w:] "Encyklopedia katolicka, t. 5" , Lublin 1989 , s. 433-434
Wegner Helena, "Św. Franciszek. 7. Ikonografia" , [w:] "Encyklopedia katolicka, t. 5" , Lublin 1989 , s. 434-445
Janicka-Krzywda Urszula , "Patron – atrybut – symbol", Poznań 1993

Dzieła związane z osobą

Św. Franciszek obejmujący Chrystusa na krzyżu, Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny, Gdów, obraz
Stygmatyzacja św. Franciszka z Asyżu, Parafia Św. Franciszka z Asyżu, Wieliczka, obraz
Św. Franciszek obejmujący Chrystusa na krzyżu, Parafia Parafia Św. Apostołów Piotra i Pawła, Bodzanów, obraz
Św. Franciszek obejmujący Chrystusa na Krzyżu, Parafia Wszystkich Świętych, Kraków-Nowa Huta (dawniej: Ruszcza), obraz
Św. Franciszek z Chrystusem i Marią, Parafia Parafia Św. Jana Kantego, Stryszów, obraz
Ukrzyżowanie , Kraków, obraz
Św. Franciszek rozdający regułę III zakonu franciszkańskiego, Parafia Parafia Przenajświętszej Trójcy, Bieńkówka, obraz
Św. Franciszek z Asyżu, Parafia Parafia Św. Jana Chrzciciela, Korzkiew, obraz
Matka Boska Różańcowa oraz św. Franciszek, Parafia Parafia Matki Boskiej Pocieszenia, Budzów, feretron
Święta Rodzina ze św. Janem Chrzcicielem i św. Franciszkiem z Asyżu, Kraków, obraz
Stygmatyzacja św. Franciszka z Asyżu, Parafia Św. Franciszka z Asyżu, Wieliczka, obraz
Św. Franciszek i św. Hieronim, Kraków, obraz
Św. Franciszek z Asyżu, Parafia Św. Apostołów Filipa i Jakuba, Osielec, obraz
Stygmatyzacja św. Franciszka, Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, Niegowić, obraz
Stygmatyzacja św. Franciszka, Parafia Św. Marcina, Marcyporęba, obraz
Św. Franciszek z Asyżu i Matka Boska Śnieżna, Parafia Opieki Matki Boskiej, Zabierzów Bocheński, witraż
Św. Franciszek z Asyżu, Parafia Opieki Matki Boskiej, Kamień, rzeźba
Św. Franciszek z Asyżu, Parafia Narodzenia Najświętszej Marii Panny, Gdów, rzeźba
Św. Franciszek, Parafia Parafia Św. Jakuba Apostoła, Raciechowice, rzeźba
Polichromia ścienna nawy, Parafia Parafia Św. Idziego, Giebułtów, polichromia ścienna

Jak cytować?

Maria Działo, "Franciszek św. ", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/ludzie/franciszek-sw

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności