Matka Boska z Dzieciątkiem

Województwo
MAŁOPOLSKIE
Powiat
myślenicki
Gmina
Myślenice
Miejscowość
Trzemeśnia
Metropolia
Krakowska
Diecezja
Krakowska
Dekanat
Myślenice
Parafia
Parafia św. Klemensa
Tagi
Dzieciątko Jezus malarstwo XVI wieku Matka Boska z Dzieciątkiem
Miejsce przechowywania
ołtarz główny
Identyfikator
DZIELO/17236
Kategoria
obraz
Ilość
1
Czas powstania
czwarta ćwierć XVI wieku
Technika i materiał
tempera na desce
Wymiary podstawowe
szerokość – 90 cm
wysokość – 150 cm
Autor noty katalogowej
Paulina Kluz
Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne-Bez utworów zależnych 3.0 Polska

Dzieje zabytku

Obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem powstał w czwartej ćwierci XVI wieku. Dzieło było importowane i przekazane do kościoła w Trzemeśni. Obraz został wymieniony w aktach wizytacji z 1655 roku jako ulokowany w ołtarzu bocznym. Następnie w 1730 roku znajdował się prawdopodobnie w ołtarzu pod wezwaniem Koronacji Najświętszej Marii Panny umiejscowionym przy ścianie bocznej w prezbiterium. W aktach wizytacji z 1747-1748 roku w kościele wymieniono już trzy ołtarze boczne pod maryjnym wezwaniem, z których w jednym znajdował się niewątpliwie omawiany obraz. Dzieło było przesłonięte metalową sukienką i koronami dodanymi w XVIII wieku. W takim stanie zostało opisane przez Mariana Korneckiego w 1970 roku. Prawdopodobnie w 2011 roku wykonano konserwację obrazu, podczas której zdjęto sukienki. Wówczas wykonano kopię dzieła, na którą nałożono osiemnastowieczne sukienki i korony (kopie wykonała Małgorzata Nowalińska w Krakowie). Szesnastowieczny obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem umieszczono w ołtarzu głównym nowego kościoła Matki Boskiej Pocieszenia, kopię zaś w ołtarzu głównym dawnego, drewnianego kościoła św. Klemensa w Trzemeśni.

Opis

Obraz w formie stojącego prostokąta z przedstawieniem Matki Boskiej trzymającej Dzieciątko. Maria została ukazana w półpostaci, frontalnie, z pochyloną i skierowaną delikatnie w lewo głową. Prawą ręką podtrzymuje od dołu Dzieciątko, lewą obejmuje je. Maria ma pociągłą twarz, z wysokim czołem, o łagodnych rysach wydobytych światłocieniem, dużych, przymrużonych oczach skierowanych w lewo, prostym, długim nosie i pełnych ustach. Twarz okolona jasnobrązowymi włosami zakrytymi welonem. Ubrana jest w czerwoną suknię, niebieski płaszcz zarzucony na ramiona i kolana, na głowie ma biały, półprzeźroczysty welon oraz koronę zamkniętą z malowanymi perłami i kamieniami. Dzieciątko ukazane jest w pozycji siedzącej, zwrócone w trzech czwartych w prawo, z wyciągniętą do przodu lewą nogą, ujmuje lewą ręką Marię. Twarz ma okrągłą o pełnych policzkach i wystającej brodzie, z okrągłymi oczami patrzącymi na wprost, małym nosem i pełnymi ustami, okoloną krótkimi, jasnobrązowymi włosami. Dzieciątko siedzi na pieluszce, przesłaniającej jego podbrzusze, na głowie ma koronę zamkniętą z malowanymi perłami i kamieniami. Postacie ukazane na złoconym tle z rytą dekoracją roślinną. U dołu obrazu zarysowany jest łuk, w którego przyłuczach namalowane są dwa tulipany – fioletowy i biały.

Zarys problematyki artystycznej

Obraz jest najbliższy przedstawieniom Matki Boskiej w typie Eleusa (Umilenje), ilustrującym czułą miłość matki i syna wyrażoną zazwyczaj poprzez przytulenie jej policzka do twarzy Dzieciątka, które często jedną ręką obejmowało Marię za szyję, drugą zaś wkładało w jej dłoń lub ujmowało ją za brodę. Na obrazie z Trzemeśni Madonna delikatnie zbliża głowę ku Dzieciątku i kieruje na nie wzrok, ale nie dotyka jego twarzy. Jakkolwiek Jezus obiema rękami obejmuje Matkę, jak na przedstawieniach w typie Eleusa.
Dekoracja tła ryta jest w zaprawie obrazu i złocona. Tradycja tego rodzaju dekoracji sięga czasów średniowiecza i była charakterystyczna dla malarstwa tablicowego. Interesującym motywem na obrazie są kwiaty tulipanów, których rodzaj i kolorystyka mogą mieć znaczenie symboliczne. Obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVI wieku był dziełem importowanym. Być może jego fundatorem bądź ofiarodawcą był Spytek Wawrzyniec Jordan (zm. 1596), który w końcu XVI wieku miał przywilej patronatu nad kościołem w Trzemeśni (według akt wizytacji z 1596).

Stan zachowania / Prace konserwatorskie

Obraz przeszedł konserwację prawdopodobnie w 2011 roku.

Streszczenie

Obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem powstał w czwartej ćwierci XVI wieku. Dzieło było przesłonięte metalową sukienką i koronami dodanymi w XVIII wieku, a ściągniętymi około 2011 roku. Obraz jest najbliższy przedstawieniom Matki Boskiej w typie Eleusy (Umilenje), ilustrującym czułą miłość matki i syna. Ryta w zaprawie i złocona dekoracja tła była charakterystyczna dla malarstwa tablicowego, a jej tradycja sięga czasów średniowiecza.

Bibliografia

"Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 1: Województwo krakowskie", Warszawa 1953
"Zabytki sztuki w Polsce. Małopolska", Warszawa 2016
Kornecki Marian, "Zabytki sztuki" , [w:] "Monografia powiatu myślenickiego, t. 1: Historia" , red.Reinfuss Roman , Kraków 1970 , s. 285-356
"Maryja Orędowniczka Wiernych. Ikonografia nowożytnej sztuki kościelnej w Polsce, t. 2", Warszawa 1987

ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji kapitulnych
Liber visitationum decanatus Dobczycensis a perillri ac reverendissimo Domino Nicolao Oborski Dei et Apostolice Sedis Gratia Episcopo Laodicensis Suffraganeo, Archidiacono, Vicario in Spiritualibus et Officiali Generali Cracoviensi
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji kapitulnych
Wizytacja kanoniczna przeprowadzona w dn. 28 kwietnia 1728 r. przez bpa Michała Kunickiego...
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji biskupich
Visitatio archidiaconatus Cracoviensis (Decanatus: Skalensis - 1727; Vitoviensis - 1727; Prossoviensis - 1728; Novi Montis - 1728; Scawinensis - 1729; Xsiążnensis - 1731; Woynicensis - 1731; Zatoriensis - 1729; Lipnicensis - 1730; Dobczycensis - 1730; Andreoviensis - 1731; Żyvecensis - 1732; Oswiemensis - 1732; Wielicensis - 1741; postea sequntur inventaria ecclesiarum decanatus Dobczycensis, Woynicensis, Andreoviensis) per R.D. Michaelem de Magna Kunice Kunicki, episcopum Arsiacensem, suffraganeum et archidiaconum Cracoviensem annis 1727 - 1741 peracta

Autor: Michał Kunicki

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji biskupich
Acta visitationis decanatuum Dobczycensis et Lipnicensis ex delegatione Cel. Principis R.D. Andrea Stanislai Kostka comitis in Załuskie Załuski, episcopi Cracoviensis ducis Severiae, per Clementem Stanislaum Kostka Herka, Phil. Doctorem et Professorem, Collegam minorem, Ecclesiae Collegiatae Boboviensis custodem, parochiae Droginensis curatum a.D. 1747 die vero 3 mensis Decembris inchoata et 1748 die 22 mensis Martii expeditae

Autor: Andrzej Stanisław Kostka Załuski

Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie
Akta wizytacji kapitulnych
Acta visitationis exterioris decanatuum Tarnoviensis, Dobcicensis, Woynicensis, Opatowiensis, Lypnicensis et Wielicensis ad Archidiaconatum Cracoviensis pertinentium per venerabilem Christophorum Cazimirski Praepositum Tarnoviensis mandato Illustrissimi Principis et Domini Domini Georgini Divina Miseratione S. R. Ecclessia Tituli S. Sixti Card. Praesbyteri Rzadziwł nuncupati Episcopatus Cracoviensis et Ducatus Severiensis administratoris perpetui in Olica et Neswiesz Ducis et ex commissione admodum Rndi. Dni. D. Stanislai Crasinski Archidiaconi in spiritualibus vicarii et generalis officialis Cracoviensis etc. etc.

Autor: Krzysztof Kazimirski

Jak cytować?

Paulina Kluz, "Matka Boska z Dzieciątkiem ", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2021, źródło:  https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/matka-boska-z-dzieciatkiem-30

Uwaga. Używamy ciasteczek. Korzystanie ze strony sdm.upjp2.edu.pl oznacza, że zgadzasz się na ich używanie. Więcej informacji znajdziesz w zakładce Polityka prywatności