Ambona

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
oświęcimski
Gmina
Oświęcim
Miejscowość
Grojec
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Bielsko-Żywiecka
Dekanat
Osiek
Parafia
Św. Wawrzyńca
Miejsce przechowywania
kościół, północna ściana prezbiterium
Identyfikator
DZIELO/12996
Kategoria
ambona
Ilość
1
Czas powstania
po 1767 roku
Technika i materiał
drewno polichromowane, techniki snycerskie, polichromowanie, złocenie, srebrzenie
Autor noty katalogowej
ks. Szymon Tracz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Ambona powstała zapewne po 1767 roku, w którym to konsekrowano kościół.

Opis

Koszowa ambona przyścienna z baldachimem uzyskała formę architektoniczną. Czworoboczny kosz otrzymał ścięte naroża. Jego boki mają linię wklęsło-wypukłą. Wypełniono je pseudopłycinami utworzonymi ze złoconych ceownic, tworzących kartusze z festonami i girlandami. W polu środkowym oraz w narożach kosza ambony umieszczono uskrzydlone główki anielskie. Całość kosza została zwieńczona profilowanym gzymsem. U dołu podwieszono ażurową, złoconą strukturę utworzoną z czterech wolut i kwiatonu. W zaplecku ambony usytuowano dwuskrzydłowe drzwi ujęte pilastrami o gładkich trzonach. Górne części pilastrów udekorowano podwieszonymi festonami. Baldachim uzyskał rzut prostokąta o ściętych narożach oraz wklęsło-wypukłe boki. Został wsparty na dwóch konsolach, na których usytuowano pełne belkowanie z podwieszonym lambrekinem. Partię fryzu zdobi złocony ornament roślinnym, uzupełniony kwiatami. Całość baldachimu zwieńczono płaskorzeźbioną, złoconą i srebrzoną gołębicą Ducha Świętego w srebrzonych obłokach na tle glorii promienistej. Strukturę ambony pomalowano w kolorze jasnozielonym, natomiast partie ornamentów zostały wyzłocone, zaś karnacje uskrzydlonych aniołków polichromowano.

Zarys problematyki artystycznej

Ambona w Grojcu stanowi przykład niezwykle eleganckiego i wysmakowanego sprzętu kościelnego. Na uwagę zasługują jej wysmuklone proporcje oraz ciekawie poprowadzone dyspozycje architektoniczne uzupełnione delikatną ornamentyką oraz uskrzydlonymi główkami aniołków. Podobną realizację z drugiej połowy XVIII wieku można wskazać w kościele św. Marcina w Jawiszowicach. Z kolei charakterystyczne umieszczenie przedstawienia gołębicy Ducha Świętego na tle obłoków i promienistej glorii w zwieńczeniu występuje na zaplecku klasycystycznej ambony w Polance Wielkiej, gdzie baldachim nie powstał.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Bardzo dobry, konserwację ambony przeprowadziła w 2017 roku konserwator dzieł sztuki Barbara Wantuła.

Literatura

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1, Województwo krakowskie, red. J. Szablowski, Warszawa 1953, s. 11, 28;
T. Chrzanowski, M. Kornecki, Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982, s. 390-391;
Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, red. S. Brzezicki, J. Wolańska, Warszawa 2016, s. 416; 1076;
R. Kalinowski, Ecclesia Sancti Martini Jawiszowice, Kraków 2017, s. 79.

Streszczenie

Rokokowa ambona powstała zapewne wkrótce po 1767 roku, w którym to konsekrowano kościół. Stanowi ciekawy przykład rokokowego sprzętu kościelnego o wysmakowanej formie artystycznej.

Jak cytować?

ks. Szymon Tracz, "Ambona", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/ambona-100

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności