Prospekt organowy

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
oświęcimski
Gmina
Oświęcim
Miejscowość
Grojec
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Bielsko-Żywiecka
Dekanat
Osiek
Parafia
Św. Wawrzyńca
Identyfikator
DZIELO/14093
Kategoria
organ
Ilość
1
Czas powstania
prospekt: druga połowa XVIII wieku; instrument: przełom XIX i XX wieku
Miejsce (państwo, miasto, region geograficzny)
Małopolska
Technika i materiał
drewno, techniki snycerskie, lakierowanie, polichromowanie, złocenie, blacha metalowa, cięcie, prasowanie
Autor noty katalogowej
ks. Szymon Tracz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0

Dzieje zabytku

Prospekt wykonano w drugiej połowie XVIII wieku, być może na konsekrację kościoła 5 czerwca 1767.

Opis

Chór muzyczny stanowi przyścienną, trójosiową, konstrukcję zawieszoną na dwóch kroksztynach i wspartą na dwóch smukłych kolumnach podtrzymujących oś środkową. Prowadzą na niego dwubiegowe schody w nawie ustawione od południa. Parapet chóru jest trójosiowy, wybrzuszony w osi środkowej, z silnie zaznaczonym, wyłamującym się cokołem i podwieszonym lambrekinem. W osiach bocznych parapet dekorują trzy malowane okręgi z przestylizowanym krzyżem wewnątrz, otoczonym potrójnymi promieniami pomiędzy ramionami, poprzedzielane smukłymi gałązkami kwiatów, z wyobrażeniem trawy poniżej. Prospekt jest pięcioosiowy, z osiami skrajnymi wyższymi od środkowej, podtrzymywany przez trzy konsolki z imitacją puklowania. Cokół wsparty na konsolach jest wyłamany na osiach skrajnych i wypukły w osi środkowej. Nisze na piszczałki są prostokątne. Siedem piszczałek ustawiono pod kątem. Zbiegają się one ku środkowi. W górnej partii umieszczono ornament utworzony ze stylizowanej wici roślinnej. Powyżej znajduje się niepełne belkowanie, wyłamane analogicznie jak cokół, z pionowymi prześwitami, zwieńczone ornamentami roślinnymi i krzyżem pośrodku. Osie druga i czwarta są dwukondygnacyjne z prostokątnymi prześwitami na piszczałki, ze zwieńczeniami utworzonymi z ze stylizowanej wici roślinnej. Kolorystyka prospektu jest jasna, beżowa. Detale, cokoły i belkowania pierwotnie były złocone.

Zarys problematyki artystycznej

Aranżacja chóru muzycznego w Grojcu z niewielkim, nadwieszonym w stosunku do parapetu prospektem organowym stanowi typowe rozwiązanie spotykane w drugiej połowie XVIII wieku w małych, wiejskich kościołach w Małopolsce. Typowy trójwieżowy układ wywodzi się jeszcze z początku XVII wieku. Bardzo podobną aranżację co w Grojcu, otrzymały prospekt organowy w niedalekich Głębowicach oraz w Polance Wielkiej z 1735 roku z organami wykonanymi przez Wawrzyńca Harbutowskiego, rokokowy prospekt w kościele św. Macieja w Bielanach, z podobną dyspozycją prospekt w kościele pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Starej Wsi, jak też niezachowany prospekt w drewnianym kościele św. Andrzeja Apostoła w Osieku.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Stan prospektu zły. Liczne przetarcia i przemalowania. W konstrukcji zaawansowana obecność drewnojadów.

Literatura

Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1, Województwo krakowskie, red. J. Szablowski, Warszawa 1953, s. 8, 23, 28, 31;
T. Chrzanowski, M. Kornecki, Sztuka Ziemi Krakowskiej, Kraków 1982, s. 276-277;
Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska, red. S. Brzezicki, J. Wolańska, Warszawa 2016, s. 1076.

Streszczenie

Prospekt wykonano w drugiej połowie XVIII wieku, być może na konsekrację kościoła 5 czerwca 1767. Stanowi popularny sposób aranżacji występujący w Małopolsce od początku XVII wieku.

Jak cytować?

ks. Szymon Tracz, "Prospekt organowy", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/prospekt-organowy-18

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności