Ołtarz boczny

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
oświęcimski
Gmina
Kęty
Miejscowość
Bielany
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Bielsko-Żywiecka
Parafia
Św. Macieja Apostoła
Identyfikator
DZIELO/24123
Kategoria
ołtarz
Czas powstania
1760 rok
Technika i materiał
marmur dębnicki, kuty, polerowany; drewno rzeźbione, polichromowane, srebrzone,
Autor noty katalogowej
Józef Skrabski
Uznanie autorstwa 4.0

Dzieje zabytku

Według Józefa Łepkowskiego ołtarz pochodzi z osieckiego zamku, który wzniósł Karol Wacław Larisch, a przebudował w stylu mauretańskim jego syn Karol Józef. Larischowie byli kolatorami kościoła w Bielanach. W rachunkach klasztoru Karmelitów bosych w Czernej zachowała się wzmianka o olborach płaconych w 1760 roku z Osieka lub za ołtarz osiecki. Ołtarz pozyskał od kolatorów proboszcz w Bielanach Antoni Gralewski w 1838 roku. Jego ustawieniem w nowo wzniesionym kościele zajął się dębnicki kamieniarz Paweł Cekiera (Cekierski).

Opis

Ołtarz architektoniczny, jednokondygnacyjny ze zwieńczeniem. Mensę ujmują dwa ukośnie ustawione cokoły z wolutami, na których posadowione ukośnie zdwojone pilastry z liściastymi wolutami u podstawy i z liściastymi wolutami w funkcji kapiteli, dźwigających odcinki belkowania. Nad belkowaniem klęczące na wolutach anioły. Zwieńczenie ujęte spływami wolutowymi zakończone fantazyjnymi wolutami z liściem. W centrum ołtarza pole w formie stojącego prostokąta ujęte profilowaną ramą, zwieńczone liściastymi wolutami i rozłożystym kwiatem; w polu obraz z przedstawieniem Matki Boskiej z Dzieciątkiem. W zwieńczeniu pole wpisane w owal, obwiedzione profilowanym obramieniem z wolutami; w polu płaskorzeźba z przedstawieniem św. Józefa z Dzieciątkiem. W dolnej części nastawy inskrypcja: „HOC ALTARE EXSTRUCTUM / A(NNO) D(OMINI) M. DCCC, XXX, VIII. / SUMPTU R(EVERENDI) D(OMINI) ANTONII / GRALEWSKI / CURATI BIELANENSIS. / PER / D(OMINUM) PAULINUM CZEKIERSKI / ARTISTAM”.

Zarys problematyki artystycznej

Ołtarz należy do najciekawszych przykładów dzieł późnobarokowych. O jego cechach decydują efektowne ukośne ustawienie pilastrów, kapitele w formie ulistnionych konsol oraz fantazyjne zwieńczenie z wolutami i listkami. Jeśli ołtarz powstał do kaplicy zamkowej w Osieku, jak twierdził Łepkowski, jego fundatorem był jeden z Larischów. Oryginalność jego form, a zwłaszcza detal wymagający znacznych umiejętności od kamieniarza, przywołuje jedynie inne dzieło z takiego samego materiału – ołtarz w kaplicy mansjonarskiej w katedrze w Sandomierzu (1767-1768), którego rzeźby wykonał Wojciech Rojowski. Struktury obu ołtarzy przypominają dzieła wykonywane w drewnie, w których istotną rolę odgrywał detal. Ustalenie autora projektu na tym etapie nie jest jeszcze możliwe. Mógł to być jeden z krakowskich architektów.

Streszczenie

Ołtarz powstał najpewniej w 1760 roku do kaplicy zamku w Osieku. W 1838 roku został przeniesiony do kościoła w Bielanach staraniem ówczesnego proboszcza Antoniego Gralewskiego. Dzieło należy do najciekawszych przykładów małej architektury z okresu późnego baroku.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
Łepkowski Józef, "Przegląd zabytków przeszłości z okolic Krakowa", Kraków 1863 , s. 41-41

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Archiwum Parafii w Bielanach, Krzysztof Orlicki, Dzieje parafii świętego Macieja Apostoła w Bielanach (od powstania do I wojny światowej), Kraków 2008, mpis, s. 39.

Archiwum Karmelitów Bosych w Czernej, sygn. 324, s. 175v, 176v, 177v.

Jak cytować?

Józef Skrabski, "Ołtarz boczny", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/oltarz-boczny-46

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności