Prospekt organowy

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
krakowski
Gmina
Krzeszowice
Miejscowość
Paczółtowice
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Krzeszowice
Parafia
Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny
Kościół
Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny
Tagi
barok snycerstwo barokowe sztuka barokowa sztuka XVIII wieku
Miejsce przechowywania
zachodnia część nawy, balkon chóru muzycznego
Identyfikator
DZIELO/05176
Kategoria
prospekt organowy
Ilość
1
Czas powstania
pierwsza ćwierć XVIII wieku
Technika i materiał
drewno jodłowe i lipowe, metal; rzeźbienie, malowanie
Autor noty katalogowej
Justyna Kuska
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Dzieje organów w kościele paczółtowickim, dzięki wielu zachowanym wzmiankom źródłowym, można odtworzyć z dużą precyzją. Istnienie zabytku po raz pierwszy odnotowano w wizytacji biskupa Michała Kunickiego z 1728 roku, w której lakonicznie wspomniano o „dziewięciogłowych organach”. W późniejszej wizytacji biskupa Andrzeja Załuskiego z 1748 roku zanotowano: „chór nad głównymi drzwiami prosto wykonany, dwoma kolumnami podparty, z organami zniszczonymi”. W wizytacji biskupa Michała Jerzego Poniatowskiego z 1783 roku z kolei zapisano informacje o naprawie, jakiej instrument został poddany w 1773 roku. W 1807 roku, jak podano w inwentarzu kościoła, organy były: „stare i zniszczone, ciemnym kolorem pomalowane”. Informacji o kolejnych naprawach instrumentu w 1820 i 1833 roku dostarczają kolejne inwentarze wyposażenia świątyni spisane kolejno w 1833 i 1860 roku (dokument znany z aktualizowanego odpisu wykonanego w 1891 roku). Mimo wspomnianych wyżej napraw w latach dwudziestych i trzydziestych XIX wieku zły stan instrumentu odnotowano już w inwentarzu kościoła z 1842 roku. We wspomnianym powyżej inwentarzu z 1860 roku zanotowano dodatkowo: „[organy] są od niepamiętnych czasów, nie wiadomo przez kogo sprawione, w. r. 1833 naprawiane, a znajdują się obecnie w stanie wymagającym naprawy. Są o 4 1/2 oktawach 7 mautacyach, z 45 klawiszami bez pedału”. Źródłem informacji do dziejów obiektu w XX wieku jest „Kronika parafialna kościoła w Paczółtowicach”. Dzięki niej wiadomo, że organy zostały odnowione w 1948 roku za kwotę 15 tysięcy złotych przez organmistrza Kołpanowicza. Kolejne prace nad renowacją obiektu prowadził w 1992 roku „korektor organów” Lech Skoczylas z Krakowa. Ich ówczesny stan zachowania był na tyle zły, że ze sprzętu nie korzystano. Remont instrumentu rozpoczęto od zdemontowania organów i przeniesienia ich do salki katechetycznej na piętrze plebanii, gdzie prowadzone były prace naprawcze. Jak odnotowano w kronice: „w czasie remontu organów został odnowiony prospekt organowy – szafa organowa. Wiele rzeczy-części trzeba było dorobić nowych. Tak samo miała się rzecz z organami [...]. Wielką pomoc okazał w tym p. Władysław Sosur – stolarz, który zawsze chętnie pomagał dorabiając brakujące, czy też zepsute części”. Co ciekawe, w trakcie remontu organów w kościele używano fisharmonii, która również znajdowała się na wyposażeniu paczółtowickiej świątyni. Instrument, znajdujący się na chórze, odnowił pan Gertner z Krzeszowic.


Opis

Prospekt organowy o formach architektonicznych, pięcioosiowy, jednokondygnacyjny ze zwieńczeniem. Osie nieparzyste wypukłe; osie skrajne na rzucie trójkąta; oś środkowa wyższa na rzucie połowy sześcioboku ujęta w górnej części akantowymi wolutami. W osiach parzystych niższe płyciny mieszczące mniejsze piszczałki. W górnej partii części piszczałkowej płaskorzeźbiona dekoracja akantowa. Zwieńczenie utworzone z przełamującego się, bogato profilowanego belkowania z wydatnym gzymsem. Struktura malowana w kolorze ciemnego granatu, ornamenty w jaśniejszym zielono-niebieskim odcieniu.

Zarys problematyki artystycznej

Omawiane organy należą do osiemnastowiecznego wyposażenia paczółtowickiej świątyni. Choć dokładna data powstania instrumentu ani jego wykonawca nie są znane, to na podstawie cytowanego powyżej zapisu w wizytacji biskupa Michała Kunickiego można w miarę precyzyjnie zadatować obiekt na pierwszą ćwierć XVIII wieku (przed 1728 rokiem). W wizytacji biskupa Andrzeja Załuskiego z 1748 roku instrument określono już jako zniszczony, prawdopodobnie znajdował się więc w kościele od dłuższego czasu.

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Organy i prospekt były wielokrotnie odnawiane: w 1773 roku, w 1820 roku z polecenia proboszcza Wawrzyńca Wartakiewicza (proboszcz w latach 1808-1832), w 1833 roku, w 1948 roku były naprawiane przez organmistrza Kołpanowicza, a w 1992 roku konserwowane przez Lecha Skoczylasa z Krakowa.

Streszczenie

Omawiane organy należą do osiemnastowiecznego wyposażenia paczółtowickiej świątyni. Choć dokładna data powstania instrumentu ani ani jego wykonawca nie są znane, to na podstawie cytowanego powyżej zapisu w wizytacji biskupa Michała Kunickiego można w miarę precyzyjnie zadatować obiekt na pierwszą ćwierć XVIII wieku (przed 1728 rokiem). W wizytacji biskupa Andrzeja Załuskiego z 1748 roku instrument określono już jako zniszczony, prawdopodobnie znajdował się więc w kościele od dłuższego czasu. Organy jak i prospekt były wielokrotnie naprawiane i odnawiane: w 1773 roku, w 1820 roku z polecenia proboszcza Wawrzyńca Wartakiewicza (proboszcz w latach 1808-1832), w 1833 roku. W 1948 roku były naprawiane przez organmistrza Kołpanowicza, a w 1992 roku konserwowane przez Lecha Skoczylasa z Krakowa.

Bibliografia

Małkowska-Holcerowa Teresa , "Paczółtowice. Dzieje kościoła parafialnego pod wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny od średniowiecza po czasu współczesne", Kraków 1998
Krasnowolski Bogusław, Krydryńska Aleksandra, Majka Maria, Wierzchosławska Maria , "Stan ewidencji zabytkowych organów i prospektów organowych województwa krakowskiego" , „Materiały i Sprawozdania Konserwatorskie Województwa Krakowskiego” , Kraków 1975 , s. 103-213
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Jak cytować?

Justyna Kuska, "Prospekt organowy", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/prospekt-organowy

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności